Tại sao nhà Trần phát tích ở Thái Bình, lại chọn Đông Triều làm nơi yên nghỉ vĩnh hằng?

Tại sao nhà Trần phát tích ở Thái Bình, lại chọn Đông Triều làm nơi yên nghỉ vĩnh hằng?

Cũng giống như Đình Bảng (Bắc Ninh) với triều Lý trước đó, Lam Kinh (Thanh Hóa) với triều Lê sau này, Đông Triều là nơi được nhà Trần chọn làm nơi yên nghỉ vĩnh hằng cho các đời vua trong dòng tộc.

Trên các quả đồi thấp ở phía sau đền Sinh hiện còn rất nhiều lăng mộ vua Trần. Đây là thánh địa tôn nghiêm, nơi quê gốc nhà Trần; vị trí đặt các lăng mộ đều được các nhà phong thủy chọn rất cẩn trọng, đều là nơi được coi là đắc đị.

Các lăng mộ vua Trần ở Đông Triều có giá trị rất lớn về mặt kiến trúc và đã được các triều đại phong kiến sau tiếp tục tôn tạo, bảo tồn. Lăng Tư Phúc thờ các vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Giản Định Đế; khu lăng này ngoài việc thờ chung, còn là nơi hợp táng đối với lăng mộ 3 vị vua. Lăng vua Trần Hiến Tông (còn gọi là lăng Nghệ Sơn) ở khu Ao Bèo, được phục dựng lại; các lăng mộ vua Trần Anh Tông (còn gọi là Thái Lăng hoặc lăng Đồng Thái) ở trên quả đồi nhỏ giữa hồ Trại Lốc (hồ được đắp để tạo nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp), lăng vua Trần Minh Tông (lăng Đông Mục) ở khu Khe Gạch, lăng vua Trần Dụ Tông (lăng Phụ Sơn) ở khu Đông Tròn, lăng vua Trần Nghệ Tông (Nguyên Lăng) ở khu Khe Nghệ hiện chỉ là phế tích...

Lăng mộ vua Trần Anh Tông có thể coi là khu lăng mộ đâu tiên của nhà Trần được xây dựng tại đây. Sau 3 lần Viện Khảo cổ học khai quật, từ năm 2007 cho đến 2010, hiện vẫn còn ẩn chứa nhiều những bí ẩn, như huyệt mộ chủ nhân lăng mộ là vua Anh Tông có được chôn cất tại di tích không và nằm ở vị trí nào của lăng mộ? Thuận Thánh Bảo Từ Hoàng thái hậu (tức vợ vua Trần Anh Tông) theo sử sách là được phụ táng tại Thái Lăng, đến thời điểm vẫn chưa tìm ra manh mối? Cũng tại xã An Sinh, mới đây đã phát hiện ngôi mộ cổ mới đây nhất có huyền đạo dài 8,2m, phần mộ có huyệt dài 7,2m, rộng 5,7m, hai lớp quách, quách ngoài có dạng cũi, kích thước dài 4,9m, rộng 2,9m và cao 2,2m, quách trong bằng gỗ, dài 3,2m, rộng 1,4m. Bao quanh toàn bộ phần ngoài của quách có 1 lớp than dày 15cm, đến lớp hợp chất, khoảng giữa hai lớp quách cũng được lấp đầy bằng hợp chất, mặt trong của lớp quách thứ hai được sơn màu đỏ... Đây là mộ của ai, được an táng vào thời kỳ nào?... Nhưng điều đó đang là những bí ẩn ở thánh địa này.

Kết quả, điều tra, khảo sát và khai quật thăm dò di tích lăng Tư Phúc thờ các vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Giản Định Đế phía sau đền Sinh năm 2009 đã bước đầu thu được những kết quả có giá trị như xác định được về cơ bản phạm vi phân bố của di tích là nằm trên quả đồi thứ hai trong khu núi. Kết quả khai quật đã làm xuất lộ một phần con đường, với quy mô và cấu trúc hết sức kiên cố, nằm theo trục Bắc Nam, phù hợp với hướng phong thủy của khu đất, cho thấy đây chính là con đường chính dẫn từ khu vực chân đồi lên khu vực đỉnh đồi. Đồng thời, cũng đã làm xuất lộ một số di tích có thể là những gia cố móng trụ của kiến trúc, cấp nền v.v... Trong đó, cấp nền dưới cùng có diện tích lớn nhất và cấp nền này rộng hơn so với hai cấp nền trên, nhất là ở phía Nam.

