Sự thật về nguồn gốc của Tôn Ngộ Không trong lịch sử và văn học

Sự thật về nguồn gốc của Tôn Ngộ Không trong lịch sử và văn học

Tôn Ngộ Không là một trong những nhân vật chính của tiểu thuyết Tây Du Ký do nhà văn Ngô Thừa Ân thời Minh sáng tác. Đây là nhân vật thần thoại nổi tiếng bậc nhất Trung Quốc, được nhiều thế hệ độc giả yêu mến. Tuy nhiên, Tôn Ngộ Không thực sự bắt nguồn từ đâu? Liệu ông có thật sự là con khỉ được sinh ra từ một tảng đá như trong truyện hay không?

Từ lâu, các học giả đã đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau về nguồn gốc của Tôn Ngộ Không.

Trước hết, hình tượng Tôn Ngộ Không “sinh ra từ đá”, được gọi là “cha là trời, mẹ là đất”, có nét tương đồng với truyền thuyết về Hạ Khải trong sách Hoài Nam Tử, khi vị vua này cũng được cho là sinh ra từ một khối linh thạch.

Thứ hai, ngoại hình “giống loài vượn khỉ” của Tôn Ngộ Không khiến nhiều người liên tưởng đến Vô Chi Kỳ, vị thủy thần sông Hoài được nhắc tới trong tác phẩm Cổ Nhạc Độc Kinh của Lý Công Tá thời Đường. Vô Chi Kỳ được mô tả có hình dáng như khỉ, mũi ngắn, trán cao, thân màu xanh, mắt vàng, răng trắng, sức mạnh phi thường và di chuyển cực nhanh. Những đặc điểm này khá giống với hình tượng Tôn Ngộ Không sau này.

Thứ ba là đặc điểm “đầu đồng trán sắt”, có thể chịu ảnh hưởng từ truyền thuyết về Xi Vưu và các anh em của ông – những nhân vật từng tranh giành thiên hạ với Hoàng Đế trong thần thoại Trung Hoa.

Thứ tư, tinh thần phản kháng trời đất, tự xưng “Tề Thiên Đại Thánh”, chống lại quyền uy thiên đình của Tôn Ngộ Không cũng khiến người ta liên tưởng đến hình tượng Hình Thiên, vị thần chiến đấu chống lại Thiên Đế dù đã bị chém đầu.

Ngoài các yếu tố thần thoại Trung Hoa, một số học giả còn cho rằng Tôn Ngộ Không chịu ảnh hưởng từ thần thoại Ấn Độ. Đặc biệt là thần khỉ Hanuman trong sử thi Ramayana. Hanuman có thần thông quảng đại, có thể bay lượn trên không, nhấc cả dãy Himalaya và sở hữu nhiều phép biến hóa kỳ diệu, khá tương đồng với Tôn Ngộ Không.

Những tranh luận này đến nay vẫn chưa có hồi kết. Tuy nhiên, nếu xét trong các tác phẩm văn học cổ, hình tượng Tôn Ngộ Không đã xuất hiện trước Tây Du Ký khá lâu.

Trong tác phẩm đời Tống Đại Đường Tam Tạng Thủ Kinh Thi Thoại, nhân vật này chưa mang tên Tôn Ngộ Không mà được gọi là Hầu Hành Giả. Ông tự giới thiệu mình là: “Mỹ Hầu Vương đầu đồng trán sắt ở động Tử Vân, núi Hoa Quả.”

Điều thú vị là trong tác phẩm này, Hầu Hành Giả xuất hiện dưới hình dạng một thư sinh mặc áo trắng, chứ chưa phải con khỉ lông lá như trong Tây Du Ký.

Nhân vật này đã sở hữu nhiều thần thông lớn, giúp Đường Tăng vượt qua vô số hiểm cảnh trên đường sang Tây Thiên. Thậm chí còn có một chi tiết khá thú vị liên quan đến đào tiên. Trong Tây Du Ký, Tôn Ngộ Không chủ động đại náo vườn đào và ăn trộm đào tiên. Nhưng trong Đại Đường Tam Tạng Thủ Kinh Thi Thoại, chính Đường Tăng mới là người muốn ăn đào tiên, còn Hầu Hành Giả lại từ chối vì từng bị Vương Mẫu trừng phạt nặng nề do ăn trộm đào khi còn trẻ.

