Sầu riêng xuất khẩu sang Trung Quốc gặp “ải” Cadimi, có doanh nghiệp chỉ chọn vườn đạt chuẩn để trả thêm 7.000 đồng/kg

Không ít doanh nghiệp, nhà vườn thừa nhận câu chuyện của sầu riêng lúc này không còn là bán được hay không, mà là làm sao giữ được chất lượng để không bị trả hàng, mất mã số vùng trồng và mất luôn thị trường xuất khẩu.

Chủ vườn sầu riêng nói thẳng chuyện Cadimi, doanh nghiệp mua hàng phải xét nghiệm nhiều lớp

Ông Tống Thanh Đức, nông dân trồng sầu riêng tại xã Truông Mít, tỉnh Tây Ninh, địa bàn sáp nhập từ xã Bàu Đồn (huyện Gò Dầu trước đây) với xã Truông Mít (huyện Dương Minh Châu, tỉnh Tây Ninh trước đây) cho rằng thời gian qua, nhiều người đang đổ hết nguyên nhân tồn dư Cadimi lên phân bón, đặc biệt là phân lân. Nhưng thực tế vấn đề phức tạp hơn nhiều.

Theo ông Đức, phân bón khi đưa xuống đất phải qua quá trình phân hủy, cây hấp thụ rồi mới chuyển dinh dưỡng lên nuôi trái. Vì vậy, không thể nói cứ bón phân lân là trái sầu riêng sẽ tồn dư Cadimi ở mức cao.

Ông Đức cho rằng nguồn nước và đặc tính đất ở từng vùng mới là yếu tố đáng chú ý. Theo ông, khu vực miền Tây dùng nước sông, kênh rạch lâu năm nên nguy cơ ô nhiễm cao hơn, trong khi vùng Đông Nam bộ như Tây Ninh chủ yếu dùng nước giếng nên chất lượng ổn định hơn.

“Ở đây tôi lấy nước giếng uống bình thường, để lâu cũng không có cặn phèn. Nếu đem đóng chai nước khoáng chắc cũng khó phân biệt”, ông Đức nói.

Nhà vườn này cho rằng còn một nguyên nhân khác là nhiều người trồng sầu riêng làm theo kinh nghiệm, sử dụng phân thuốc thiếu kiểm soát. Không ít trường hợp bón dư phân, phun thuốc sai thời điểm khiến cây bị ảnh hưởng chất lượng.

“Kỹ thuật ở đây là phải dùng đúng thuốc, đúng phân, đúng thời điểm. Chứ thấy gì cũng xịt, cũng bón thì rất nguy hiểm”, ông Đức nói thêm.

Theo ông, ngoài chuyện phân thuốc, việc vệ sinh vườn, xử lý cành sâu bệnh, dùng thuốc sinh học và phân bón chất lượng cũng quyết định khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Không chỉ nông dân thay đổi cách làm, nhiều doanh nghiệp hiện cũng siết chặt quy trình thu mua để tránh rủi ro.

Bà Nguyễn Ngọc Thúy - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Xuất nhập khẩu Quốc tế NNT (TPHCM) cho biết, doanh nghiệp đang áp dụng quy trình kiểm tra nhiều lớp trước khi mua sầu riêng từ nhà vườn.

Theo đó, ngoài kiểm tra mẫu mã, độ già trái, chất lượng cơm và tình trạng cháy múi, doanh nghiệp còn yêu cầu chủ vườn lấy mẫu xét nghiệm Cadimi và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Chỉ khi kết quả đạt chuẩn, doanh nghiệp mới ký hợp đồng thu mua với giá cao hơn thị trường từ 5.000-7.000 đồng/kg.

Hiện doanh nghiệp này đang mua sầu riêng với giá khoảng 43.000-45.000 đồng/kg, trong khi mặt bằng phổ biến ngoài thị trường chỉ khoảng 30.000-35.000 đồng/kg.

“Người tiêu dùng giờ rất quan tâm độ an toàn của sản phẩm. Khi doanh nghiệp minh bạch kết quả kiểm nghiệm, truy xuất được nguồn gốc thì khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn”, bà Thúy nói.

Theo bà Thúy, tỷ lệ vườn nhiễm Cadimi vượt ngưỡng ở miền Tây không quá lớn như nhiều người lo ngại. Tuy nhiên, khu vực này còn gặp thêm hàng loạt vấn đề khác như cháy múi, chất lượng cơm không ổn định và tình trạng khai thác cây quá mức.

Trong khi đó, các vùng trồng tại Đông Nam bộ và Tây Nguyên có lợi thế hơn nhờ mật độ trồng thưa, quy mô lớn và mức sử dụng phân thuốc thấp hơn.

