Siết khí thải ô tô từ 1/3: Lộ trình “mềm” nhưng áp lực thật

Lộ trình siết khí thải ô tô theo tuổi xe: Cách tiếp cận “không gây sốc”

Từ ngày 1/3/2026, kiểm định khí thải ô tô được siết chặt theo Quyết định 43/2025/QĐ-TTg, áp dụng các mức tiêu chuẩn mới dựa trên năm sản xuất. Ô tô phải đạt mức khí thải tối thiểu (Mức 1-4) mới được cấp chứng nhận đăng kiểm, khuyến cáo bảo dưỡng xe kỹ trước khi kiểm định để tránh bị đánh trượt.

Việc quy định chia mức khí thải theo năm sản xuất, từ Mức 1 đến Mức 4, theo các chuyên gia, cách tiếp cận này phản ánh đúng thực tế công nghệ.

Trung tâm đăng kiểm 50-05V (chi nhánh Hồng Hà) ngày đầu tiên cấp chứng nhận điện tử. Ảnh CH

Chia sẻ với PV Dân Việt, chuyên gia giao thông Trần Thắng cho rằng không thể áp cùng một chuẩn khí thải cho xe sản xuất cách đây 20 - 30 năm với xe đời mới. Nếu làm vậy, phần lớn xe cũ sẽ không đạt, gây xáo trộn lớn cho xã hội. Việc chia lộ trình theo tuổi xe là cách đi "mềm", nhưng vẫn đảm bảo mục tiêu dài hạn là loại bỏ dần phương tiện phát thải cao.

Ở góc độ kỹ thuật, xe đời mới thường được trang bị hệ thống kiểm soát khí thải hiện đại hơn, như bộ xúc tác ba thành phần hay tiêu chuẩn Euro cao hơn. Trong khi đó, xe cũ khó có khả năng nâng cấp nếu không thay đổi kết cấu lớn. Vì vậy, lộ trình phân tầng giúp tạo “đường lui” cho người dân, đồng thời tạo áp lực thay thế phương tiện theo thời gian.

Quy định áp tiêu chuẩn cao hơn tại Hà Nội và TP.HCM cũng khiến nhiều người băn khoăn. Tuy nhiên, theo GS.TS Hoàng Xuân Cơ, Trưởng ban Khoa học Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam, đây là điều tất yếu.

"Hai đô thị lớn có mật độ phương tiện rất cao, mức độ ô nhiễm không khí đã ở ngưỡng đáng báo động. Việc áp tiêu chuẩn khí thải cao hơn và sớm hơn không phải là phân biệt, mà là phản ứng chính sách phù hợp với thực tiễn", GS Cơ nêu.

GS Cơ nhấn mạnh, mô hình này không mới trên thế giới. Nhiều quốc gia áp dụng tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn tại các thành phố lớn, nơi chịu áp lực giao thông và dân số cao. Điều quan trọng là người dân cần hiểu quy định không áp dụng đồng loạt ngay lập tức, mà có lộ trình cụ thể theo từng giai đoạn, tránh gây “sốc chính sách”.

Theo ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, quy chuẩn mới chia kết quả đo khí thải thành 5 mức (từ mức 1 đến mức 5), áp dụng theo năm sản xuất và có lộ trình riêng đối với Hà Nội, TP.HCM. Quy trình đo được thực hiện theo các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng với từng loại động cơ (cháy do nén hay cháy cưỡng bức).

Với xe lắp động cơ diesel, việc đo khí thải phải thực hiện theo "chu trình gia tốc tự do", nghĩa là đăng kiểm viên đạp bàn ga nhanh hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất. Đây là yêu cầu bắt buộc để bảo đảm kết quả đo đúng quy định.

Lộ trình hợp lý nhưng hệ thống kiểm định khí thải ô tô đã sẵn sàng?

Một trong những lo ngại lớn nhất hiện nay là nguy cơ tái diễn tình trạng ùn tắc đăng kiểm như năm 2023, khi hàng loạt trung tâm quá tải. Theo thống kê, cả nước cần khoảng 5.000 cơ sở kiểm định (bao gồm kiểm định khí thải), nhưng hiện mới đáp ứng được khoảng 47%. Con số này cho thấy áp lực là có thật.

Đại diện một trung tâm đăng kiểm ở Hà Nội nhận định: “Khác với năm 2023, lần này chính sách có lộ trình nên sẽ không dồn vào một thời điểm. Tuy nhiên, nếu người dân có tâm lý đi kiểm định sớm vì lo không đạt thì vẫn có thể xảy ra ùn tắc cục bộ”.

Vị này cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng trung tâm mà còn ở cách tổ chức và phân luồng. Nếu không có giải pháp điều tiết hợp lý, áp lực sẽ dồn vào các đô thị lớn, đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM.

Nhiều tài xế phải chờ đợi hàng giờ tại trung tâm đăng kiểm 50-05V (chi nhánh Hồng Hà) do hệ thống cấp chứng nhận điện tử bị quá tải và lỗi đường truyền dữ liệu. Ảnh: CH

Ở góc độ người sử dụng, các chuyên gia khuyến nghị không nên chờ đến hạn mới lo. Kĩ sư ô tô Nguyễn Quang Trọng (chủ gara ô tô Việt Nhật) chia sẻ với PV Dân Việt: “Nhiều xe không đạt khí thải không phải vì hỏng nặng mà do bảo dưỡng kém. Chỉ cần vệ sinh kim phun, thay lọc gió, kiểm tra hệ thống xả là có thể cải thiện đáng kể”.

Ông Trọng cũng lưu ý, với xe cũ, chủ xe nên chủ động đánh giá tình trạng phương tiện. Nếu chi phí sửa chữa quá lớn so với giá trị xe, việc thay thế có thể là lựa chọn hợp lý hơn trong dài hạn.

Các chuyên gia đồng thuận rằng, để chính sách phát huy hiệu quả, cần song song hai yếu tố là minh bạch và nâng cấp hạ tầng.

Về lâu dài, kiểm định khí thải không chỉ là câu chuyện đạt hay trượt, mà nó là một phần của quá trình chuyển đổi sang giao thông bền vững.

Ông Trần Quốc Hoan, Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm xe cơ giới 2903V, cho biết quy trình, phương pháp kiểm tra khí thải mới áp dụng từ ngày 2/3 sẽ chặt chẽ hơn theo đúng lộ trình quy định tại Quyết định 43.

Theo ông Hoan, trong ngày đầu áp dụng đã xảy ra tình trạng lỗi hệ thống phần mềm do quá tải, việc đồng bộ dữ liệu đăng kiểm, ký chữ ký số gặp khó khăn, dẫn đến bị gián đoạn trong cấp giấy chứng nhận kiểm định điện tử.

×