Sự thật về cái chết của Từ Đạt: Vì sao nhiều người cho rằng Chu Nguyên Chương đã ra tay đầu độc?

Sự thật về cái chết của Từ Đạt: Vì sao nhiều người cho rằng Chu Nguyên Chương đã ra tay đầu độc?

Trong lịch sử Trung Hoa phong kiến, hiếm có vị danh tướng nào hội tụ đầy đủ cả tài năng quân sự, đức độ cá nhân và công lao khai quốc như Từ Đạt. Sinh năm 1332 tại Từ Châu, tự Thiên Đức, ông xuất thân không phải từ thế gia hiển hách mà từ tầng lớp bình dân, nhưng lại sớm bộc lộ tư chất hơn người. Cuộc đời Từ Đạt gắn liền với quá trình dựng nghiệp của Chu Nguyên Chương, từ những ngày đầu khởi nghĩa cho đến khi lập nên triều Minh. Tuy nhiên, cái chết của ông vào năm 1385 lại trở thành một trong những nghi án gây tranh cãi bậc nhất, khiến hậu thế không ngừng đặt câu hỏi: liệu vị công thần số một này qua đời vì bệnh hay đã bị hoàng đế âm thầm loại bỏ?

Năm 1353, trong bối cảnh nhà Nguyên suy yếu, các cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ khắp nơi, Từ Đạt gia nhập nghĩa quân Hồng Cân và trở thành thuộc hạ đắc lực của Chu Nguyên Chương. Với tài năng quân sự xuất sắc, ông nhanh chóng khẳng định vị trí, trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất trong đội ngũ tướng lĩnh. Cùng với các danh tướng như Thường Ngộ Xuân và Thang Hòa, Từ Đạt góp phần đánh bại các thế lực đối địch lớn như Trần Hữu Lượng, Trương Sĩ Thành, mở đường cho sự ra đời của triều Minh.

Năm 1368, khi Chu Nguyên Chương lên ngôi hoàng đế, lập ra nhà Minh, Từ Đạt được phong làm Đại tướng quân, tước Ngụy quốc công, trở thành công thần bậc nhất. Ngay sau đó, ông tiếp tục giữ vai trò chủ lực trong các chiến dịch bắc phạt nhằm tiêu diệt tàn dư nhà Nguyên. Năm 1369, Từ Đạt cùng các tướng lĩnh dẫn đại quân tiến thẳng vào Đại Đô, buộc Nguyên Huệ Tông phải bỏ chạy về phương bắc, mở đầu thời kỳ Bắc Nguyên. Không dừng lại ở đó, ông tiếp tục truy kích sâu vào thảo nguyên, đánh tới tận Karakorum, bắt sống hàng nghìn quý tộc Mông Cổ và mở rộng biên giới phía bắc của triều Minh đến những vùng đất mà trước đó chưa từng có đội quân Trung Hoa nào vươn tới.

Trong quá trình chinh chiến, Từ Đạt còn có những cuộc đối đầu đáng chú ý, như khi chạm trán lực lượng do Lý Thành Quế chỉ huy. Sự hiện diện của đại quân Minh dưới quyền Từ Đạt đã khiến đối phương phải e dè, thậm chí chuyển sang liên minh. Những chiến công này giúp ông được hậu thế xếp ngang hàng với các danh tướng lừng danh như Bạch Khởi, Hàn Tín, Vệ Thanh hay Lý Tĩnh.

Tuy nhiên, điều khiến Từ Đạt trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở chiến công mà còn ở phẩm cách. Dù ở đỉnh cao quyền lực, ông vẫn giữ lối sống thanh bạch, không kết bè kéo cánh, luôn thận trọng trong lời nói và hành động. Chính sự khiêm nhường và tự giữ mình này giúp ông tránh được nhiều nghi kỵ trong bối cảnh triều đình đầy biến động. Nhưng cũng chính vì quá hoàn hảo mà ông trở thành đối tượng khiến không ít người ghen ghét, thậm chí ngay cả Chu Nguyên Chương cũng dần sinh tâm đề phòng.

Những câu chuyện xoay quanh mối quan hệ giữa hai người cho thấy sự phức tạp trong lòng vị hoàng đế. Có lần, Chu Nguyên Chương muốn ban cho Từ Đạt Ngô Vương phủ – nơi ở cũ của mình tại Kim Lăng, nhưng ông khéo léo từ chối. Sau đó, hoàng đế dùng kế chuốc rượu say rồi đưa ông lên giường vua nhằm ép nhận ân điển, nhưng khi tỉnh dậy, Từ Đạt lập tức hoảng hốt quỳ lạy xin tội. Hành động ấy khiến Chu Nguyên Chương vừa hài lòng vừa càng thêm dè chừng. Cuối cùng, ông cho xây một dinh thự mới, ban biển “Đại Công Phường” để ghi nhận công lao, nhưng trong lòng cả hai đều hiểu rằng mối quan hệ ấy không còn đơn thuần như trước.

