Sự sụp đổ của kỷ nguyên khí đốt Nga

Phát biểu hôm 4/3 thứ Tư sau khi tiếp đón Bộ trưởng Ngoại giao Hungary Peter Szijjarto tại Điện Kremlin, ông Putin nói: "Ở đây không có động cơ chính trị nào cả. Nhưng nếu chúng ta bị cắt nguồn cung trong một hoặc hai tháng nữa, tốt hơn hết là chúng ta nên dừng lại ngay bây giờ và chuyển sang các quốc gia là đối tác đáng tin cậy, rồi thiết lập hoạt động kinh doanh ở đó” - ông Putin nói với nhà báo Nga Pavel Zarubin. Ông nói đây chưa phải quyết định chính thức nhưng ông sẽ chỉ đạo các cơ quan của Nga làm việc về vấn đề này.

Ông Putin gợi ý rằng Moscow có thể chuyển hướng nguồn cung sang "các thị trường mới nổi, xét đến ý định nhiều lần được EU tuyên bố là sẽ loại bỏ hoàn toàn nguồn tài nguyên của Nga. Ông cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng ở EU là kết quả của "các chính sách sai lầm" mà chính quyền khối này theo đuổi trong "nhiều năm" .

Tổng thống Nga nhấn mạnh rằng Nga “luôn luôn và vẫn là nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy” cho tất cả các đối tác của mình, bao gồm cả các quốc gia châu Âu. Ông nói thêm rằng Moscow sẵn sàng tiếp tục hợp tác theo cách thức này với những đối tác “vốn dĩ cũng đáng tin cậy”.

Theo bình luận của nhà báo Nga Dmitry Lekukh, cuộc thảo luận hiện tại về việc chuyển hướng dòng khí đốt của Nga khỏi châu Âu sang các thị trường khác không nên được hiểu là một động thái chính trị ngắn hạn. Xét theo phát biểu ông Putin hôm thứ Tư, tín hiệu này sâu sắc hơn nhiều và chủ yếu nhắm vào công chúng trong nước.

Dù ông Putin chỉ mới chỉ thị chính phủ nghiên cứu vấn đề này, nhưng ngay cả tuyên bố sơ bộ này cũng không nên bị xem nhẹ như một lời nói hoa mỹ. Nó mang một ý nghĩa rõ ràng.

Trái ngược với nhận định của một số nhà quan sát, tín hiệu này không chủ yếu nhắm vào EU hay các bên tham gia bên ngoài khác. Nó hướng đến các chủ thể kinh tế bên trong nước Nga, những người vẫn hy vọng quay trở lại mô hình cũ, mô hình mà ngành công nghiệp năng lượng của đất nước được xây dựng dựa trên “thị trường truyền thống” ở phương Tây.

Nói một cách dễ hiểu hơn, thông điệp có thể được diễn đạt như sau: Bạn có chắc chắn rằng Tây Âu vẫn là một đối tác đáng tin cậy không?

Lời cảnh báo rất đơn giản. Sự gia tăng mạnh mẽ sự quan tâm của EU đối với dầu khí Nga hiện nay, một phần do sự bất ổn ở vùng Vịnh Ba Tư, có thể chỉ là tạm thời. Đặt cược chiến lược dài hạn của đất nước vào nhu cầu biến động như vậy sẽ rất rủi ro.

Vì lý do này, không nên bỏ qua việc nhấn mạnh cụm từ “thị trường đầy triển vọng” trong phát biểu của tổng thống. Ông Putin hiếm khi sử dụng từ ngữ tùy tiện trong các bài phát biểu trước công chúng. Trong trường hợp này, cụm từ đó được nhấn mạnh rõ ràng, và hàm ý rất rõ ràng: thị trường Tây Âu ngày càng được xem là đang suy giảm chứ không phải đầy triển vọng.

Xét về khía cạnh kinh tế dài hạn, việc đầu tư vốn chính trị và nỗ lực hành chính để duy trì quyền tiếp cận các thị trường đang thu hẹp đơn giản là không có ý nghĩa gì.

