Sự kiện nhục nhã nhất cuối thời nhà Minh: Tả Mộng Canh dẫn 1 triệu quân đầu hàng 20.000 quân Thanh

Sự kiện nhục nhã nhất cuối thời nhà Minh: Tả Mộng Canh dẫn 1 triệu quân đầu hàng 20.000 quân Thanh

Trong những năm cuối triều Minh, có một nghịch lý lịch sử khiến người đời sau mỗi khi nhắc lại vẫn không khỏi ngậm ngùi: một chính quyền tưởng như còn đủ sức chống đỡ đã nhanh chóng sụp đổ không chỉ vì quân Thanh quá mạnh, mà còn bởi chính những người nắm trong tay binh quyền lại lần lượt quay sang đối đầu với nhau, để rồi cuối cùng có người mang theo cả một đạo quân đầu hàng đối thủ. Bi kịch ấy diễn ra vào năm Hoằng Quang thứ nhất, tức năm 1645, khi Nam Minh vừa thành lập chưa đầy hai năm.

Năm 1644, Lý Tự Thành công phá Bắc Kinh, Sùng Trinh hoàng đế treo cổ tự vẫn trên núi Cảnh Sơn, triều Minh ở miền Bắc chính thức sụp đổ. Nhưng sự diệt vong của Bắc Kinh chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ nhà Minh biến mất. Ở phía Nam, các thế lực trung thành với nhà Minh nhanh chóng tập hợp tại Nam Kinh và đưa Phúc vương Chu Do Tung lên ngôi, lấy niên hiệu Hoằng Quang. Một triều đình mới được dựng lên, sử sách gọi là Nam Minh.

Đối với nhiều người đương thời, sự xuất hiện của Hoằng Quang chính là tia hy vọng cuối cùng. Miền Nam vẫn còn đất đai rộng lớn, dân cư đông đúc, kho lương và nguồn nhân lực chưa bị chiến tranh tàn phá hoàn toàn. Quan trọng hơn, Nam Minh vẫn sở hữu nhiều tướng lĩnh nắm trong tay những đội quân lớn. Nếu những lực lượng này có thể đoàn kết, lấy Trường Giang làm tuyến phòng thủ, tổ chức kháng Thanh một cách thống nhất, cục diện lịch sử chưa chắc đã diễn biến nhanh chóng theo hướng nhà Thanh thống nhất Trung Hoa.

Nhưng vấn đề lớn nhất của Nam Minh lại nằm ngay trong nội bộ.

Một trong những nhân vật đáng chú ý nhất lúc ấy là Tả Lương Ngọc, viên đại tướng từng tung hoành ở miền Trung và Tây Bắc. Ông được phong Ninh Nam hầu, nắm trong tay một lực lượng quân sự rất lớn đóng tại khu vực Vũ Xương, và thế lực của ông đủ mạnh để khiến triều đình Nam Minh phải dè chừng. Theo một số ghi chép, quân lực của Tả Lương Ngọc lên tới hàng chục vạn, thậm chí được gọi là “bách vạn đại quân”. Đó là một trong những lực lượng quân sự lớn nhất mà Nam Minh có thể dựa vào.

Trớ trêu thay, chính đội quân ấy lại không trở thành thanh kiếm bảo vệ Nam Minh.

Năm 1645, đại quân Đại Thuận của Lý Tự Thành sau khi bị quân Thanh đánh bại ở phía Bắc đã rút về phía Nam. Tả Lương Ngọc vốn đang đóng quân tại Vũ Xương đứng trước sức ép phải đối phó với tình hình mới. Thay vì tập trung lực lượng chống quân Thanh và Đại Thuận, ông lại lấy cớ triều đình Nam Minh bị gian thần khống chế, phát động cuộc hành quân về phía Đông với khẩu hiệu “Thanh quân trắc”, tức loại bỏ những kẻ bị cho là gian thần bên cạnh hoàng đế.

Mục tiêu mà Tả Lương Ngọc nhắm tới không phải quân Thanh, mà là Nam Kinh.

Đằng sau khẩu hiệu “thanh quân trắc” là một cuộc đấu đá quyền lực phức tạp. Tả Lương Ngọc bất mãn với Mã Sĩ Anh và Nguyễn Đại Đãng, cho rằng triều đình Nam Minh đang bị những nhân vật này thao túng. Ông tuyên bố mình mang chiếu mật của thái tử nhà Minh và đưa quân theo dòng Trường Giang tiến xuống. Nhưng đó cũng chính là bước ngoặt khiến Nam Minh tự chặt đứt một trong những cánh tay quân sự quan trọng nhất của mình.

Đúng lúc ấy, Tả Lương Ngọc vốn đã lâm bệnh nặng. Khi quân tiến đến Cửu Giang, tình hình nhanh chóng trở nên hỗn loạn. Quan tuần phủ Viên Kế Hàm không chịu mở cửa thành cho quân Tả Lương Ngọc tiến vào. Hai bên xảy ra xung đột, trong thành thậm chí còn xuất hiện hỏa hoạn. Tả Lương Ngọc cuối cùng qua đời tại Cửu Giang ngày 29 tháng 4 năm 1645. Có ghi chép cho rằng trước lúc chết, ông nhìn thấy lửa cháy trong thành, bật khóc và nói rằng mình đã phụ Viên Kế Hàm.

