Sửa Luật Dầu khí: Không vô tình “xã hội hoá” tổn thất và “tư nhân hoá” lợi ích

Tiếp tục chương trình làm việc của Quốc hội chiều nay 8/8, thảo luận tại Hội trường Diên Hồng về dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi do Chính phủ trình Quốc hội.

Dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi được cơ quan soạn thảo phân quyền mạnh cho cơ quan quản lý chuyên ngành (Bộ Công Thương) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN).

Phân quyền nhưng không buông quyền kiểm soát

Tại thảo luận, cho ý kiến về nhiều nội dung dự thảo Luật, Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) nói: Tại Khoản 3 Điều 56 quy định giao cho PVN thực hiện quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà trong triển khai hợp đồng dầu khí và quản lý hoạt động dầu khí. Điều 58 tiếp tục giao tập đoàn quản lý, giám sát hợp đồng, chịu trách nhiệm về kết quả phê duyệt và định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước.

Đại biểu cho rằng, đây là bước phân quyền cần thiết. Tuy nhiên, tập đoàn đồng thời là doanh nghiệp đầu tư, kinh doanh, trong khi được giao kiểm soát, thẩm tra, phê duyệt, quyết toán chi phí của nhà thầu. Vì vậy, chỉ dựa vào hậu kiểm là chưa đủ để kiểm soát các quyết định có rủi ro lớn đối với tài sản và lợi ích nhà nước.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 3 Điều 56 và khoản 9 Điều 58 theo nguyên tắc “phân quyền nhưng không buông quyền kiểm soát”. 

“Cần phân định rõ việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà với hoạt động đầu tư, kinh doanh của tập đoàn và doanh nghiệp do tập đoàn sở hữu. Đối với các quyết định có khả năng làm thay đổi đáng kể chất lượng tổng mức đầu tư, chi phí được thu hồi, nghĩa vụ tài chính hoặc lợi ích của nhà nước, cần có cơ chế thẩm định, chấp thuận hoặc kiểm tra trước của cơ quan quản lý nhà nước theo tiêu chí do Chính phủ quy định”, bà Sửu nêu ý kiến.

Theo đại biểu, đây là hàng rào pháp lý cần thiết để người được giao quyền dám quyết định nhưng nhà nước vẫn kiểm soát được rủi ro.

Không vô tình “xã hội hoá” tổn thất, nhưng “tư nhân hoá” lợi ích

Theo đại biểu Sửu: Khoản 2 Điều 60, dự thảo cho phép chi phí đầu tư thất bại của tập đoàn sau khi kết thúc dự án và quyết toán được bù đắp từ lợi nhuận sau thuế hằng năm. Khoản 4 cho phép sử dụng phần sản phẩm dầu khí thuộc nước chủ nhà để xử lý bù trừ một số chi phí và nghĩa vụ.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, thăm dò dầu khí có rủi ro địa chất, kỹ thuật và thương mại rất cao, nhưng cần phân biệt rủi ro khách quan của hoạt động dầu khí với quyết định đầu tư sai, vi phạm quy trình hoặc lỗi chủ quan.

"Nếu không phân định rõ, cơ chế chia sẻ rủi ro có thể vô tình trở thành cơ chế xã hội hóa tổn thất nhưng tư nhân hóa lợi ích", bà Sửu nói.

Tại Hội trường, đại biểu Lê Hữu Trí, Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa, tán thành với việc sửa đổi Luật Dầu khí 2022. Ông cho rằng, cần cơ chế giao quyền phải đi liền với kiểm soát và bảo đảm an toàn pháp lý cho người thực thi.

Theo ông Trí, PVN vừa là nhà thầu độc lập, vừa đại diện cho nước chủ nhà, vừa được giao thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước bằng nguồn lực, bộ máy và kinh phí của doanh nghiệp. Đây là mô hình đặc thù, phù hợp với tính chất hoạt động dầu khí thượng nguồn nhưng cần xem xét kỹ các hệ lụy về sau.

