Tăng chế tài để chống hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại

Đây là ý kiến chung tại diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng – Thách thức và giải pháp ngăn chặn” diễn ra chiều nay 22/1 tại TP.HCM, do tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp (thuộc Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam VCCI) tổ chức.

Ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch VCCI, cho biết việc lợi dụng kẽ hở pháp luật tại Việt Nam hiện nay để cung cấp hàng giả, hàng kém chất lượng không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người tiêu dùng.

Phó Chủ tịch VCCI Võ Tân Thành phát biểu tại diễn đàn ngày 22/1/2026 tại TP.HCM về chống hàng giả, hàng kém chất lượng. Ảnh: T.T

Ông Thành nhấn mạnh: “Bên cạnh những lợi ích to lớn, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử cũng đặt ra nhiều thách thức nghiêm trọng, đặc biệt là tình trạng gian lận thương mại, buôn lậu, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trên không gian mạng. Lợi dụng đặc thù ẩn danh, xuyên biên giới, khó kiểm soát của môi trường số, một bộ phận tổ chức, cá nhân đã cố tình lách luật, gian dối để kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, vi phạm sở hữu trí tuệ, quảng cáo sai sự thật, trốn thuế, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và các doanh nghiệp làm ăn chân chính.”

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, thời gian gần đây, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp, với quy mô lớn hơn, phạm vi rộng hơn và tính chất tinh vi hơn, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử và không gian mạng.

Ông Nguyễn Phương Sơn, Giám đốc Đối ngoại Công ty Amway Việt Nam, thông tin về việc xuất hiện việc kinh doanh hàng hóa có dấu hiệu vi phạm pháp luật về cạnh tranh và sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm của Amway trên các gian hàng trực tuyến hoạt động trên các sàn thương mại điện tử được cấp phép.

Ông Nguyễn Phương Sơn (giữa), Giám đốc Đối ngoại Công ty Amway Việt Nam, tại diễn đàn ngày 22/1 tại TP.HCM về chống hàng giả, hàng kém chất lượng. Ảnh: T.T

Ông Sơn cho biết: “Với sự hỗ trợ và giúp đỡ về mặt pháp lý từ Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế Số (Bộ Công thương), trong năm 2023, một sàn thương mại điện tử rất lớn đã buộc phải gỡ 1.287 link vi phạm. Năm 2025, Amway tiếp tục có công văn chính thức đề nghị một số sàn thương mại điện tử có tiếng gỡ tổng cộng 822 link vi phạm”.

Để nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, đặc biệt trên không gian mạng, cần phải có các giải pháp đồng bộ, quyết liệt và lâu dài. Trong đó, trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế, rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật còn bất cập; tăng cường phối hợp liên ngành, liên địa phương; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng và kết nối cơ sở dữ liệu dùng chung, theo đại diện của doanh nghiệp.

Bà Tạ Dịu Thương, Trưởng ban Pháp chế, Hiệp hội Bán hàng đa cấp Việt Nam, bày tỏ đồng tình với quy định mới của Luật Thương mại điện tử (được thông qua tháng 12/2025, áp dụng từ tháng 7/2026) về việc bắt buộc xác định danh tính người bán và chủ sở hữu gian hàng.

Theo bà, đây là quy định “rất đúng và rất trúng” bởi vì khi thông tin người bán được xác thực, trách nhiệm pháp lý sẽ gắn trực tiếp với từng gian hàng, thay vì tình trạng ẩn danh, khó truy vết như trước.

Bà Thương cũng đề nghị các sàn thương mại điện tử cần siết chặt điều kiện đăng bán đối với những sản phẩm thuộc hệ thống phân phối đặc thù, như bán hàng đa cấp. Khi một gian hàng đăng tải sản phẩm của các doanh nghiệp, sàn cần yêu cầu cung cấp giấy ủy quyền hoặc xác nhận phân phối hợp pháp do doanh nghiệp tại Việt Nam ban hành. Việc này sẽ giúp “lọc” vi phạm ngay từ đầu, bảo vệ hệ thống phân phối chính thống và quyền lợi của người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, bất cập lớn trong quy trình xử lý vi phạm hiện nay khi việc tìm kiếm và yêu cầu gỡ bỏ link vi phạm mất rất nhiều thời gian, có khi kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm, trong khi số lượng link vi phạm có thể lên đến hàng chục nghìn, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp và sàn thương mại điện tử.

Từ thực tiễn này, bà Thương kiến nghị cần đẩy mạnh ứng dụng giải pháp số. Với những sản phẩm đã được đăng ký, bảo hộ và được ủy quyền phân phối hợp pháp tại Việt Nam, doanh nghiệp sẵn sàng cung cấp hồ sơ pháp lý để các sàn và cơ quan quản lý xác thực. Từ đó, sàn thương mại điện tử có thể áp dụng biện pháp kỹ thuật để tự động chặn, không cho hiển thị hoặc tìm kiếm các gian hàng vi phạm.

Đây là giải pháp nhanh, hiệu quả, giảm tải cho các bên liên quan, đồng thời kết hợp hài hòa giữa yêu cầu pháp lý và công nghệ để bảo vệ thị trường, theo bà Thương.

Đánh giá về khuôn khổ pháp lý hiện nay, các chuyên gia cho rằng hệ thống pháp luật hiện hành về phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả về cơ bản đã tương đối đầy đủ, bao gồm các quy định trong Bộ luật Hình sự, các luật chuyên ngành và hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn.

Dù vậy, vẫn tồn tại những bất cập, như một số quy định còn chồng chéo, chế tài xử lý chưa đủ sức răn đe. Vì vậy, cần tăng mạnh các biện pháp chế tài.

Những bất cập khác bao gồm việc định giá tang vật, xử lý, bảo quản hàng hóa vi phạm còn phức tạp, tốn kém; thiếu hướng dẫn thống nhất trong xử lý vi phạm trên không gian mạng. Bên cạnh đó, việc chia sẻ, kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương trong nhiều trường hợp chưa thông suốt, ảnh hưởng đến hiệu quả phối hợp.

Theo ông Nguyễn Thuận Đạt, Giám đốc Điều hành công ty DAFC (ông đại diện cho Tập đoàn IPPG đang phân phối gần 140 thương hiệu quốc tế chính hãng tại Việt Nam), cho biết IPPG trực tiếp chứng kiến và chịu tác động nghiêm trọng từ hàng giả, hàng xách tay không rõ nguồn gốc và gian lận thương mại trên không gian mạng.

Ông Đạt nhấn mạnh, IPPG luôn sẵn sàng chung sức với các cơ quan chức năng của Nhà nước trong cuộc chiến chống hàng giả, qua đó tạo niềm tin cho các thương hiệu quốc tế chính hãng tại thị trường Việt Nam.

Các đại biểu tại diễn đàn nhận định rằng, thương mại điện tử phát triển nhanh đã kéo theo một thực tế ai cũng thấy là hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ, hàng không rõ nguồn gốc đang tràn lan trên không gian mạng, từ sàn thương mại điện tử, mạng xã hội đến nhiều người KOL làm livestream bán hàng.

Đây không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã trở thành một hệ sinh thái gian lận có tổ chức ngày một tinh vi, gây tổn hại trực tiếp cho người tiêu dùng, các doanh nghiệp làm ăn chân chính, và ảnh hưởng tới nguồn thu ngân sách Nhà nước.

×