Tại sao Chu Đệ không học theo Lý Thế Dân, ép Chu Nguyên Chương thoái vị?

Tại sao Chu Đệ không học theo Lý Thế Dân, ép Chu Nguyên Chương thoái vị?

Lý Thế Dân là con trai thứ hai của Đường Cao Tổ Lý Uyên, còn Chu Đệ là con trai thứ tư của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương. Điểm giống nhau giữa hai người là đều lập công lớn trong quá trình khai quốc, góp phần quyết định vào việc thống nhất thiên hạ và củng cố triều đại.

Tuy nhiên, nếu chỉ xét về công lao, Lý Thế Dân vượt xa Chu Đệ. Có thể nói, ông là nhân vật quan trọng bậc nhất trong công cuộc lập nên nhà Đường, thậm chí là người có công lớn nhất trong số các khai quốc công thần.

Những năm gần đây, nhiều người đặt câu hỏi vì sao nhà Đường không tiến hành cuộc thanh trừng công thần quy mô lớn như nhiều triều đại khác. Thực ra đáp án rất đơn giản.

Bởi vì chính Lý Thế Dân là công thần khai quốc lớn nhất của nhà Đường.

Phần lớn các khai quốc công thần đều tập hợp xung quanh ông. Lý Thế Dân không chỉ lập nhiều chiến công mà còn nổi tiếng từ rất sớm với danh hiệu "thiếu niên anh hùng". Chính lợi thế về tuổi tác giúp ông không phải lo ngại rằng sau khi mình lên ngôi, những người từng cùng mình chinh chiến sẽ trở thành mối đe dọa đối với hoàng quyền.

Quan trọng hơn, thế lực của Lý Thế Dân đã lớn đến mức ngay cả Lý Uyên cũng phải dè chừng. Dù là hoàng đế, Lý Uyên cũng không thể dễ dàng động đến người con trai đang nắm trong tay đại quân và có uy tín cực cao. Cuối cùng, ông chỉ còn cách duy trì thế cân bằng bằng việc để Thái tử Lý Kiến Thành và Lý Thế Dân cạnh tranh lẫn nhau.

Nói cách khác, trước khi đăng cơ, Lý Thế Dân đã xây dựng được một hệ thống chính trị riêng. Ông không chỉ đại diện cho bản thân mà còn là hạt nhân của cả một tập đoàn công thần từng cùng mình gây dựng cơ nghiệp.

Chính vì vậy, Lý Thế Dân không có lý do gì phải thanh trừng những người ủng hộ mình. Nếu ra tay với họ, chẳng khác nào tự chặt đứt nền tảng quyền lực của chính mình, thậm chí còn có thể làm lung lay cả triều đình.

Bởi thế, ngay cả khi chưa làm hoàng đế, sức mạnh mà Lý Thế Dân nắm giữ đã đủ để đối trọng với hoàng quyền.

Ông giành được ngai vàng không phải chỉ vì là hoàng tử hay vì mang tước hiệu Tần vương. Điều thực sự giúp ông thành công chính là uy tín, quân công và mạng lưới chính trị đồ sộ được tích lũy qua nhiều năm chinh chiến.

Nói đúng hơn, Lý Thế Dân giống một quyền thần sở hữu sức mạnh áp đảo cuối cùng bước lên ngai vàng hơn là một người con đơn thuần cướp ngôi cha. Bản thân ông chính là quyền thần lớn nhất của nhà Đường, nên mới có thể dùng chính biến và sức mạnh quân sự để thay đổi người ngồi trên ngai vàng.

Đó cũng là lý do sau sự biến Huyền Vũ Môn, dù đau đớn đến đâu, Lý Uyên cũng không thể xử tử Lý Thế Dân.

Lúc ấy, toàn bộ cục diện đã nằm trong tay Lý Thế Dân. Ông có được sự ủng hộ tuyệt đối của các tướng lĩnh và thân tín. Đối mặt với tình thế đó, Lý Uyên hoàn toàn không còn khả năng phản kích, chỉ còn cách chấp nhận thoái vị, lui về làm Thái thượng hoàng.