Các Điều 56, 57, 58 chưa quy định tường minh vai trò đại diện nước chủ nhà như một chức năng độc lập, ông Trí đề nghị bổ sung vào Điều 56, làm nền tảng pháp lý cho toàn bộ quyền và nghĩa vụ phát sinh; đồng thời tách bạch nhiệm vụ chính trị nhà nước giao với hoạt động sản xuất kinh doanh. 

Theo ông này, “nếu không tách bạch hai chức năng này, khó bảo đảm tính minh bạch, cạnh tranh bình đẳng, nhất là đối với nhà đầu tư nước ngoài”.

Về chi phí đầu tư thất bại, tại khoản 2 Điều 60 của dự thảo Luật, đại biểu Trí tán thành các ý kiến đề nghị quy định ngay trong luật điều kiện chỉ áp dụng đối với rủi ro khách quan, không áp dụng đối với vi phạm pháp luật hoặc lỗi chủ quan. 

Tìm kiếm, thăm dò là hoạt động có xác suất thất bại thuộc về bản chất, không phải sai phạm. Xác lập rõ ranh giới này trong luật là điều kiện để cơ chế vận hành đúng mục đích và người thực thi yên tâm quyết định các dự án có độ rủi ro cao.

Theo ông này, cần quy định rõ cơ chế bảo đảm quyền lợi của tập đoàn và bảo toàn vốn nhà nước khi phát sinh rủi ro tài chính trong thực hiện Điều 59, Điều 60; vừa bảo đảm quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước, vừa kiểm soát thống nhất nguồn lực chung trong Kho bạc.

Tương tự, Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH TP.Đồng Nai) nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Dầu khí lần này không chỉ sửa đổi các quy định về dầu khí truyền thống mà đã từng bước mở ra không gian năng lượng mới thông qua các quy định về CCS (thu giữ và lưu trữ carbon), năng lượng ngoài khơi, dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao. Điều này thể hiện tư duy chuyển từ quản lý hoạt động dầu khí sang kiến tạo phát triển ngành dầu khí trong giai đoạn mới.

Tham gia góp ý vào nội dung cụ thể, Đại biểu Trịnh Xuân An cho biết, các quy định về quốc phòng, an ninh trong hoạt động dầu khí đã được thể hiện ở nhiều điều của dự thảo Luật.

Đại biểu nói rằng, dự thảo Luật Dầu khí không chỉ là đạo luật về khai thác tài nguyên mà còn là một công cụ pháp lý quan trọng góp phần thực hiện chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển, đồng thời bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Từ đó, ông An đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi, bổ sung để không chỉ bảo đảm an toàn trong hoạt động dầu khí mà còn bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia. Đồng thời, ông đề nghị quy định nguyên tắc về cơ chế tham vấn đối với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng ngay trong Luật.

"Đây sẽ là cơ sở để Chính phủ quy định cụ thể trong các nghị định hướng dẫn về công tác bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn trong hoạt động dầu khí", ông An nói.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng tán thành với việc phân cấp, phân quyền, nhất là trao quyền cho PVN trong dự thảo Luật. Theo ông An, cần nhìn nhận việc trao quyền cho PVN trên 2 phương diện: một là với tư cách doanh nghiệp đầu đàn của Nhà nước; hai là với tư cách chủ thể được Nhà nước giao thực hiện các quyền và nghĩa vụ của nước chủ nhà. Vì vậy, ông An đề nghị tiếp tục rà soát để làm rõ hơn năng lực, thẩm quyền và chức năng của PVN.

Đặc biệt, cần nghiên cứu bổ sung một điều quy định rõ về vai trò "đại diện nước chủ nhà" của PVN trong hoạt động khai thác dầu khí. Hiện nay, các quy định liên quan đến vấn đề này còn được thể hiện ở nhiều điều khoản khác nhau, vì vậy cần nghiên cứu hệ thống hóa để làm rõ vai trò, trách nhiệm và thẩm quyền của tập đoàn.

