Siêu động đất lớn nhất thế giới - Đại thảm hoạ Valdivia 1960 có sức tàn phá như thế nào khiến hàng nghìn người chết?

Siêu động đất lớn nhất thế giới - Đại thảm hoạ Valdivia 1960 có sức tàn phá như thế nào?

Theo Wikipedia, siêu động đất lớn nhất thế giới từng được ghi nhận là trận động đất tại Valdivia, Chile vào ngày 22/5/1960. Thảm họa này gây ra sóng thần tàn phá lan rộng khắp Thái Bình Dương, gây thiệt hại nghiêm trọng và ghi dấu là trận động đất mạnh nhất trong lịch sử hiện đại.

Tạp chí Britannica cũng cho biết, trận động đất xảy ra vào lúc 15 giờ 11 phút ngày 22/5/1960, ngoài khơi cách bờ biển Chile 160km, song song với thành phố Valdivia. Cường độ của trận động đất thường được ghi nhận ở mức 9,5, dù một số nghiên cứu cho rằng con số này có thể dao động từ 9,4 đến 9,6.

Trước khi thảm họa xảy ra, khu vực này đã xuất hiện nhiều dư chấn như những dấu hiệu cảnh báo. Đáng chú ý, một trận động đất mạnh 8,1 độ đã gây thiệt hại nghiêm trọng tại Concepción.

Nguyên nhân của trận động nhất lớn nhất thế giới được cho là do mảng kiến tạo Nazca bị hút chìm xuống dưới mảng kiến tạo Nam Mỹ. Do sự kiện xảy ra trước khi công nghệ địa chấn học phát triển mạnh vào những năm 1960, nên các số liệu hiện nay chủ yếu được xác định dựa trên phân tích lại sau này.

Nhiều thành phố tại Chile bị tàn phá nặng nề, trong đó Puerto Montt ghi nhận hiện tượng sụt lún rõ rệt, còn Valdivia có gần một nửa số công trình bị phá hủy, không còn khả năng sử dụng.

Dù trận động đất gây thiệt hại lớn, phần lớn thương vong lại xuất phát từ trận sóng thần ập vào chỉ khoảng 15 phút sau đó. Sóng cao tới 25 mét, quét dọc bờ biển Chile trong khu vực từ Lebu đến Puerto Aisén, trùng với vùng mảng kiến tạo đang lún xuống.

Hậu quả chung của thảm họa khiến khoảng 2 triệu người mất nhà cửa. Số người thiệt mạng không được xác định chính xác, nhưng ước tính cuối cùng được điều chỉnh còn khoảng 1.655 người, cùng với gần 3.000 người bị thương.

Cũng theo Britannica, sự biến dạng dữ dội của đáy biển đã tạo ra một trận sóng thần cực lớn. Những con sóng lan truyền xa tới quần đảo Hawaii sau gần 15 giờ, vượt quãng đường khoảng 10.000 km, nhưng vẫn cao gần 11 mét khi ập vào một số khu vực. Tại vịnh Hilo Bay trên đảo lớn Hawaii, sóng thần gây thiệt hại hàng triệu USD và khiến 61 người thiệt mạng.

Khoảng 22 giờ sau khi hình thành, khi đến đảo Honshu của Nhật Bản, sóng giảm xuống còn khoảng 5,5 mét nhưng vẫn phá hủy hơn 1.600 ngôi nhà và làm 138 người thiệt mạng. Tại Philippines, thảm họa khiến 32 người chết và mất tích.

Ở bờ Tây nước Mỹ, do sóng tiến vào theo góc nghiêng nên sức tàn phá giảm bớt, nhưng thành phố Crescent City vẫn ghi nhận sóng cao tới 1,7 mét. Nhiều tàu thuyền và cơ sở cảng tại Los Angeles, San Diego và Long Beach cũng bị hư hại đáng kể.

Chỉ 38 giờ sau trận động đất Valdivia, núi lửa Cordón Caulle ở Chile đã phun trào vào ngày 24/5/1960, do áp lực địa chấn giải phóng. Vụ phun trào này là một phần của chuỗi hoạt động kiến tạo dữ dội tại khu vực, kéo dài đến tháng 7/1960.

