Tại sao chỉ 1 năm sau khi thoái vị, Võ Tắc Thiên lập tức qua đời?

Tại sao chỉ 1 năm sau khi thoái vị, Võ Tắc Thiên lập tức qua đời?

Trong lịch sử Trung Quốc, nếu nhắc đến những vị hoàng đế có ảnh hưởng lớn nhất, Võ Tắc Thiên chắc chắn là cái tên không thể bỏ qua. Bà không chỉ là người phụ nữ duy nhất chính thức xưng đế, lập nên triều Võ Chu (690–705), mà còn được đánh giá là một trong những nhà cầm quyền có năng lực bậc nhất thời phong kiến. Dưới thời bà, quốc gia tiếp tục phát triển, bộ máy quan lại được cải tổ, chế độ khoa cử được mở rộng và nhiều nhân tài được trọng dụng.

Điều khiến hậu thế kinh ngạc hơn cả là khi chính thức lên ngôi, Võ Tắc Thiên đã ngoài 60 tuổi. Trong suốt 15 năm xưng đế và hơn 20 năm nắm thực quyền trước đó, bà vẫn trực tiếp xử lý quốc sự, thường xuyên thiết triều, đọc tấu chương và quyết định những vấn đề hệ trọng của triều đình. Ngay cả khi đã bước sang tuổi 81, bà vẫn có thể đối đáp với quần thần một cách minh mẫn. Thế nhưng, chỉ chưa đầy một năm sau khi thoái vị, nữ hoàng quyền lực nhất Trung Hoa lại qua đời. Điều gì đã xảy ra trong những tháng cuối cùng của cuộc đời bà?

Đó là câu hỏi khiến các sử gia tranh luận suốt hơn 1.300 năm qua.

Theo ghi chép trong Cựu Đường thư, Tân Đường thư và Tư trị thông giám, những năm cuối đời, sức khỏe của Võ Tắc Thiên đã giảm sút rõ rệt. Tuổi tác khiến bà thường xuyên mắc nhiều chứng bệnh của người già, việc đi lại khó khăn, thời gian thiết triều ngày càng ít hơn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là đầu óc của bà vẫn rất tỉnh táo. Bà vẫn đủ sáng suốt để cân nhắc việc kế vị và cuối cùng quyết định trả lại thiên hạ cho dòng họ Lý thay vì để họ Võ tiếp tục nắm giữ ngai vàng.

Quyết định ấy không hề đơn giản.

Nếu tiếp tục truyền ngôi cho họ Võ, triều đại mới chắc chắn sẽ phải đối mặt với sự phản kháng mạnh mẽ từ toàn bộ tầng lớp quý tộc và quan lại vốn trung thành với nhà Đường. Ngược lại, nếu trao lại ngai vàng cho con trai là Lý Hiển, bà sẽ bảo toàn được cơ nghiệp mà mình đã gây dựng, đồng thời tránh một cuộc nội chiến có thể xảy ra sau khi mình qua đời.

Nói cách khác, việc thoái vị không phải vì Võ Tắc Thiên mất năng lực cai trị, mà là sự lựa chọn mang tính chính trị của một nhà cầm quyền lão luyện.

Thế nhưng, khi quyền lực đạt đến đỉnh cao cũng là lúc những sóng gió trong hậu cung ngày càng dữ dội.

Sau khi Đường Cao Tông Lý Trị qua đời năm 683, Võ Tắc Thiên sống hơn hai thập kỷ trong cảnh góa bụa. Chính sử không phủ nhận việc bà sủng ái một số nam sủng. Ban đầu là nhà sư Tiết Hoài Nghĩa, người từng được Võ hậu hết sức tín nhiệm. Sau khi Tiết Hoài Nghĩa thất sủng và bị giết, hai anh em Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông nhanh chóng trở thành những người được bà đặc biệt yêu mến.

Hai anh em họ Trương nổi tiếng với ngoại hình tuấn tú, giỏi ca múa và rất khéo chiều lòng nữ hoàng. Được sự sủng ái của Võ Tắc Thiên, họ nhanh chóng nắm giữ nhiều chức vụ quan trọng, thường xuyên ra vào cung cấm và có ảnh hưởng đáng kể đến việc bổ nhiệm quan lại. Điều này khiến nhiều đại thần bất mãn.