Qua những tư liệu trên có thể thấy hình tượng Tôn Ngộ Không không phải xuất hiện một cách đột ngột từ ngòi bút Ngô Thừa Ân. Nhân vật này là kết quả của quá trình tích lũy lâu dài từ thần thoại, truyền thuyết dân gian, văn học Phật giáo và các tác phẩm kể chuyện qua nhiều triều đại.

Còn việc Tôn Ngộ Không có thật sự “từ đá nhảy ra” hay không, đó rõ ràng là một chi tiết mang tính thần thoại. Nhưng chính sự pha trộn giữa yếu tố thần linh, tinh thần phản kháng và trí tưởng tượng phong phú đã tạo nên một trong những nhân vật bất hủ nhất của văn học phương Đông.

Tề Thiên Đại Thánh

Sau khi được sinh ra từ tảng đá, Tôn Ngộ Không bái Bồ Đề Tổ Sư làm thầy và được truyền dạy 72 phép thần thông. Sức mạnh tăng cao, lại có sự bổ trợ từ pháp bảo gậy Như Ý cướp được ở dưới Long cung nên y bắt đầu quấy nhiễu khắp nơi. Ngọc Hoàng phong cho Ngộ Không làm Bật Mã Ôn (trông coi ngựa cho Thiên Đình) rồi Tề Thiên Đại Thánh (nghĩa là "Thánh lớn bằng trời", chức vụ trông coi vườn đào).

Với tính cách ương bướng, nổi loạn, Tề Thiên Đại Thánh trong một lần uống rượu say đã phá hỏng tiệc bàn đào của Vương Mẫu nương nương, ăn trộm linh đơn của Thái Thượng lão quân khiến Ngọc Hoàng nổi giận, sai thiên binh vạn mã đến thu phục nhưng không thành. Ngay cả Nhị Lang Thần và Na Tra hay lò bát quái của Thái Thượng Lão Quân cũng không thể khắc chế được y.

Đấu Chiến Thắng Phật

Trải qua hành trình đi lấy kinh, giúp Đường Tăng vượt qua 81 kiếp nạn, Ngộ Không đã đến được Tây Trúc, diện kiến Phật Tổ Như Lai và được Ngài phong làm Đấu Chiến Thắng Phật (chiến thần đại diện cho Phật Giới). Sở hữu pháp lực vô song, lại tu thành chính quả, Ngộ Không nghiễm nhiên trở thành vị Phật mạnh hàng đầu trong Phật giới.

Đại Thánh Xá Lợi Tôn Vương Phật

Đại Thánh Xá Lợi Tôn Vương Phật là thân phận được đề cập trong tác phẩm Hậu Tây Du Ký. Theo đó, khi Nhiên Đăng Cổ Phật và Phật Tổ Như Lai viên tịch sau 300 năm kể từ ngày thầy trò Đường Tăng lấy được kinh thì Đại ma đầu Vô Thiên phá vỡ phong ấn, chiếm lĩnh hoàn toàn Linh Sơn, dẫn đầu yêu ma làm loạn tam giới.

33 năm sau khi viên tịch, Như Lai chuyển thế Linh Đồng nhưng phải cần có 17 Xá Lợi Tử thì mới khôi phục được pháp lực vô biên để cứu rỗi tam giới. Vô Thiên hay tin tìm mọi cách phá rối nên Tôn Ngộ Không đã hi sinh bản thân để tiêu diệt Đại ma đầu, giúp Như Lai chuyển sinh thành công.

Phật Tổ sau đó đã phong Ngộ Không làm Vạn Phật Chi Tổ - Đại Thánh Xá Lợi Tôn Vương Phật, trở thành người kế nhiệm của Nhiên Đăng Cổ Phật, ngang hàng với Phật Tổ Như Lai (Nhiên Đăng Cổ Phật, Phật Tổ Như Lai và Phật Di Lặc vốn là Tam thế Phật, lần lượt đại diện cho các vị Phật thời quá khứ, hiện tại và vị lai). Do đó việc Phật Tổ Như Lai kiêng nể Ngộ Không cũng là điều dễ hiểu.

×