Ngoài bán trái tươi, doanh nghiệp này cũng đang đẩy mạnh chế biến sâu, mở rộng thị trường sang Mỹ, Úc để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Đồng Tháp siết mã số vùng trồng sầu riêng, tính chuyện cải tạo đất nhiều năm

Tính đến giữa tháng 4, phía Trung Quốc đã phê duyệt 13 cơ sở kiểm nghiệm Cadimi và 17 cơ sở kiểm nghiệm Vàng O của Việt Nam.

Dù vậy, áp lực với ngành sầu riêng vẫn rất lớn khi nhiều lô hàng liên tục bị cảnh báo dư lượng vượt ngưỡng.

Ông Võ Tấn Lợi - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp cho rằng nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở dư lượng Cadimi và vàng O tích tụ sau nhiều năm canh tác thâm canh.

Theo ông Lợi, việc sử dụng phân lân trong thời gian dài khiến Cadimi tích tụ trong đất. Đây là vấn đề rất khó xử lý vì kim loại nặng đã ngấm sâu vào môi trường đất.

“Cải tạo đất không thể làm 1-2 tháng là xong. Đây là câu chuyện nhiều năm”, ông Lợi nói.

Hiện các viện nghiên cứu và ngành bảo vệ thực vật đang thử nhiều giải pháp như nâng độ pH đất, cải thiện khả năng đào thải Cadimi và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng để giảm hấp thu của cây.

Theo ông Lợi, chi phí sản xuất chắc chắn sẽ tăng nhưng đây là con đường bắt buộc nếu muốn giữ thị trường xuất khẩu lâu dài.

Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam (SOFRI) hiện đang phối hợp nghiên cứu các chủng vi sinh vật có khả năng hấp thu hoặc cố định Cadimi trong đất để hạn chế cây hấp thu kim loại nặng.

Theo TS Võ Hữu Thoại - Viện trưởng SOFRI, khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, việc kiểm soát Cadimi đã trở thành yêu cầu cấp bách của ngành sầu riêng.

Ông Nguyễn Phước Thiện - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho rằng một phần rủi ro hiện nay đến từ việc doanh nghiệp gom nhiều lô hàng khác nhau vào chung container xuất khẩu.

Có trường hợp vùng trồng lấy mẫu kiểm nghiệm đạt chuẩn nhưng khi đóng chung với lô hàng khác thì phía nhập khẩu kiểm tra ngẫu nhiên lại phát hiện vi phạm. Khi đó, cả vùng trồng lẫn phòng kiểm nghiệm đều bị ảnh hưởng.

Theo ông Thiện, Đồng Tháp đang rà soát lại toàn bộ mã số vùng trồng, xử lý nghiêm những nơi không tuân thủ quy định và xây dựng đề án cải tạo đất để kiểm soát Cadimi lâu dài.

Địa phương này cũng muốn đẩy nhanh chuyển đổi số nông nghiệp, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc để quản lý chặt quy trình sản xuất, thu mua và xuất khẩu.

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản nhằm đảm bảo mục tiêu tăng trưởng năm 2026 tổ chức tại TPHCM mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết Bộ đã yêu cầu chủ tịch UBND các địa phương vào cuộc quyết liệt trong quản lý chất lượng sầu riêng xuất khẩu, đặc biệt với vấn đề dư lượng Cadimi và an toàn thực phẩm.

Theo ông Hưng, khi thị trường nhập khẩu, nhất là Trung Quốc, phát hiện rủi ro liên quan đến an toàn thực phẩm thì sẽ lập tức siết kiểm soát hoặc tạm dừng thông quan. Vì vậy, các địa phương, doanh nghiệp và đơn vị kiểm nghiệm phải tuân thủ đúng quy trình, không thể làm qua loa hay để xảy ra sai sót, gây ảnh hưởng đến toàn ngành hàng.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hiện năng lực kiểm nghiệm còn hạn chế, nhiều doanh nghiệp phải đưa mẫu lên TPHCM để xét nghiệm khiến thời gian kéo dài, chi phí tăng. Bộ đang chỉ đạo các đơn vị chuyên môn nghiên cứu mở rộng thêm hệ thống kiểm nghiệm, tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và địa phương.

Ngành nông nghiệp và môi trường cũng thừa nhận ngưỡng Cadimi mà Trung Quốc áp dụng hiện rất nghiêm ngặt, tạo áp lực lớn với sầu riêng. Tuy nhiên, theo ông Hưng, đây không phải lỗi cố ý của nông dân mà là hệ quả từ quá trình canh tác kéo dài nhiều năm.

“Giải pháp lâu dài vẫn là cải tạo đất, thay đổi quy trình sản xuất và kiểm soát chặt vùng trồng”, ông Hưng nhấn mạnh.

Ngoài ra, Bộ cũng đang chỉ đạo siết quy trình lấy mẫu kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và khuyến khích doanh nghiệp mở rộng thêm thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

×