Tại sao Mỹ lại muốn chiếm Greenland khi nước này đã nắm giữ quyền quân sự rộng lớn trên hòn đảo này?

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã cho biết với các nhà lập pháp Mỹ rằng Tổng thống Donald Trump dự định theo đuổi việc mua Greenland, thay vì sử dụng vũ lực, trong bối cảnh căng thẳng leo thang trong NATO. Ông Rubio đề cập đến kế hoạch gặp gỡ các quan chức Đan Mạch để thảo luận về tình hình.

Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng xác nhận rằng việc mua lại Greenland đang được ông Trump và nhóm an ninh quốc gia của ông tích cực thảo luận. Mặc dù vậy, cả Đan Mạch và Greenland đều khẳng định chắc chắn rằng hòn đảo này không phải để bán. Bà Leavitt nhấn mạnh rằng trong khi tất cả các lựa chọn vẫn đang được xem xét, ngoại giao là phương pháp tiếp cận chính của ông Trump.

Ông Trump rất muốn giành lấy Greenland vì vị trí chiến lược của hòn đảo này nằm giữa Bắc Cực và Đại Tây Dương. Ông muốn kiểm soát hòn đảo này để "răn đe các đối thủ của chúng ta trong khu vực Bắc Cực", đặc biệt viện dẫn sự hiện diện của các tàu Nga và Trung Quốc. Greenland là một mắt xích quan trọng trong hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo của Mỹ. Mỹ vẫn đang vận hành Căn cứ Không gian Pittufik (trước đây là Thule), nơi cung cấp khả năng cảnh báo sớm thiết yếu cho các tên lửa bay qua Bắc Cực. Việc đảm bảo kiểm soát hoàn toàn lãnh thổ này sẽ đảm bảo an ninh cho các tài sản này trước nguy cơ gián điệp hoặc phá hoại. Trong khi đó, biến đổi khí hậu đang làm cho các mỏ khoáng sản quan trọng khổng lồ của Greenland dễ tiếp cận hơn, và ông Trump muốn đảm bảo quyền kiểm soát những nguồn khoáng sản này để giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia đang thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngay cả khi cuộc tranh luận về Greenland ngày càng gay gắt, điều quan trọng cần lưu ý là Mỹ đã có những quyền quân sự đáng kể đối với hòn đảo này. Hiệp định Quốc phòng Greenland năm 1951 trao cho Washington quyền tự do hoạt động rộng rãi, trên thực tế cho phép Mỹ kiểm soát gần như hoàn toàn các tài sản chiến lược của Greenland. Theo hiệp định này, Mỹ đã nắm giữ các quyền lực quân sự rộng lớn, biến Greenland thành một pháo đài quân sự của Mỹ trên thực tế.

Điều gì đã dẫn đến thỏa thuận năm 1951?

Thỏa thuận năm 1951 được thúc đẩy một phần bởi sự chiếm đóng của Đức Quốc xã tại Đan Mạch trong Thế chiến II. Đại sứ Đan Mạch tại Washington, người không phải chịu đựng những hiểm nguy của cuộc chiếm đóng, đã quyết định đàm phán một thỏa thuận phòng thủ cho Greenland với Mỹ, vì về mặt địa lý, hòn đảo này là một phần của Bắc Mỹ. Mỹ lo ngại rằng Đức Quốc xã có thể sử dụng Greenland làm căn cứ để tiến vào lục địa Mỹ, vì họ đã thiết lập các căn cứ khí tượng nhỏ trên bờ biển phía đông của hòn đảo để truyền tải thông tin quan trọng cho quân đội của họ ở châu Âu. Cuối cùng, binh lính Mỹ đã đánh đuổi Đức Quốc xã và giành quyền kiểm soát Greenland trước khi chiến tranh kết thúc.

Thỏa thuận năm 1951 trao cho Mỹ "quyền tự do hành động". Washington được phép thiết lập và vận hành "các khu vực phòng thủ" khi cần thiết cho NATO. Trong các khu vực này, Mỹ có thể xây dựng các cơ sở, đóng quân và nạo vét cảng mà không cần bồi thường cho Đan Mạch. Quan trọng hơn, các chỉ huy Mỹ có quyền kiểm soát sự di chuyển của tất cả tàu thuyền, máy bay và phương tiện trong các khu vực này.

Ngoài các căn cứ cụ thể, Mỹ được hưởng "quyền tự do tiếp cận và di chuyển giữa các khu vực phòng thủ trên khắp Greenland" bằng đường bộ, đường biển và đường hàng không. Máy bay của Mỹ được phép bay qua và hạ cánh trên bất kỳ lãnh thổ nào ở Greenland, bao gồm cả vùng biển thuộc chủ quyền của nước này, mà không bị hạn chế. Hơn nữa, Mỹ vẫn giữ "quyền tài phán độc quyền" đối với các khu vực phòng thủ của mình và đối với bất kỳ hành vi phạm tội nào do nhân viên của họ gây ra trên đảo. Nếu Mỹ muốn mở rộng, hiệp ước cho phép họ tiến hành khảo sát địa hình và thủy văn để lựa chọn các khu vực phòng thủ mới. Các nhà phân tích lưu ý rằng nếu Mỹ chỉ đơn giản yêu cầu xây dựng một sân bay hoặc cảng mới theo khuôn khổ hiện có này, Đan Mạch gần như chắc chắn sẽ đồng ý.

Bất chấp những quyền lợi rộng lớn như vậy, chính quyền Trump vẫn tìm cách sở hữu hoàn toàn. Ông Trump đã nhiều lần bày tỏ mong muốn mua lại hòn đảo này, một mục tiêu đã theo đuổi từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông. Trong khi Đan Mạch và Greenland đã thẳng thừng từ chối, Washington dường như không muốn nhượng bộ. Bên cạnh việc đưa ra những lời đe dọa ngầm, chính quyền Trump cũng đang cố gắng thu hút sự ủng hộ trực tiếp của người dân Greenland. Các đề nghị đầu tư vào giáo dục và phát triển kinh tế nhằm khuyến khích sự độc lập khỏi Đan Mạch, sau đó Washington sẽ có thể đạt được thỏa thuận trực tiếp với Nuuk.

Một cơ chế khả thi khác để Mỹ giành quyền kiểm soát là "Hiệp ước Liên kết Tự do", tương tự như các thỏa thuận mà Washington đã ký với Palau và quần đảo Marshall. Điều này sẽ bao gồm việc Greenland tuyên bố độc lập, sau đó Mỹ sẽ cung cấp hỗ trợ quốc phòng và kinh tế để đổi lấy quyền tiếp cận quân sự không hạn chế.

Nhà Trắng đã tuyên bố rằng việc sử dụng quân đội Mỹ "luôn là một lựa chọn". Mặc dù một số người cho rằng điều này khó xảy ra do nguy cơ thảm khốc đối với liên minh NATO, nhưng về mặt lý thuyết, lực lượng đặc nhiệm Mỹ có thể nhanh chóng chiếm giữ các điểm chiến lược ở Nuuk, do Greenland không có quân đội thường trực. Tuy nhiên, các quan chức Đan Mạch đã cảnh báo rằng một cuộc tấn công như vậy sẽ chấm dứt liên minh NATO và đã tăng cường sự hiện diện quân sự của họ để ngăn chặn những động thái đó.

×