Tảo mộ cuối năm - nét đẹp văn hóa của người Tày ở Lào Cai

Ở các xã vùng cao thuộc tỉnh Yên Bái và tỉnh Lào Cai trước đây, tảo mộ cuối năm không chỉ là việc sửa sang mộ phần tổ tiên mà còn là dịp để con cháu hướng về cội nguồn, nuôi dưỡng nét đẹp văn hóa lâu đời.

Bà con người Tày ở Lào Cai thường bắt đầu chuẩn bị đón Tết từ cuối tháng Chạp. Các gia đình đều tất bật sửa soạn nhà cửa, dọn dẹp, quét vôi và trang hoàng không gian sống để đón năm mới với hi vọng vào một khởi đầu tươi mới, sạch sẽ. Đây cũng là thời điểm bà con thực hiện phong tục tảo mộ, tổ chức dọn dẹp, chăm sóc mộ phần tổ tiên, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu.

Tại các huyện vùng thấp, trung du của tỉnh Yên Bái và Lào Cai cũ như Lục Yên, Văn Bàn, Bảo Yên, đến cuối tháng Chạp, các bản làng Tày ở đây lại nhộn nhịp bởi tiếng cười nói, tiếng cuốc xẻng chuẩn bị lên nghĩa địa dòng họ. Tại đây, mộ phần được lau dọn sạch sẽ, chỉnh trang bia mộ và đặt thêm hương hoa.

Tại khu nghĩa trang của dòng họ Hoàng và họ Đặng thuộc xã Mường Lai, tỉnh Lào Cai, ông Đặng Đình Khánh 74 tuổi chia sẻ: “Đây là dịp để con cháu nhớ về cội nguồn, dọn dẹp phần mộ để tổ tiên ‘an cư’ trong năm mới. Tảo mộ không chỉ là tập tục mà còn là trách nhiệm của mỗi người Tày đối với dòng họ”.

Cũng theo ông Khánh, tục này gắn liền với niềm tin rằng nếu mộ phần được chăm sóc chu đáo, tổ tiên sẽ phù hộ cho gia đình được khỏe mạnh, mùa màng thuận lợi, ấm no. Việc các dòng họ cùng nhau chỉnh trang, sửa sang khu nghĩa trang cũng thể hiện tính cộng đồng và gìn giữ ký ức của mỗi dòng họ.

“Năm nay tôi thấy rất vui, vui hơn mọi năm vì có nhiều con, cháu, đặc biệt các cháu tuy còn ít tuổi nhưng cũng được bố mẹ cho lên khu nghĩa trang của dòng họ để cùng nhau dọn dẹp, các cháu còn nhỏ nhưng đã ý thực được việc làm của mình. thế hệ cao tuổi như tôi thấy cũng rất yên tâm khi bản sắc của dân tộc được thế hệ trẻ gìn giữ”. Ông Khánh phấn khởi nói.

Không chỉ mang tính cá nhân, tảo mộ của người Tày tại Lào Cai còn biểu hiện rõ nét tính cộng đồng. Các gia đình trong dòng họ thường tổ chức tảo mộ tập trung, cùng nhau dọn dẹp khu nghĩa địa chung, làm những phần việc lớn nhỏ như cắt cỏ, dọn dẹp mộ phần, vun lại các nấm mộ đối với những nấm mộ của người mới chết chưa được xây, sửa hàng rào quanh khu đất…

Công việc tảo mộ cũng là dịp để các thế hệ gặp gỡ, kể nhau nghe những câu chuyện của ông bà, người già nói cho người trẻ biết về các mối quan hệ trong họ tộc từ đó củng cố mối liên hệ gia tộc và bản làng.

Anh Hoàng Bình Chánh, trú tại xã Mường Lai, tỉnh Lào Cai chia sẻ. Đã thành thông lệ, hàng năm dòng họ anh đều tổ chức tảo mộ vào dịp cuối năm, thường là vào ngày 28 tháng Chạp.

“Với suy nghĩ khi đến cuối năm các con cháu sửa sang, dọn dẹp nhà cửa để đón năm mới thì thế hệ đi trước, những người đã khuất cũng cần phải có nhà cửa sạch sẽ gọn gàng để đón năm mới. Hơn nữa đây cũng là dịp để chúng tôi mời gọi, đón những người thân đã khuất về để ăn tết cùng gia đình”. Anh Chánh cho biết.

Đối với anh Đặng Thế Huỳnh, mặc dù anh cùng vợ và và các con sinh sống, làm ăn xa quê nhiều năm nay, nhưng đã thành thông lệ, năm nào cũng vậy cứ đến 28 tháng Chạp hàng năm anh lại cùng vợ và các con về quê để cùng anh em trong dòng họ thực hiện nghi lễ tảo mộ.

“Mặc dù có bận như thế nào tôi cũng phải về quê để tảo mộ, có năm thì cả gia đình, năm nào bận quá thì một mình tôi cũng phải về để cùng các bác, các chú và anh em trong họ dọn dẹp khu mộ của tổ tiên và mới đón tổ tiên về ăn tết”. Anh Huỳnh nói.

Trao đổi với PV Dân Việt, ông Hoàng Văn Thêm, Phó Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Mường Lai, tỉnh Lào Cai cho biết, tục tảo mộ đã và đang được bà con dân tộc Tày ở địa phương gìn giữ mặc dù cuộc sống ngày càng hiện đại: “Nhiều người con đi làm xa cũng cố gắng thu xếp về quê hương trong dịp này. Các nghi lễ được giản lược nhưng tinh thần hướng về tổ tiên, giữ gìn phong tục thì vẫn nguyên vẹn”.

Việc tổ chức tảo mộ đúng trình tự, trang nghiêm nhưng vẫn ấm áp tình quê là biểu hiện rõ rệt của văn hóa cộng đồng, nơi mỗi người tự nhắc mình không được quên nguồn cội.

Giữa nhịp sống đang ngày một đổi thay nơi miền núi Tây Bắc, mỗi độ giáp Tết trong dịp tảo mộ là lời nhắc nhở về truyền thống và bản sắc văn hóa độc đáo của người Tày về một phong tục đẹp, đầy nhân văn mà các thế hệ hôm nay và mai sau cần tiếp tục gìn giữ.

Theo số liệu thống kê, dân số của tỉnh Lào Cai hiện có trên 1.700.000 người, trong đó dân tộc Tày chiếm khoảng gần 15%, là một trong những dân tộc thiểu số đông đảo nhất của tỉnh miền núi Tây Bắc này. Trên bình diện cả nước, người Tày là cộng đồng thiểu số lớn với gần 1,85 triệu người.

×