Tại sao Khang Hi gọi Sách Ngạch Đồ là "tội nhân số 1” của nhà Thanh?

Tại sao Khang Hi gọi Sách Ngạch Đồ là "tội nhân số 1” của nhà Thanh?

Khi Thuận Trị Đế lâm chung, Khang Hi vẫn còn nhỏ tuổi nên hoàng đế đã chỉ định bốn vị đại thần phụ chính, trong đó có đại thần lão thành Sách Ni. Tác Ni cả đời tận trung với triều đình, còn con trai ông là Sách Ngạch Đồ cũng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều. Thế nhưng, vì sao một người từng lập nhiều công lao hiển hách như Sách Ngạch Đồ cuối cùng lại bị Khang Hi kết tội là “đệ nhất tội nhân của triều ta”?

Trên thực tế, dù bị Khang Hi đánh giá là “tội nhân số một”, nhưng những cống hiến của Sách Ngạch Đồ đối với nhà Thanh lại không hề nhỏ. Cuộc đời ông gắn liền với bốn công lao nổi bật: giúp Khang Hi bắt Ngao Bái, góp sức bình định Tam Phiên, đại diện triều Thanh ký kết Hiệp ước Nê Bố Sở và tham gia đối phó với thế lực Chuẩn Cát Nhĩ.

Năm Thuận Trị thứ 18, Hoàng đế Phúc Lâm qua đời và chọn Hoàng tử thứ ba Huyền Diệp làm người kế vị. Sau khi đăng cơ, Huyền Diệp lấy niên hiệu Khang Hi. Khi ấy ông mới tám tuổi, còn rất lâu mới có thể tự mình điều hành triều chính.

Để bảo đảm sự ổn định của đất nước, Thuận Trị đã chỉ định bốn vị phụ chính đại thần gồm: Tác Ni, Át Tất Long, Tô Khắc Tát Cáp và Ngao Bái.

Do hoàng đế còn nhỏ tuổi, quyền lực thực tế dần rơi vào tay các đại thần phụ chính. Trong số đó, Ngao Bái từng bước thâu tóm quyền hành và trở thành nhân vật có tiếng nói quyết định trong triều đình. Nắm trong tay quyền lực quá lớn, Ngao Bái ngày càng kiêu ngạo, nhiều lần xem nhẹ hoàng quyền và không coi Khang Hi ra gì.

Để loại bỏ Ngao Bái, Khang Hi và Hiếu Trang Thái hậu đã bí mật xây dựng kế hoạch.

Trong kế hoạch này, gia tộc Sách Ni đóng vai trò vô cùng quan trọng. Là người đứng đầu trong bốn đại thần phụ chính, Sách Ni là nhân vật duy nhất đủ sức đối trọng với Ngao Bái. Chính vì vậy, Hiếu Trang Thái hậu đã đích thân chọn cháu gái của Sách Ni, cũng là cháu gọi Sách Ngạch Đồ bằng chú, trở thành Hoàng hậu của Khang Hi, tức Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu sau này.

Từ đó, gia tộc Sách Ni và hoàng thất gắn bó chặt chẽ với nhau, trở thành lực lượng quan trọng trong việc kiềm chế Ngao Bái.

Tháng 6 năm Khang Hi thứ 6, Sách Ni qua đời. Hoàng đế Khang Hi khi ấy mới 14 tuổi chính thức thân chính. Tuy nhiên, chỉ mười ngày sau khi tự chấp chính, Ngao Bái đã ngang nhiên giết chết Tô Khắc Tát Cáp, một trong những đại thần phụ chính, rồi cùng Át Tất Long được phong tước Nhất đẳng công. Điều đó cho thấy quyền lực thực tế vẫn chưa nằm trong tay Khang Hi.

Tháng 5 năm Khang Hi thứ 8, Khang Hi lấy cớ đánh cờ để triệu Sách Ngạch Đồ vào cung bàn kế. Sau đó, hoàng đế bất ngờ ra tay bắt giữ Ngao Bái và thanh trừng phe cánh của ông ta. Từ thời điểm ấy, Khang Hi mới thực sự nắm quyền cai trị đất nước.

Năm Khang Hi thứ 12, Bình Nam Vương Thượng Khả Hỉ xin được về Liêu Đông dưỡng già nhưng vẫn muốn con trai là Thượng Chi Tín tiếp tục trấn thủ Quảng Đông. Sự việc này đã châm ngòi cho cuộc tranh luận gay gắt về việc có nên bãi bỏ chế độ phiên vương hay không.

Cuối cùng, Khang Hi nhận định rằng các phiên vương đã nắm binh quyền quá lâu, thế lực ngày càng lớn mạnh và không còn có lợi cho quốc gia. Vì vậy ông quyết định tiến hành “triệt phiên”.

Trong cuộc tranh luận này, Sách Ngạch Đồ lo ngại việc bãi bỏ các phiên vương sẽ gây bất ổn nên phản đối quyết liệt, thậm chí đề nghị xử tử những người chủ trương triệt phiên. Quan điểm ấy khiến ông bị Khang Hi trách mắng.