Chile xếp thứ hai trên thế giới về số lượng núi lửa, chỉ sau Indonesia

Chile nằm trên Vành đai lửa Thái Bình Dương – khu vực bao quanh Thái Bình Dương, dài khoảng 40.000 km, nơi tập trung nhiều trận động đất và hoạt động núi lửa mạnh nhất thế giới.

Chính vì vị trí địa lý đặc biệt này, Chile thường xuyên phải đối mặt với các thiên tai khắc nghiệt. Những trận động đất lớn và sóng thần dữ dội liên tiếp xảy ra đã gây ra thiệt hại nặng nề trên nhiều mặt của đời sống và kinh tế.

Theo Blog Pedalchile, Chile là nơi có hơn 2.000 ngọn núi lửa, trong đó khoảng 60 ngọn đã từng phun trào trong vòng 450 năm qua. Theo Chương trình Núi lửa toàn cầu, quốc gia này hiện có khoảng 122 núi lửa hoạt động, tạo thành chuỗi núi lửa mạnh thứ hai thế giới, chỉ sau Indonesia.

Trong số đó, Llaima Volcano và Villarrica Volcano là hai núi lửa hoạt động mạnh bậc nhất khu vực Mỹ Latinh.

Chile nằm ở ranh giới giữa mảng kiến tạo Nazca (một mảng đại dương thuộc phía đông Thái Bình Dương) và mảng kiến tạo Nam Mỹ. Sự dịch chuyển chậm của các mảng này khi tách ra hoặc va chạm do dòng vật chất nóng chảy bên dưới bề mặt Trái Đất chính là nguyên nhân hình thành nên các núi lửa và hoạt động địa chất mạnh mẽ tại đây.

Lần phun trào đáng chú ý gần đây xảy ra vào tháng 4/2015, khi núi lửa Calbuco Volcano gần Puerto Montt bất ngờ hoạt động trở lại. Núi lửa này phun ra lượng lớn tro bụi lan sang cả Argentina. Đợt phun trào diễn ra qua ba giai đoạn, với lớp tro tích tụ dày tới 60 cm ở một số nơi, buộc hàng nghìn người phải sơ tán. Đây cũng là lần đầu tiên Calbuco phun trào sau khoảng 40 năm.

Một siêu động đất 9 độ có thể xảy ra bất cứ lúc nào

Mới đây, tối ngày 20/4, một trận động đất mạnh 7,7 độ xảy ra tại Nhật Bản vào đầu tuần đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ “siêu động đất” tại đảo Bali.

Chỉ vài giờ sau, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản phát đi cảnh báo đặc biệt, cho biết khả năng xảy ra động đất từ 8 độ trở lên trong vài ngày tới có tăng nhẹ. Theo đánh giá, nguy cơ xảy ra “siêu động đất” hiện ở mức khoảng 1%, cao hơn so với mức 0,1% trong điều kiện bình thường.

Trận động đất ngày 20/4 diễn ra không lâu sau khi Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý Indonesia đưa ra cảnh báo về nguy cơ xuất hiện động đất kiểu “megathrust” – dạng siêu động đất do đứt gãy chìm với cường độ có thể lên tới 9,0 độ tại Bali.

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, loại động đất này xảy ra khi một mảng kiến tạo bị kẹt tại ranh giới đứt gãy và trượt xuống dưới mảng lân cận, giải phóng năng lượng cực lớn. Bên cạnh đó, các trận động đất nhỏ hơn cũng có thể xuất hiện trong mảng bị hút chìm hoặc lớp vỏ của mảng phía trên.

Các khu vực như Bali cùng với Sumba và Flores được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất nếu kịch bản này xảy ra. Tuy nhiên, phía BMKG nhấn mạnh rằng đây chỉ là cảnh báo về rủi ro, không phải dự báo chắc chắn về một trận động đất cụ thể.

×