Từ đây, quyền chỉ huy đại quân rơi vào tay con trai ông là Tả Mộng Canh.

Nếu Tả Lương Ngọc từng là một viên tướng khiến nhiều phe phái phải dè chừng, thì Tả Mộng Canh lại không có được uy vọng tương tự. Ông tiếp tục đưa quân tiến về phía Đông, nhưng nhanh chóng đụng phải lực lượng của Hoàng Đắc Công. Quân Tả Mộng Canh bị đánh bại, phải lui về khu vực Cửu Giang. Nam Minh khi ấy đã chẳng còn đủ sức tập trung toàn bộ lực lượng để chống Thanh, bởi một phần quân đội đáng kể đang bị cuốn vào cuộc nội chiến giữa các phe phái.

Đó mới là điều cay đắng nhất.

Kẻ thù bên ngoài đang tiến xuống phía Nam, nhưng những đạo quân vốn có thể trở thành tuyến phòng thủ của Nam Minh lại đang tự tiêu hao lẫn nhau.

Tả Mộng Canh cuối cùng nhận ra rằng tình thế không thể cứu vãn. Tháng 6 năm 1645, ông dẫn quân đầu hàng quân Thanh của Anh thân vương A Tế Cách. Sử liệu nhà Thanh ghi rõ Tả Mộng Canh cùng lực lượng của mình quy hàng; một nguồn ghi con số khoảng 13 vạn quân bộ kỵ và 4 vạn thuyền. Sau khi đầu hàng, ông được đưa vào hệ thống Bát kỳ Hán quân Chính Hoàng kỳ và về sau còn tiếp tục phục vụ nhà Thanh.

Nếu chỉ nhìn vào con số, người đời sau có thể cảm thấy đây là một trong những cuộc đầu hàng quân sự gây sốc nhất cuối thời Minh: một lực lượng từng được xem là trụ cột của Nam Minh, sau vài trận đánh thất bại, cuối cùng lại quay sang quy thuận đối thủ.

Nhưng điều đáng sợ không nằm ở bản thân cuộc đầu hàng.

Nó nằm ở hiệu ứng domino sau đó.

Khi Tả Mộng Canh đầu hàng, Nam Minh mất thêm một lực lượng lớn vốn có thể được sử dụng để phòng thủ Trường Giang. Quân Thanh vì thế càng có điều kiện tiến sâu xuống phía Nam. Chỉ ít lâu sau, Nam Kinh đứng trước sức ép ngày càng lớn. Hoằng Quang đế Chu Do Tung bỏ chạy, triều đình tan rã, còn nhiều quan lại địa phương lần lượt lựa chọn con đường đầu hàng để bảo toàn tính mạng và gia sản.

Nhà Thanh không cần phải đánh từng thành một cách khốc liệt như người đời sau tưởng tượng. Trong nhiều trường hợp, điều họ cần làm chỉ là tiếp tục tiến quân, chờ đối phương tự tan rã.

Đó chính là bí mật cay đắng nhất của sự sụp đổ Nam Minh.

Một triều đại có thể còn quân đội, còn đất đai, còn hàng triệu dân chúng, nhưng nếu trung ương không kiểm soát được các tướng lĩnh, nếu những người cầm binh coi quyền lực cá nhân quan trọng hơn vận mệnh của chính quyền, thì con số quân đông đến đâu cũng không bảo đảm được chiến thắng.

Trường hợp Tả Lương Ngọc là minh chứng rõ ràng. Ông từng là danh tướng chống quân nổi dậy, từng có trong tay một lực lượng hùng hậu, nhưng đến thời khắc quyết định lại đưa quân tiến đánh chính triều đình mà mình trên danh nghĩa đang phục vụ. Ông chết giữa lúc cuộc chiến còn dang dở, để lại cho con trai một đạo quân khổng lồ nhưng mất phương hướng. Tả Mộng Canh tiếp quản lực lượng ấy, song không thể biến ưu thế quân số thành sức mạnh chiến đấu. Cuối cùng, toàn bộ thế lực nhà họ Tả chuyển từ chỗ là một trong những trụ cột của Nam Minh thành lực lượng phục vụ cho nhà Thanh.

Bởi vậy, nói rằng Nam Minh thất bại chỉ vì quân Thanh mạnh là chưa đủ. Quân Thanh quả thực có ưu thế về tổ chức và khả năng tác chiến, nhưng sự sụp đổ nhanh chóng của Nam Kinh còn bắt nguồn từ những mâu thuẫn nội bộ đã ăn sâu đến mức không thể chữa trị.

Năm 1645, khi quân Thanh tiến vào Nam Kinh, triều đình Hoằng Quang đã gần như không còn khả năng tổ chức một cuộc phòng thủ thống nhất. Thành Nam Kinh thất thủ, Hoằng Quang đế bị bắt sau khi chạy trốn, còn giấc mộng phục hồi nhà Minh ở vùng Giang Nam nhanh chóng tan thành mây khói.

Điều khiến hậu thế cay đắng nhất có lẽ không phải việc một đạo quân thất trận, mà là cảnh những người từng nắm trong tay sức mạnh quân sự lớn lại lần lượt lựa chọn con đường riêng, khiến sức mạnh vốn có bị chia nhỏ rồi tự triệt tiêu.

×