Để củng cố mối liên kết, Chu Nguyên Chương còn gả con trai là Chu Đệ cho con gái của Từ Đạt. Sau đó, Từ Đạt được cử trấn thủ phương bắc, cùng con rể xây dựng Bắc Bình. Tuy nhiên, nỗi lo về khả năng một công thần nắm giữ binh quyền quá lớn vẫn luôn ám ảnh Minh Thái Tổ. Cuối cùng, ông buộc Từ Đạt giao lại binh quyền và trở về Nam Kinh, một động thái cho thấy sự cảnh giác ngày càng tăng.

Trong bối cảnh ấy, cái chết của Từ Đạt vào năm 1385 lập tức làm dấy lên nghi vấn. Không giống nhiều công thần khác bị xử tội mưu phản và tru di cửu tộc, Từ Đạt qua đời đột ngột khi mới 54 tuổi. Chính sự “khác thường” này lại khiến người đời đặt câu hỏi: phải chăng ông đã bị loại bỏ một cách kín đáo hơn?

Truyền thuyết nổi tiếng nhất cho rằng Từ Đạt bị bệnh nhọt độc ở lưng, phải kiêng rượu thịt. Khi biết chuyện, Chu Nguyên Chương lại ban cho ông món ngỗng hấp – một loại “phát vật” bị cho là có thể khiến bệnh nặng thêm. Hiểu ý vua, Từ Đạt đành ăn và sau đó bệnh phát tác mà chết. Một dị bản khác còn cho rằng ông tự uống thuốc độc, tương tự câu chuyện Tào Tháo ép Tuân Úc tự vẫn.

Câu chuyện này được lưu truyền rộng rãi bởi nó phù hợp với hình ảnh một Chu Nguyên Chương đa nghi, từng thanh trừng hàng loạt công thần. Tuy nhiên, khi xem xét kỹ, nhiều điểm trong đó tỏ ra thiếu thuyết phục. Về mặt y học, không có bằng chứng nào cho thấy việc ăn ngỗng có thể khiến một người tử vong nhanh chóng chỉ sau một đêm. Ngay cả khái niệm “thực phẩm kích phát bệnh” cũng không thể giải thích cho một cái chết đột ngột đến vậy.

Quan trọng hơn, cách hành xử của Chu Nguyên Chương sau khi Từ Đạt qua đời lại hoàn toàn không giống một người vừa âm thầm trừ khử công thần. Ông đích thân đến dự tang lễ, truy phong Từ Đạt làm Trung Sơn Vương, cho phối hưởng Thái miếu và ban táng trọng thể tại Chung Sơn. Nếu thực sự muốn giết, Minh Thái Tổ vốn nổi tiếng xử lý đối thủ một cách công khai và tàn khốc, như trong các vụ án lớn, chứ không cần dùng đến thủ đoạn vòng vo.

Đãi ngộ dành cho hậu duệ của Từ Đạt càng khiến giả thuyết “bị hại” trở nên khó tin. Con cháu ông được hưởng vinh hiển vượt trội, nhiều người giữ chức vị cao trong triều. Thậm chí, gia tộc họ Từ còn trở thành một trong những dòng họ quyền quý bậc nhất thời Minh. Nếu Từ Đạt bị giết, việc ban cho hậu duệ ông đặc quyền lớn như vậy rõ ràng là điều phi logic trong một chế độ chính trị vốn đầy nghi kỵ.

Nguồn gốc của câu chuyện “ban ngỗng hấp” thực chất xuất phát từ các ghi chép dã sử như Tiễn Thắng Dã Văn của Từ Trinh Khanh, sau đó được bổ sung thêm chi tiết trong Long Hưng Từ Ký của Vương Văn Lộc. Những tài liệu này chứa nhiều yếu tố ly kỳ, thiếu kiểm chứng và đã bị các học giả đời sau bác bỏ. Triệu Dực từng thẳng thắn nhận định rằng đây chỉ là “vô căn cứ chi đàm”.

Dẫu vậy, sự tồn tại của những truyền thuyết này không phải là ngẫu nhiên. Trong bối cảnh đầu triều Minh, khi hàng loạt công thần bị thanh trừng, tâm lý nghi ngờ đối với hoàng quyền là điều dễ hiểu. Từ Đạt, với vị thế đặc biệt và cái chết đột ngột, trở thành đối tượng lý tưởng để người đời thêu dệt nên những câu chuyện mang màu sắc bi kịch.

Rốt cuộc, giữa chính sử và dã sử, giữa lý trí và nghi ngờ, cái chết của Từ Đạt vẫn mang một lớp sương mờ của lịch sử. Nhưng nếu dựa trên những dữ kiện đáng tin cậy, có thể thấy rằng ông nhiều khả năng qua đời vì bệnh, chứ không phải do bị đầu độc. Dù vậy, chính những tranh cãi xoay quanh cái chết ấy lại càng làm nổi bật hơn vị thế đặc biệt của Từ Đạt – một công thần kiệt xuất, sống trọn vẹn giữa thời đại đầy biến động, và ra đi trong sự kính trọng lẫn hoài nghi của hậu thế.

×