Nhưng Chu Đệ phải đối mặt với một người cha hoàn toàn khác.

Giang sơn của Chu Nguyên Chương do chính ông từng bước gây dựng từ hai bàn tay trắng. Từ một người dân nghèo, ông trải qua vô số cuộc chiến mới lập nên triều Minh. Vì vậy, khả năng kiểm soát quyền lực của Chu Nguyên Chương vượt xa Lý Uyên.

Trong hơn ba mươi năm trị vì, ông tập trung quyền lực tuyệt đối vào tay hoàng đế.

Những nhân vật quyền thế như Hồ Duy Dung hay Lam Ngọc đều không đủ sức chống lại ông và cuối cùng đều bị thanh trừng. Sau đó, Chu Nguyên Chương tiếp tục củng cố chế độ quân chủ chuyên chế, đưa quyền lực hoàng đế lên mức cao nhất.

Quan trọng hơn, ông đã sớm xác định người kế vị lý tưởng là Thái tử Chu Tiêu.

Để bồi dưỡng Chu Tiêu, Chu Nguyên Chương nhiều năm liền cho phép con trai tham dự triều chính, thậm chí nhiều lần thay mình xử lý quốc sự.

Chu Nguyên Chương có tới 26 người con trai, nhưng sau khi Chu Tiêu được lập làm Thái tử, không một ai dám tranh đoạt ngôi vị.

Họ thật sự sợ Chu Tiêu sao? Không. Điều họ sợ là Chu Nguyên Chương. Ai cũng hiểu rằng chỉ cần Chu Nguyên Chương còn sống, không ai có thể lay chuyển địa vị của Thái tử.

Chính vì uy quyền tuyệt đối ấy, ngay cả sau khi Chu Nguyên Chương qua đời và Chu Doãn Văn lên ngôi, các phiên vương vốn nắm binh quyền trong tay cũng chưa hề có ý định lập tức tạo phản.

Người làm thay đổi cục diện lại chính là Kiến Văn Đế Chu Doãn Văn.

Vị hoàng đế trẻ tuổi muốn nhanh chóng xây dựng uy tín nên thực hiện chính sách tước phiên quá quyết liệt. Ông từng bước ép các hoàng thúc, khiến quan hệ trong hoàng tộc ngày càng rạn nứt.

Cuối cùng, Chu Đệ phát động Tĩnh Nan chi biến.

Ở một góc độ nào đó, Chu Đệ ban đầu không hẳn muốn tạo phản, mà bị hoàn cảnh dồn ép đến mức buộc phải phản kháng.

Tuy nhiên, cần đặt chiến công của Chu Đệ vào đúng bối cảnh lịch sử.

Nhà Minh thành lập năm 1368. Khi ấy, Chu Đệ mới chỉ 8 tuổi, hoàn toàn không tham gia quá trình khai quốc, càng không thể có địa vị của một công thần như Lý Thế Dân.

Mãi đến khoảng năm 1380, khi tình hình cả nước cơ bản ổn định, Chu Đệ mới được phong làm Yên vương và đến Bắc Bình trấn thủ. Từ thời điểm đó, ông mới bắt đầu xây dựng lực lượng riêng.

Nhưng vấn đề là Chu Nguyên Chương không chỉ phong một mình Chu Đệ làm phiên vương.

Mục đích của chế độ phiên vương là để các hoàng tử vừa trấn giữ biên cương, vừa kiềm chế lẫn nhau.

Vì vậy, Chu Đệ không những không đủ sức thách thức Chu Nguyên Chương mà ngay cả việc đối đầu với Thái tử Chu Tiêu cũng không có tư cách.

Trừ khi không muốn sống nữa, ông tuyệt đối không thể nổi dậy khi Chu Nguyên Chương còn tại vị.

Nếu nói trong thời Chu Nguyên Chương có ai đủ khả năng thách thức hoàng quyền thì người đó không phải Chu Đệ mà là Chu Tiêu.