Nếu các nhà cung cấp của Mỹ muốn thống trị thị trường khí đốt của EU, Moscow dường như ngày càng sẵn lòng để họ thử. Tuy nhiên, trớ trêu thay, ngay cả Washington dường như cũng lưỡng lự về việc hoàn toàn đảm nhận vai trò đó. Có một sự đồng thuận đáng chú ý giữa hai đảng ở Hoa Kỳ về vấn đề này. Xét cho cùng, việc đóng băng các hợp đồng LNG dài hạn mới không phải do Donald Trump mà là do chính quyền Biden đưa ra.

Nói cách khác, tương lai của thị trường khí đốt châu Âu vẫn còn bất ổn ngay cả đối với những người tuyên bố được hưởng lợi từ việc Nga rút lui.

Ông Putin cũng chỉ ra những xu hướng cấu trúc rộng hơn đã định hình lại bức tranh năng lượng của châu Âu. Quá trình chuyển đổi xanh đầy tham vọng và tốn kém của EU đã được tiến hành trong nhiều năm, bất chấp áp lực kinh tế ngày càng tăng. Đồng thời, các sự kiện địa chính trị đã thu hẹp khả năng tiếp cận các nguồn năng lượng truyền thống của Tây Âu.

Những biến động của Mùa xuân Ả Rập đã làm phức tạp việc tiếp cận các cơ sở tài nguyên phía nam, trong khi cuộc xung đột ở Ukraine đã đóng cửa hiệu quả hành lang phía đông của Nga, vốn từ lâu đã cung cấp tài nguyên cho EU.

Trong bối cảnh đó, chiến lược xoay trục sang châu Á của Nga, một chính sách được khởi xướng vào đầu những năm 2010, giờ đây dường như không còn là một canh bạc mà giống một kế hoạch dài hạn hơn. Các nhà phân tích trong giới lãnh đạo Nga đã bắt đầu thúc đẩy sự chuyển hướng này từ rất lâu trước khi những căng thẳng địa chính trị hiện nay khiến nó trở nên không thể tránh khỏi.

Điều này không có nghĩa là Nga có ý định từ bỏ hoàn toàn khách hàng châu Âu. Moscow vẫn tự mô tả mình là nhà cung cấp đáng tin cậy. Nhưng EU không còn là trụ cột chính trong chiến lược năng lượng của Nga nữa. Từ nay trở đi, EU sẽ được coi là thị trường thứ yếu chứ không phải là ưu tiên hàng đầu.

Điều đó đặt ra một câu hỏi khó cho các nhà hoạch định chính sách của khối. Liệu có khôn ngoan không khi xây dựng các kế hoạch kinh tế dài hạn dựa trên các đối tác mà tương lai kinh tế và chính trị của chính họ dường như ngày càng bất ổn?

Nga đang chuyển hướng nguồn cung cấp khí đốt cho EU sang các thị trường khác

Trong bối cảnh đó, Phó Thủ tướng Alexander Novak tuyên bố Nga sẵn sàng thay thế châu Âu bằng nguồn cung cấp khí đốt cho các quốc gia thân thiện cam kết duy trì quan hệ lâu dài và mang tính xây dựng.

"Và những cơ hội như vậy thực sự tồn tại; các công ty của chúng tôi đã xác nhận điều này hôm nay, họ đang trong quá trình đàm phán, và trong tương lai gần, khí đốt sẽ được vận chuyển đến các quốc gia khác" - ông nói với các phóng viên hôm 6/3.

Cùng ngày Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết trong một cuộc phỏng vấn với RIA Novosti rằng Các nước Tây và Trung Âu đang đối mặt với sự sụp đổ năng lượng do cuộc khủng hoảng ở Trung Đông và tác động của nó đến nguồn cung nhiên liệu, điều mà người châu Âu không còn tiếp cận được.

"Tôi nghĩ bối cảnh phù hợp nhất cho câu hỏi này thậm chí không phải là tình hình xung quanh Ukraine, mà là sự sụp đổ đang bao trùm các nước Tây và Trung Âu do cuộc khủng hoảng ở Trung Đông. Giá năng lượng đã tăng vọt - cả khí đốt và dầu mỏ" - bà Zakharova nói .

Bà Zakharova nhắc lại, chính EU đã tự cấm mình mua các nguồn năng lượng từ Nga. Trước vụ tấn công vào Iran, bà tự hỏi Brussels giờ đây định lấy nhiên liệu từ đâu.

×