Tuy nhiên, sau khi quyết định được ban hành, Sách Ngạch Đồ vẫn tận tâm thực hiện nhiệm vụ của mình. Không những tích cực tiến cử nhân tài, ông còn liên tục đưa ra các kế sách quân sự quan trọng.

Khi Tổng đốc Vân Quý Chu Hữu Đức đề nghị nên giao toàn quyền cho một người chỉ huy chiến dịch, Sách Ngạch Đồ đã dâng sớ phân tích rằng nếu chia quân tiến công nhiều hướng sẽ gây hao tổn nhân lực và làm quân đội mệt mỏi. Ông nhiều lần đưa ra những kiến nghị phù hợp với thực tế chiến trường.

Sách Tiếu Đình Tạp Lục từng ghi nhận:

“Khi Sách Tướng (Sách Ngạch Đồ) nắm quyền, ông là người nhiều mưu lược. Trong thời kỳ Tam Phiên nổi loạn, mọi việc quân cơ, điều động tướng lĩnh đều được ông xử lý rất đúng trọng tâm”.

Vào cuối thời Minh và đầu thời Thanh, nước Nga Sa hoàng lợi dụng tình hình chiến loạn tại Trung Quốc để nhiều lần xâm nhập biên giới và chiếm giữ một số vùng đất.

Sau khi dẹp yên Tam Phiên, Khang Hi tập trung lực lượng đối phó với Nga. Quân Thanh liên tiếp giành thắng lợi trong hai cuộc phản công Nhã Khắc Tát. Sau thất bại, Nga buộc phải cử sứ giả đến thương lượng hòa bình.

Trong cuộc đàm phán về biên giới Đông Bắc, Sách Ngạch Đồ được cử làm đại diện trưởng của nhà Thanh.

Ông là người trực tiếp tham gia ký kết Hiệp ước Nê Bố Sở, hiệp ước chính thức đầu tiên giữa Trung Quốc và Nga.

Trong các cuộc thương lượng, Sách Ngạch Đồ kiên quyết bác bỏ những cáo buộc từ phía Nga rằng Trung Quốc là bên gây chiến. Ông luôn giữ vững lập trường mà Khang Hi đề ra và góp phần ký kết một hiệp ước tương đối bình đẳng, bảo vệ lợi ích lãnh thổ của nhà Thanh.

Sau khi Hiệp ước Nê Bố Sở được ký kết, Khang Hi chuyển trọng tâm sang đối phó với thủ lĩnh Chuẩn Cát Nhĩ là Cát Nhĩ Đan.

Trong các chiến dịch này, Sách Ngạch Đồ tiếp tục theo chân Khang Hi xuất chinh. Ông tham gia hoạch định chiến lược, đề xuất các biện pháp cắt đứt đường rút lui của quân địch, đồng thời phối hợp chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng. Những chiến thắng liên tiếp của quân Thanh trước Chuẩn Cát Nhĩ đều có dấu ấn nhất định của vị đại thần này.

Có thể nói, xét riêng về công trạng, Sách Ngạch Đồ hoàn toàn xứng đáng được xem là một trong những công thần lớn của thời Khang Hi.

Thế nhưng, những công lao ấy cuối cùng vẫn không cứu được ông khỏi kết cục bi thảm.

Nguyên nhân nằm ở cuộc tranh đoạt ngôi vị giữa các hoàng tử vào cuối triều Khang Hi.

Là người có quan hệ thân thiết với Hoàng thái tử Dận Nhưng, Sách Ngạch Đồ đã dốc toàn lực ủng hộ thái tử. Khi cuộc đấu đá chính trị trong hoàng thất ngày càng gay gắt, ông trở thành nhân vật trung tâm của phe thái tử.

Về sau, khi Dận Nhưng bị phế truất, Khang Hi cho rằng chính Sách Ngạch Đồ cùng những người xung quanh đã kích động và làm hư hỏng thái tử, khiến Dận Nhưng nảy sinh những tham vọng nguy hiểm.

Bởi vậy, dù từng là người có công lớn với triều đình, Sách Ngạch Đồ vẫn bị Khang Hi quy kết là “tội nhân số một của triều ta”.

Từ góc độ lịch sử, đây là bi kịch quen thuộc của nhiều đại thần trong các triều đại phong kiến. Công lao có thể giúp một người bước lên đỉnh cao quyền lực, nhưng khi bị cuốn vào cuộc chiến kế vị, mọi thành tích trong quá khứ đôi khi đều trở nên vô nghĩa.

Sách Ngạch Đồ đã giúp Khang Hi bắt Ngao Bái, bình Tam Phiên, ký Hiệp ước Nê Bố Sở và đánh bại Chuẩn Cát Nhĩ. Thế nhưng chỉ vì đứng sai phe trong cuộc tranh đoạt hoàng vị, ông vẫn phải gánh lấy danh hiệu đầy cay đắng: “đệ nhất tội nhân” của triều Thanh. Đây cũng là minh chứng cho sự khốc liệt của chính trị cung đình, nơi ranh giới giữa công thần và tội nhân đôi khi chỉ cách nhau một bước.

×