Là trưởng tử được sủng ái nhất, Chu Tiêu sở hữu nền tảng chính trị vô cùng vững chắc. Gia tộc họ Thường, tập đoàn Lam Ngọc cùng nhiều thế lực quân sự đều đứng về phía ông.

Hơn nữa, Chu Tiêu sống ngay tại Nam Kinh, trung tâm quyền lực của đế quốc.

Nếu thật sự muốn thay đổi điều gì, cơ hội của Chu Tiêu còn lớn hơn Chu Đệ rất nhiều.

Thế nhưng, nếu Chu Tiêu không chết sớm thì vốn dĩ ông đã là người kế vị được chỉ định. Khi ngai vàng sớm muộn cũng thuộc về mình thì chẳng có lý do gì phải mạo hiểm phát động chính biến.

Vậy nếu Chu Đệ thực sự nổi dậy chống lại Chu Nguyên Chương thì kết cục sẽ ra sao?

Đáp án gần như rất rõ ràng.

Chu Nguyên Chương thậm chí không cần tự mình xuất quân.

Khi ấy, Ninh vương Chu Quyền, trấn giữ khu vực đông bắc Bắc Bình, rất có thể sẽ lập tức đem quân bao vây Chu Đệ để thể hiện lòng trung thành với phụ hoàng, đồng thời tranh thủ lập công.

Nếu Chu Quyền không muốn ra tay, thì Tấn vương Chu Cương cũng khó có thể khoanh tay đứng nhìn.

Trong số các hoàng tử của Chu Nguyên Chương, hầu như ai cũng có lý do để đứng về phía cha mình.

Đối mặt với cục diện đó, Chu Đệ hoàn toàn không thể lặp lại kỳ tích như khi chống lại Kiến Văn Đế.

Trên thực tế, việc Chu Đệ đánh bại được Kiến Văn Đế cũng xuất phát phần lớn từ chính những sai lầm của vị hoàng đế trẻ.

Vì không muốn mang tiếng giết chú ruột, Kiến Văn Đế nhiều lần hạn chế các tướng lĩnh sử dụng những biện pháp quá cứng rắn với Chu Đệ. Chính điều đó đã tạo cho Chu Đệ thời gian để thở, củng cố lực lượng và từng bước xoay chuyển cục diện.

Do đó, dưới thời Chu Nguyên Chương, Chu Đệ hoàn toàn không có điều kiện để được đặt lên bàn cân với Lý Thế Dân.

Nếu phải tìm một người duy nhất có khả năng thách thức Chu Nguyên Chương, thì Chu Tiêu mới là ứng viên sáng giá nhất.

Còn giả sử Chu Đệ thật sự cướp được ngôi khi Chu Nguyên Chương vẫn còn sống thì sao?

Thực tế, các thể chế cơ bản của nhà Minh đã được Chu Nguyên Chương xây dựng khá hoàn chỉnh. Vì thế, ngay cả khi thành công, Chu Đệ cũng chưa chắc tiến hành những cải cách lớn. Khả năng cao nhất là ông sẽ tiếp tục kế thừa hệ thống mà cha mình để lại, giống như câu thành ngữ "Tiêu quy Tào tùy" – tiếp tục làm theo khuôn phép của người đi trước.

Tuy nhiên, nếu Chu Đệ đoạt ngôi ngay từ tay phụ thân thay vì từ cháu ruột, thì đánh giá của hậu thế về ông có lẽ sẽ hoàn toàn khác.

Để chứng minh tính chính danh, rất có thể ông sẽ tích cực tiến hành các cuộc Bắc phạt chống người Mông Cổ hơn nữa nhằm xây dựng uy tín và che lấp vết nhơ "soán vị phụ thân".

Dẫu vậy, con đường ấy chắc chắn còn khó khăn hơn rất nhiều so với Tĩnh Nan chi biến trong lịch sử.

Nếu lịch sử thực sự rẽ sang hướng đó, những cuộc tranh luận về Chu Đệ có lẽ còn gay gắt và hấp dẫn hơn rất nhiều so với ngày nay.

×