Trong những năm cuối đời, khi sức khỏe của Võ Tắc Thiên suy giảm, bà gần như sống tại cung Nghênh Tiên. Các đại thần muốn yết kiến đều phải thông qua anh em họ Trương. Không ít người cho rằng chính điều này khiến triều chính dần rơi vào tình trạng bị thao túng, làm gia tăng mâu thuẫn giữa phe trung thành với nhà Đường và phe ủng hộ họ Võ.

Tháng Giêng năm 705, khi Võ Tắc Thiên lâm bệnh nặng, nhóm đại thần do Trương Giản Chi, Kính Huy, Hoàn Ngạn Phạm, Viên Thứ Kỷ và Thôi Huyền Vĩ phát động cuộc chính biến nổi tiếng trong lịch sử, về sau được gọi là Chính biến Thần Long.

Đêm hôm đó, quân cấm vệ xông vào cung, giết chết Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông ngay tại chỗ. Sau đó, các đại thần tiến đến tẩm cung, yêu cầu Võ Tắc Thiên lập tức nhường ngôi cho Thái tử Lý Hiển.

Trước tình thế không thể cứu vãn, nữ hoàng 81 tuổi đành chấp nhận thoái vị.

Từ thời điểm ấy, bà không còn là Hoàng đế nữa mà trở lại thân phận Thái thượng hoàng, sống những tháng cuối đời trong Thượng Dương Cung.

Có nhiều giai thoại dân gian cho rằng cái chết của Võ Tắc Thiên xuất phát từ việc làm việc quá sức trong nhiều năm, cộng với đời sống tình cảm quá mức sôi nổi khiến cơ thể suy kiệt. Một số tiểu thuyết dã sử còn mô tả rằng sau khi hai anh em họ Trương bị giết, Võ Tắc Thiên mất đi chỗ dựa tinh thần nên bệnh tình chuyển biến xấu rất nhanh.

Tuy nhiên, những chi tiết này chủ yếu xuất hiện trong các tác phẩm truyền kỳ hoặc dã sử đời sau, chứ không được chính sử xác nhận.

Theo các sử liệu chính thống, nguyên nhân hợp lý hơn nhiều là tuổi già và bệnh tật.

Khi ấy, Võ Tắc Thiên đã 81–82 tuổi – tuổi thọ cực kỳ hiếm thấy trong xã hội cổ đại. Bà trải qua hàng chục năm lao tâm khổ tứ với quốc sự, nhiều lần đối mặt với chính biến, âm mưu cung đình và những cuộc đấu đá quyền lực không hồi kết. Cơ thể dù khỏe mạnh đến đâu cũng khó tránh khỏi quy luật lão hóa.

Sau khi mất quyền lực, cú sốc tinh thần càng khiến sức khỏe của bà suy sụp nhanh hơn. Chỉ chưa đầy một năm sau khi nhường ngôi, vào tháng 12 năm 705, Võ Tắc Thiên qua đời tại Thượng Dương Cung.

Điều đặc biệt là trước lúc lâm chung, bà để lại di nguyện không an táng theo nghi lễ của Hoàng đế mà hợp táng cùng Đường Cao Tông tại Càn Lăng với thân phận Hoàng hậu.

Sau này, trên phần mộ của bà xuất hiện Vô tự bi – tấm bia không khắc một chữ nào.

Có người cho rằng bà muốn để công và tội của mình cho hậu thế tự phán xét. Cũng có ý kiến cho rằng không một văn tự nào đủ để đánh giá trọn vẹn cuộc đời người phụ nữ từng từ một tài nhân bước lên đỉnh cao quyền lực của thiên hạ.

Hơn 1.300 năm đã trôi qua, Võ Tắc Thiên vẫn là một trong những nhân vật gây tranh cãi nhất lịch sử Trung Hoa. Bà có thể tàn nhẫn trong việc loại bỏ đối thủ, nhưng cũng là nhà cải cách xuất sắc, góp phần đưa nhà Đường bước vào thời kỳ thịnh trị sau này. Còn về nguyên nhân cái chết của bà, những câu chuyện xoay quanh nam sủng hay bí mật hậu cung vẫn luôn là đề tài hấp dẫn của các tác phẩm dã sử. Song dưới góc nhìn của sử học, lời giải thích thuyết phục nhất vẫn là sự kết hợp giữa tuổi cao, bệnh tật, nhiều năm lao lực vì quốc sự và cú sốc tinh thần sau khi đánh mất quyền lực mà bà đã nắm giữ gần nửa thế kỷ.

×