Siêu dự án trục cảnh quan sông Hồng: Bài toán hóc búa về vốn và trị thủy (Bài 3)

LTS: Trong ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội, sông Hồng từng là huyết mạch tạo nên sự phồn thịnh của Thăng Long xưa. Dòng sông đỏ nặng phù sa không chỉ bồi đắp nền văn minh lúa nước, mà còn mở ra những tuyến giao thương giúp Kẻ Chợ kết nối với thế giới bên ngoài. Thế nhưng, suốt nhiều thập kỷ đô thị hóa, Hà Nội dường như đã bỏ quên dòng sông từng khai sinh ra mình.

Hai bên bờ sông Hồng dần trở thành khoảng trống phát triển với những khu dân cư tự phát, bãi tập kết phế liệu, bãi xe tạm, nhà tạm lấn chiếm hành lang thoát lũ và những vùng đất vàng bị bỏ hoang hoặc khai thác manh mún.

Đứng trước yêu cầu vươn mình của Thủ đô trong kỷ nguyên mới, HĐND TP. Hà Nội mới đây đã thông qua chủ trương đầu tư dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với quy mô hơn 11.418ha, đi qua 16 xã, phường, có tổng vốn đầu tư khoảng 736.963 tỷ đồng. Dự án được kỳ vọng không chỉ là một tuyến giao thông hay chỉnh trang đô thị đơn thuần, mà là bước ngoặt để tái định hình cấu trúc phát triển của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.

Việc Hà Nội "đặt cược" vào siêu dự án sông Hồng trị giá hơn 736.000 tỷ đồng để tái thiết không gian đô thị, giải bài toán ngập lụt, ô nhiễm và mở ra động lực tăng trưởng mới. Nhưng đằng sau siêu dự án bên dòng sông lịch sử này là bài toán khó về đồng thuận xã hội, trị thủy và quy hoạch bền vững.

Nhằm đưa ra cái nhìn đa chiều về dự án này, Báo Dân Việt thực hiện loạt bài "Siêu dự án trục cảnh quan sông Hồng: Giải bài toán đồng thuận xã hội" để làm rõ hơn tính cấp thiết của dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng trong bối cảnh hiện nay cũng như tâm tư, tình cảm và mong muốn của người dân Thủ đô, cả nước và thế giới về một biểu tượng kinh tế của Hà Nội và quốc gia.

Phải đạt 2 yếu tố: Hài hòa và hiệu quả

Theo giới chuyên gia, để đánh giá tác động một dự án ở không gian hẹp đã rất khó khăn, cần nhiều mô hình và thời gian, vì thế để đánh giá một đại dự án như Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng cần tới rất nhiều mô hình. Điều này chắc chắn đã được Chính phủ, TP. Hà Nội và các chủ đầu tư tính toán rất kỹ, lật đi lật lại nhiều để từ đó có thêm quyết tâm triển khai dự án.

Về vấn đề tái cấu trúc lại phát triển Hà Nội, dự án có thể xem là công trình thế kỷ của Hà Nội về trị thủy và về tái cấu trúc, quy hoạch đô thị. Trong đó, Hà Nội sẽ khai thác được mỏ vàng quỹ đất ở hai bên sông vẫn còn rất lớn, trong khi đất khu vực trong nội đô đã gần như cạn kiệt.

Dự án cũng đặt ra tham vọng biến "vùng trũng" thấp hai bên bờ sông trở thành “đất kim cương” mới của Hà Nội. Đưa hàng nghìn hecta đất bãi bồi, đất hoang hóa hoặc dân cư tự phát thành các khu đô thị đa năng, trung tâm tài chính và dịch vụ cao cấp tạo xung lực mới cho Hà Nội phát triển và tăng thu ngân sách cho thành phố.

Bên cạnh đó, dự án sẽ góp phần tái cấu trúc không gian, cảnh quan do áp dụng các tiêu chuẩn đô thị mới, ngặt nghèo hơn như đô thị hiện đại gắn giao thông thông minh, xanh và hài hoà với không gian cảnh quan và phát triển hài hoà với thiên nhiên.

Trao đổi với PV Dân Việt, PGS.TS Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới nhấn mạnh đến cách tiếp cận dự án dựa trên hai yếu tố bao gồm: Sự hài hòa và hiệu quả phát triển.

Theo PGS.TS Võ Đại Lược, siêu dự án này sẽ là đòn bẩy tái cấu trúc toàn diện không gian và cảnh quan Thủ đô nhờ áp dụng các tiêu chuẩn đô thị hiện đại, nghiêm ngặt hơn; trong đó trọng tâm là phát triển giao thông thông minh, đô thị xanh và hài hòa với tự nhiên.

Ông khẳng định cần mạnh dạn ủng hộ chủ trương này. Bởi suốt nhiều năm qua, Hà Nội vẫn chưa tìm ra lời giải cho bài toán khai thác kinh tế sông Hồng, để mặc quỹ đất ven sông rơi vào tình trạng phát triển tự phát, "băm nát" quy hoạch.

Trong khi đó, nhìn ra thế giới, rất nhiều quốc gia đã tận dụng tối đa lợi thế của các dòng sông, cửa biển để bứt phá kinh tế và kiến tạo nên những không gian đô thị cực kỳ thịnh vượng.

