Sổ đỏ trên VNeID: Tiện ích số không đồng nghĩa “lá chắn” pháp lý tuyệt đối

Từ chiếc sổ đỏ điện tử đến hạ tầng dữ liệu quốc gia

Việc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được tích hợp, hiển thị trên VNeID đang mang lại thêm một phương thức để người dân tiếp cận và xác thực thông tin về quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, theo Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, Luật sư đoàn TP. Hà Nội, nếu chỉ nhìn đây như giải pháp giúp người dân không phải mang theo sổ đỏ thì chưa phản ánh hết ý nghĩa của quá trình này.

Đằng sau việc hiển thị giấy chứng nhận trên nền tảng định danh điện tử là mục tiêu lớn hơn: Kết nối các cơ sở dữ liệu của Nhà nước.

Theo ông Đỉnh, Đề án 06 đã đặt ra nhiệm vụ kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với cơ sở dữ liệu đất đai, đồng thời hướng tới liên thông với dữ liệu tài chính, thuế, khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng và quản lý tài sản, thu nhập.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, cơ quan quản lý có thể hình thành bức tranh đầy đủ hơn về tài sản của cá nhân, tổ chức: Ai đang đứng tên tài sản, một người sở hữu bao nhiêu bất động sản, tài sản nằm ở đâu và biến động ra sao.

Đây có thể trở thành nền tảng quan trọng cho công tác quản lý nhà nước. Trong lĩnh vực thuế, chẳng hạn, dữ liệu đất đai được định danh gắn với cá nhân có thể giúp xác định chính xác hơn đối tượng và tình trạng tài sản.

Từ đó, dữ liệu có thể hỗ trợ thực thi những chính sách thuế bất động sản nếu pháp luật sau này có quy định điều tiết đối với người sở hữu nhiều nhà, đất hoặc tình trạng bỏ hoang tài sản.

Tuy nhiên, Luật sư Đỉnh lưu ý một ranh giới quan trọng: Có dữ liệu về tài sản không đồng nghĩa với việc một cá nhân đương nhiên bị đánh thuế vì sở hữu nhiều bất động sản. Đối tượng chịu thuế, mức thuế hay các trường hợp miễn, giảm vẫn phải được quy định bằng pháp luật về thuế.

Có sổ đỏ trên VNeID chưa có nghĩa đất “sạch” quy hoạch

Một trong những vấn đề dễ gây hiểu nhầm nhất hiện nay là việc người dân coi thông tin sổ đỏ xuất hiện trên VNeID như một dạng “bảo chứng” rằng bất động sản không có vấn đề pháp lý hoặc không vướng quy hoạch.

Theo ông Đỉnh, cần tách bạch hai khái niệm: Xác thực thông tin về quyền sử dụng đất và xác nhận toàn bộ tình trạng pháp lý, quy hoạch của thửa đất.

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước hết xác lập và chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong khi đó, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quyết định thu hồi đất, thế chấp, kê biên, tranh chấp hay những giao dịch phát sinh là các lớp thông tin khác và có thể thay đổi theo thời gian.

Do đó, việc một giấy chứng nhận hợp pháp đang được hiển thị trên VNeID không thể được hiểu rằng thửa đất đó sẽ không chịu bất kỳ tác động nào từ quy hoạch hoặc quyết định quản lý đất đai trong tương lai.

Đây là điểm đặc biệt đáng lưu ý đối với người mua bất động sản. Khi thực hiện giao dịch, việc nhìn thấy sổ đỏ trên ứng dụng không nên thay thế toàn bộ quá trình kiểm tra pháp lý.

Người dân vẫn cần xác minh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và các thông tin liên quan tại thời điểm giao dịch.

Không chỉ vậy, dữ liệu số trong quá trình chuẩn hóa và đồng bộ vẫn có khả năng xuất hiện sai lệch. Luật sư Đỉnh dẫn kinh nghiệm tra cứu thông tin cá nhân trên VNeID cho thấy một số dữ liệu có thể chưa được cập nhật kịp thời. Với những thông tin phức tạp như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, việc đồng bộ đầy đủ càng đòi hỏi quá trình chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu.

Sai dữ liệu, ai phải chịu trách nhiệm?

Theo Luật sư Nguyễn Văn Đỉnh, không nên quy trách nhiệm một cách chung chung cho VNeID. Cần bóc tách toàn bộ chuỗi dữ liệu, từ khâu tạo lập, quản lý dữ liệu nguồn, cập nhật biến động đến kết nối, đồng bộ và khai thác.

Ví dụ, nếu một giao dịch thế chấp đã được đăng ký hợp pháp nhưng cơ sở dữ liệu đất đai chưa cập nhật, trách nhiệm cần được xem xét ở khâu đăng ký và cập nhật dữ liệu.

Ngược lại, nếu dữ liệu đất đai gốc hoàn toàn chính xác nhưng quá trình chuyển thông tin sang VNeID xảy ra lỗi thì phải xác định trách nhiệm ở khâu kết nối, đồng bộ hoặc vận hành hệ thống.

Trường hợp dữ liệu bị truy cập, khai thác hoặc tiết lộ trái phép cũng cần xác định rõ chủ thể truy cập, phương thức khai thác và trách nhiệm bảo mật của các bên liên quan.

Quan điểm được Luật sư Đỉnh nhấn mạnh là khi thông tin sai gây thiệt hại thực tế, người dân phải có quyền yêu cầu sửa dữ liệu, xác định nguyên nhân và xem xét trách nhiệm, bao gồm cả trách nhiệm bồi thường nếu đáp ứng đủ căn cứ pháp luật.

Cần xác định rõ giá trị pháp lý của dữ liệu trên màn hình

Để quá trình số hóa đất đai không tạo thêm rủi ro cho người sử dụng đất, theo TS. LS Đặng Văn Cường, Luật sư đoàn TP. Hà Nội, cần xây dựng đồng thời nhiều cơ chế bảo đảm.

Trước hết là phải xác định rõ giá trị pháp lý của từng loại dữ liệu điện tử. Một thông tin được hiển thị trên ứng dụng để người dân tra cứu không nhất thiết có giá trị pháp lý giống một văn bản điện tử được xác thực và được pháp luật công nhận thay thế giấy tờ.

Nếu không phân biệt rõ hai cấp độ này, cả người dân lẫn các tổ chức tham gia giao dịch bất động sản đều có thể hiểu sai ý nghĩa của dữ liệu hiển thị.

Tiếp đó, dữ liệu cần được gắn với thời điểm cập nhật. Người sử dụng phải biết thông tin mình đang nhìn thấy được cập nhật khi nào và những biến động pháp lý quan trọng nào đã được ghi nhận, như thế chấp, chuyển nhượng, kê biên hoặc hồ sơ đang xử lý.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi trạng thái pháp lý của một bất động sản không phải lúc nào cũng cố định.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế truy vết. Những thao tác quan trọng liên quan đến tạo lập, chỉnh sửa, cập nhật, kết nối và khai thác dữ liệu phải được lưu lại để khi xảy ra sai sót có thể xác định dữ liệu sai từ đâu, ai cập nhật, ai chỉnh sửa và lỗi nằm ở khâu nào.

×