Tây Nguyên tìm lời giải cho bài toán canh tác bền vững trên cây cà phê, sầu riêng

Tây Nguyên hiện là thủ phủ cà phê của cả nước, đồng thời đang trở thành vùng sản xuất sầu riêng trọng điểm với diện tích và sản lượng tăng nhanh trong những năm gần đây. Nhiều địa phương đã hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu nông sản.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội từ thị trường, ngành hàng cà phê và sầu riêng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết diễn biến thất thường, hạn hán và thiếu nước tưới xảy ra thường xuyên hơn. Dịch hại trên cây trồng có xu hướng gia tăng trong khi nhiều thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Ông Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) chia sẻ: “Đối với ngành hàng cà phê và sầu riêng, hiệu quả về kinh tế, hiệu quả môi trường và chất lượng nông sản hiện là những mối quan tâm hàng đầu. Chúng ta cần những giải pháp đồng bộ và toàn diện để có thể vượt qua thách thức”.

Kết nối công nghệ với thực tiễn sản xuất

Ngày 6/6, tại Khu sản xuất thực nghiệm của Viện WASI, Bayer Việt Nam cùng các đối tác chính thức ra mắt Mô hình Chuyển giao Công nghệ Canh tác Bền vững (Center of Excellence - CoE) trên cây sầu riêng và cà phê.

Sự kiện vinh hạnh có sự tham dự của ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Viện WASI, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, cùng đại diện từ Bayer Việt Nam, các đối tác trong chuỗi cung ứng, hợp tác xã sản xuất, doanh nghiệp chế biến xuất khẩu và đông đảo nhà nông tại khu vực.

Theo đó, mô hình được xây dựng nhằm tạo cầu nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân trong việc chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất.

Tại chương trình, nhiều vấn đề đang được người sản xuất quan tâm đã được thảo luận như quản lý dịch hại, sử dụng nước hiệu quả, nâng cao chất lượng đất canh tác, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Các đại biểu cũng tham quan khu sản xuất thực nghiệm để tìm hiểu những giải pháp đang được triển khai, bao gồm ứng dụng tiêu chuẩn Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), hệ thống dự báo tiểu vùng khí hậu, công nghệ tưới thông minh và thiết bị phun thuốc tự động.

Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp người nông dân giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp, hạn chế tác động đến môi trường và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, mô hình còn hướng tới việc kết nối nông dân và hợp tác xã với các doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu cũng như các nguồn lực hỗ trợ tài chính phục vụ sản xuất.

Phát biểu tại sự kiện, ông Hà nhấn mạnh đây là mô hình chuyển giao công nghệ quy mô lớn và toàn diện đầu tiên được triển khai tại vùng đất Tây Nguyên, thành công thu hút sự đồng hành của đa dạng các đơn vị trong ngành.

Đặc biệt, đối với khối tư nhân, hệ sinh thái này không chỉ dừng lại ở các nhà cung cấp giải pháp phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hay hệ thống tưới truyền thống, mà đã mở rộng mạnh mẽ với sự gia nhập của các doanh nghiệp công nghệ cao cùng các đơn vị thu mua, chế biến xuất khẩu, hướng đến cùng nhau kiến tạo một hệ sinh thái nông nghiệp hoàn chỉnh và bền vững.

Hợp tác công - tư để nâng cao giá trị nông sản

Một điểm đáng chú ý của mô hình CoE là cách tiếp cận theo hình thức hợp tác công - tư với sự tham gia của nhiều bên liên quan.

Trong đó, các cơ quan quản lý và đơn vị nghiên cứu như Cục Bảo vệ thực vật, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia (TTKNQG) và Viện WASI tham gia định hướng chuyên môn, xây dựng quy trình kỹ thuật, hỗ trợ tập huấn và triển khai các hoạt động thực địa.

Phát biểu tại sự kiện, Tiến sĩ Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia nhận định: “Từ trước đến nay, công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho nhà nông luôn được các sở, ban, ngành, viện nghiên cứu và đặc biệt là hệ thống khuyến nông tích cực triển khai. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, việc chuyển giao các kỹ thuật hay giải pháp đơn lẻ đã không còn mang lại hiệu quả tối ưu. Chính vì vậy, chúng tôi đã cùng Bayer và các đối tác thảo luận để tích hợp các công nghệ tiên tiến thành một bộ giải pháp toàn diện, giúp tối ưu hóa đồng bộ từ dinh dưỡng, bảo vệ thực vật, kiểm soát dư lượng cho đến đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Khi mô hình này đi vào vận hành, chúng tôi tin tưởng đây sẽ là bệ phóng vô cùng hữu ích cho sự phát triển của sản xuất nông nghiệp khu vực Tây Nguyên”.

Song song với khối công, khối doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng trong việc đóng góp các giải pháp công nghệ tiên tiến, chia sẻ kinh nghiệm quản lý sản xuất hiện đại, đồng thời hỗ trợ kết nối thị trường để xây dựng chuỗi giá trị bền vững.

Theo ông KG Krisnamurthy, Giám đốc Nhánh Khoa học Cây trồng, Bayer Việt Nam, nông nghiệp bền vững không chỉ được đo bằng sản lượng hay doanh thu mà còn ở những giá trị lâu dài mang lại cho người nông dân, môi trường và cộng đồng.

Ông cho biết mô hình Center of Excellence được kỳ vọng sẽ trở thành một hệ sinh thái tri thức, nơi nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp có thể tiếp cận các giải pháp kỹ thuật, công nghệ, hỗ trợ tài chính và thông tin thị trường một cách đồng bộ.

"Mục tiêu là giúp người sản xuất nâng cao năng lực thích ứng trước những biến động của khí hậu và thị trường, đồng thời nâng cao giá trị nông sản Tây Nguyên trong chuỗi cung ứng toàn cầu", ông nói.

Mô hình CoE được phát triển từ kinh nghiệm triển khai dự án Better Life Farming trước đây. Nếu dự án này chủ yếu hỗ trợ các hộ sản xuất nhỏ lẻ thì CoE hướng tới các vùng nguyên liệu tập trung, hợp tác xã và các đơn vị tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu.

Hỗ trợ nữ nông dân tiếp cận kiến thức và công nghệ

Trong khuôn khổ sự kiện, Bayer Việt Nam cũng phát động chương trình "Năm Quốc tế Nữ Nông dân 2026" tại Việt Nam nhằm hưởng ứng sáng kiến của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).

Chương trình đặt mục tiêu tiếp cận và nâng cao năng lực cho khoảng 2.000 nữ nông dân tại Tây Nguyên thông qua các hoạt động đào tạo kỹ thuật, chia sẻ kiến thức canh tác bền vững và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Phụ nữ đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Việc tăng cường cơ hội tiếp cận kiến thức, công nghệ và các nguồn lực phát triển sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất cũng như cải thiện đời sống của các hộ gia đình nông thôn.

Cùng với chuyển đổi số, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tăng cường liên kết chuỗi giá trị, việc trao quyền cho phụ nữ sẽ là một trong những yếu tố quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững trong dài hạn.

Từ những mô hình thực nghiệm như CoE, kỳ vọng các giải pháp canh tác tiên tiến sẽ được nhân rộng đến nhiều vùng sản xuất hơn, giúp nông dân Tây Nguyên nâng cao hiệu quả kinh tế, đồng thời đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.

×