"Hà Nội bây giờ rất khó khăn để chọn nơi xây dựng mới hạ tầng đồng bộ cho mục tiêu 100 năm, một nơi có thể đảm bảo vừa kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai, vừa không phải xây mới một thủ đô mà vẫn phát triển được không gian cũ như đại dự án này? Tôi khẳng định, việc triển khai dự án là một thách thức rất lớn. Nhưng trong kinh tế học, nếu xét về kinh tế đơn thuần, rủi ro cao, lợi nhuận lớn”, PGS Lược nói.

Theo ông Lược, những đại dự án, những công trình thế kỷ đều gặp những thách thức thời cuộc, giống như sau Đổi mới Việt Nam không quyết tâm xây dựng đường dây điện 500kV từ miền Nam ra miền Bắc thì sẽ thiếu điện trầm trọng…

“Trong lợi thế cạnh tranh quốc gia, chỉ cần nhanh hơn một nhịp, người ta đã có được lợi thế so sánh với các quốc gia khác. Nếu chúng ta phát triển Hà Nội về phía Đông, gắn với các trục tăng trưởng cao và có thể là tương lai của nền kinh tế đất nước như Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, sông Hồng sẽ là trục trung tâm, từ đó tỏa đi mọi hướng phát triển”, PGS.TS Lược phân tích.

Vị Phó Giáo sư cũng cho rằng: Bất kể dự án nào cũng đều gặp rất nhiều thách thức từ nhiều phía, nhưng nếu quyết tâm làm đều có thể xoay chuyển và vượt qua được.

"Nếu thách thức từ tự nhiên, chúng ta cần ứng dụng khoa học, công nghệ và kỹ thuật tiên tiến để xây dựng. Còn nếu thách thức từ xã hội, tìm kiếm đồng thuận lòng dân, chúng ta cần xử lý hài hoà. Tôi nghĩ, nếu dự án nào chúng ta cũng đặt lợi ích của người dân làm trung tâm thì cuối cùng cũng sẽ nhận được đồng thuận”, PGS Lược khẳng định.

Từ vùng trũng ven sông đến trục tăng trưởng thế kỷ

Đồng quan điểm, TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng CIEM cũng cho rằng nếu thành công, dự án sẽ thay đổi không chỉ bộ mặt Hà Nội mà cả vị thế quốc gia.

Nhắc lại giai đoạn Hà Nội mở rộng địa giới năm 2008, ông Doanh phân tích: "Một trong những điểm yếu lớn nhất của Hà Nội suốt nhiều năm là quy hoạch thiếu đồng bộ. Đường làm đến đâu, dự án và nhà dân mọc đến đó, đất mặt đường siêu giá, nhiều người giàu lên vì đất đai”.

Ông Doanh cho rằng, Việt Nam không thể trở thành quốc gia giàu có nếu tiếp tục phát triển theo kiểu “manh mún, nhỏ lẻ” mà không tái cấu trúc lại không gian đô thị.

Trao đổi với Dân Việt, Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, cho rằng điều quan trọng nhất với đại dự án là hiệu năng và hiệu quả thực tế.

“Trước tiên phải đặt câu hỏi phát triển gắn quy hoạch tầm nhìn 100 năm của Hà Nội lấy sông Hồng làm trung tâm. Tức là mọi quy hoạch đều bắt nguồn và khởi phát từ dòng sông này”, ông Đức nói.

Theo ông Đức, với quy mô hơn 730.000 tỷ đồng và chiều dài 80km, dự án sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội của Hà Nội, do đó cần đánh giá riêng tác động của từng hợp phần. Ngoài ra, nguồn vốn cho dự án sẽ không thể chỉ dựa vào ngân hàng hay một vài doanh nghiệp lớn.

“Nhà đầu tư, doanh nghiệp liên danh dự án cần có phương thức huy động khoa học để thực hiện dự án, trong đó có công tác đấu giá đất mặt đường, kêu gọi đầu tư từ các nguồn vốn từ trái phiếu, chứng khoán hoặc trong dân”, ông Đức nhận định.

Theo ông Đức, ba cấu phần quan trọng nhất của đại dự án là trị thủy sông Hồng, giao thông và tái thiết đô thị. Đặc biệt, yếu tố trị thủy sẽ quyết định tính bền vững của toàn bộ quy hoạch.

“Không thể xây dựng một siêu đô thị, công viên cảnh quan mà không dung hòa với thiên nhiên được. Nền văn minh sông Hồng hay lịch sử của cha ông ta bao đời nay sống dựa vào thiên nhiên, hài hòa với thiên nhiên rồi mới trị thủy bằng hệ thống đê điều, bằng đập dâng để phục vụ cho mục tiêu của mình”, ông Đức nói.

Trong nhiều năm tới, đại dự án sông Hồng có thể sẽ trở thành phép thử lớn nhất với tư duy phát triển của Hà Nội. Nếu thành công, dòng sông từng bị xem là “vùng trũng” đô thị có thể trở thành trục tăng trưởng mới của Thủ đô - nơi kết nối giữa hạ tầng, tài chính, bất động sản, văn hóa và tham vọng cạnh tranh của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

×