Các tài liệu địa tầng và di vật cho thấy kiến trúc này có thể được xây dựng từ thời Lê và tồn tại kéo dài cho đến tận thời Nguyễn, dấu vết thời Trần cũng đã được tìm thấy. Các tài liệu thu được qua đợt khai quật thăm dò mới chỉ bước đầu nhưng cũng đã cho thấy có một lớp kiến trúc thời Lê bao phủ lên trên các dấu vết của thời Trần. Các di vật gốm sứ và gốm men cao cấp được sản xuất ở Việt Nam, Trung Quốc của nhiều thời kỳ được tìm thấy ở đây như chậu hoa gốm hoa nâu kích thước lớn của thời Trần, các mảnh vỡ âu men ngọc của thời Tống, bát men trắng cao cấp thời Lê thế kỷ XVI, áng men trắng vẽ lam của thời Minh v.v... chứng tỏ sự quan tâm của nhà nước phong kiến thời xưa đối với di tích này, đồng thời cũng phản ánh tầm quan trọng của di tích này trong hệ thống các di tích nhà Trần ở Đông Triều.

Tại xã Thuỷ An còn có lăng Đồng Hỷ, toạ lạc ở núi Ngọc Thanh, gồm công trình lăng tẩm và miếu thờ, được xây dựng năm 1377, là nơi an táng vua Trần Duệ Tông và lăng mộ của vua Thuận Tông, con út của Nghệ Tông, sinh năm 1378, lên ngôi năm 10 tuổi, ở ngôi hơn 9 năm, xuất gia theo đạo giáo hơn một năm thì bị hại, thọ 22 tuổi...

Việc nghiên cứu, khai quật khảo cổ lăng mộ vua Trần cùng các ngôi mộ cổ mới phát hiện tại xã An Sinh sẽ được tiếp tục để khôi phục đúng với tầm cỡ đã có trong lịch sử. Đồng thời, rất cần đầu tư phục dựng lại các tín ngưỡng thờ cúng ở nơi đặt lăng mộ nhà Trần để bảo tồn và phát huy một di sản văn hoá của dân tộc, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau hiểu đầy đủ hơn về lịch sử các triều đại Việt Nam. Vấn đề đó được đặt trọng trách vào các nhà khảo cổ học, nhà khoa học của nước nhà.

Ðại Việt sử ký toàn thư, Việt sử thông giám cương mục... đều ghi: Tổ tiên nhà Trần, đời nối đời làm nghề chài lưới. Từ đầu thế kỷ 12, họ Trần đã đến vùng Tức Mặc (Nam Ðịnh) và Lưu Xá (xã Canh Tân, Hưng Hà, Thái Bình) sinh sống và làm nghề đánh cá trên lưu vực sông Hồng, sông Luộc. Bởi thấy vùng đất Long Hưng thuận lợi, có địa thế đẹp, Trần Hấp (cụ của vua Trần Thái Tông) di chuyển mộ cha và vợ đến vùng đất Thái Ðường - Ngự Thiên (thuộc Thái Bình) và lên bờ định cư.

Dòng họ Trần ở Thái Bình ngày càng lớn mạnh, nhiều người tham gia triều chính, được vua nhà Lý giao cho nhiều công việc quan trọng như: Chương tín hầu Trần Tự Khánh; Điện tiền chỉ huy sứ Trần Thủ Độ... Con gái họ Trần là Trần Thị Dung được vua Lý Huệ Tông lập làm Hoàng hậu.

Năm 1211-1224, đất nước dưới thời vua Lý Huệ Tông trở nên loạn lạc, giặc cướp nổi lên như ong, vua lại bị bệnh nặng. Không tìm được minh quân tiếp quản thiên hạ, anh em họ Trần Thủ Độ và Trần Thị Dung sắp xếp cho công chúa nhà Lý là Chiêu Thánh (8 tuổi) lên ngôi vua. Ngay sau đó, nữ vương được kết hôn với con trai họ Trần là Trần Cảnh và nhường ngôi cho chồng năm 1225. Triều đại nhà Trần bắt đầu từ đây.

×