Bên cạnh đó, hiện dự thảo giao cho PVN nhiều quyền và thẩm quyền, nhưng cơ chế tài chính vẫn cần được nghiên cứu thêm. Theo đại biểu Trịnh Xuân An, hoạt động dầu khí có tính đặc thù và rủi ro cao, đòi hỏi nguồn lực cho hoạt động thăm dò, đầu tư ban đầu và các hoạt động có tính chất rủi ro. Đồng thời, cần có nguồn lực để PVN có đủ điều kiện và năng lực thực hiện các nhiệm vụ được Nhà nước giao.

Do đó, vị đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định ngay trong Luật về cơ chế tài chính phù hợp cho những nhiệm vụ này, thay vì chỉ dẫn chiếu sang các quy định của Luật Quản lý, sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP.HCM) đề nghị ban soạn thảo xem xét thêm Điều 60 về xử lý các chi phí của PVN theo báo cáo của cơ quan thẩm tra.

Đồng tình về quy định phải có cơ chế xử lý chi phí cho PVN đối với nghĩa vụ Nhà nước do tập đoàn thực hiện đại diện nước chủ nhà để ký kết, song đại biểu Ngân cho rằng, cần có điều khoản chuyển tiếp hoặc Chính phủ quy định hướng dẫn xử lý cụ thể cho từng hợp đồng dự án cụ thể.

"Đây cũng là sự thể hiện thể chế hóa Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về kinh tế Nhà nước, phân định rõ chức năng nhiệm vụ quyền hạn phát triển kinh tế, chức năng sở hữu thực hiện nhiệm vụ chính trị", đại biểu Ngân nói.

Tại dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi, cơ quan soạn thảo (Bộ Công Thương) đề xuất Chính phủ giao nhiều thẩm quyền cho bộ chuyên ngành (Bộ Công Thương) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), trong đó, PVN được thực hiện quyền và nghĩa vụ của nước chủ nhà trong hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí.

Tại khoản 3 Điều 56, PVN được giao thực hiện quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà trong triển khai hợp đồng dầu khí và quản lý hoạt động dầu khí. Đây là nội dung cốt lõi của cơ chế phân quyền.

Điều 58 dự thảo Luật, PVN được giao quản lý, giám sát việc thực hiện hợp đồng; đồng thời chịu trách nhiệm đối với các kết quả chấp thuận, phê duyệt thuộc thẩm quyền được giao. Trong cơ chế mới, PVN không chỉ thực hiện vai trò doanh nghiệp tham gia đầu tư, kinh doanh mà còn được giao một số quyền kiểm soát, thẩm tra, phê duyệt và quyết toán chi phí của nhà thầu. Đây chính là điểm khiến các đại biểu đặt vấn đề về cơ chế kiểm soát quyền lực và tránh xung đột giữa vai trò quản lý với hoạt động kinh doanh.

Thực hiện một số nhiệm vụ quản lý thông qua cơ chế hậu kiểm. PVN có nghĩa vụ định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí đối với các nội dung được giao quyền, chấp thuận, phê duyệt, kiểm tra, giám sát. Đại biểu Dương Khắc Mai đánh giá đây là cơ chế hậu kiểm trực tiếp, bảo đảm phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát.

Dự thảo cho phép PVN và nhà thầu khảo sát, đo đạc trong thời gian thực hiện các thủ tục thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng rừng đối với dự án phát triển mỏ dầu khí theo chuỗi đồng bộ. Mục tiêu là rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Nội dung này liên quan đến cơ chế phân cấp, phối hợp giữa PVN, các bộ, ngành và địa phương.

Điểm đáng chú ý là phân quyền đi kèm trách nhiệm của PVN về kết quả phê duyệt, quản lý, giám sát và báo cáo.

Điểm cốt lõi của dự thảo là tăng quyền chủ động cho PVN nhưng vẫn giữ vai trò kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước. Chính Petrovietnam cũng đề xuất làm rõ hơn vai trò “thay mặt nước chủ nhà”, bởi đây vừa là quyền vừa là nhiệm vụ được Nhà nước giao cho tập đoàn trong hoạt động dầu khí.

×