Bình luận
0
Lịch sử hình thành, phát triển và các lần chia tách, sáp nhập luôn đi cùng chiều dài lịch sử của các địa phương, ghi dấu những bước chuyển mình giữa các thời kỳ. Điều này cũng luôn đúng ở tỉnh Nam Định và nhiều nhiều địa phương khác.
Vào đầu thế kỷ XIX Nam Định là một phần của trấn Sơn Nam Hạ thuộc Bắc Thành. Trấn Sơn Nam Hạ bao gồm 5 phủ, về cơ bản tương đương với hai tỉnh Thái Bình và Nam Định ngày nay.
Phần đất tỉnh Nam Định tương ứng với hai phủ Thiên Trường và Nghĩa Hưng. Phủ Thiên Trường gồm 4 huyện là Giao Thuỷ, Nam Chân, Mỹ Lộc, Thượng Nguyên với 34 tổng, 313 xã, thôn.
Phủ Nghĩa Hưng gồm 4 huyện là Thiên Bản, Đại An, Vọng Doanh (năm 1822 đổi là Phong Doanh) và Ý Yên với 34 tổng, 265 xã, thôn. Tổng cộng cả hai phủ gồm 8 huyện, 68 tổng, 578 xã thôn.
Đến năm Minh Mệnh thứ 3 (1822) đổi tên trấn Sơn Nam Hạ thành trấn Nam Định. Tên Nam Định chính thức xuất hiện từ đây. Về mặt địa giới, trấn Nam Định so với trấn Sơn Nam Hạ cơ bản không có điều chỉnh gì.
Năm 1831 Minh Mệnh tiến hành cải cách hành chính, chia đặt các tỉnh. Nam Định là 1 trong số 31 tỉnh của cả nước lúc bấy giờ.
Về mặt địa giới, so với trấn Nam Định - Sơn Nam Hạ, tỉnh Nam Định có sự thu hẹp. Ba huyện Hưng Nhân, Duyên Hà, Thần Khê thuộc phủ Tiên Hưng trước kia được sáp nhập vào tỉnh Hưng Yên. Phần đất hai phủ Thiên Trường và Nghĩa Hưng - tức tỉnh Nam Định ngày nay cơ bản không có gì thay đổi; và giữ như vậy cho đến khi thực dân Pháp chiếm Nam Định.
Sau cải cách hành chính dưới thời nhà Nguyễn (năm 1831), tổ chức bộ máy cai trị cấp tỉnh được sắp xếp lại. Minh Mệnh đặt ra các liên tỉnh do quan Tổng đốc đứng đầu. Nam Định và Hưng Yên là một liên tỉnh gọi là Định - Yên.
Quan Tổng đốc về nguyên tắc là người trông coi hai tỉnh, nhưng chỉ trực tiếp cai trị một tỉnh, tỉnh còn lại do quan Tuần phủ trực tiếp cai quản. Tổng đốc Định - Yên lĩnh công việc tuần phủ Nam Định.
Đồng thời ty Tả thừa được đổi là ty Niết hay Án sát sứ do quan Án sát đứng đầu và ty Hữu thừa được đổi là ty Phiên hay Bố chính sứ do quan Bố chính đứng đầu. Quan Án sát trông coi các việc kiện tụng, hình án, thanh trừng quan lại tha hoá...
Quan Bố chính trông coi việc thuế khoá, tài chính, truyền đạt mệnh lệnh của triều đình...
Ngoài ra còn có quan Lãnh binh phụ trách về quân sự và quan Đốc học phụ trách về giáo dục và khoa cử.
Minh Mệnh cũng chia các tỉnh ra ba loại lớn, vừa và nhỏ, tương ứng với các loại là số viên chức nhiều hay ít. Nam Định là 1 trong 11 tỉnh lớn, vì thế mà số nhân viên (hai ty Án sát và Bố chính) cũng thuộc loại đông nhất.
Ty Bố chính gồm 1 Thông phán, 1 Kinh lịch, 69 Thư lại (3 chánh bát phẩm, 6 chánh cửu phẩm, 60 vị nhập lưu).
Ty Án sát gồm 1 Thông phán, 1 Kinh lịch, 44 Thư lại (2 chánh bát phẩm, 4 chánh cửu phẩm, 40 vị nhập lưu).
Tổng cộng số nhân viên hai ty là 117 người (năm 1832 tăng lên 127 người, năm 1838 giảm xuống còn 75 người, giữa thế kỷ XIX tăng lên 80 người, năm 1868 tăng lên 154 người). Có thể nói đó là một bộ máy cai trị tương đối gọn nhẹ.
Do vị trí quan trọng của vùng Sơn Nam Hạ - Nam Định, nhà Nguyễn đã bố trí một lực lượng quân đội lớn trên địa bàn.
Quân đội đặt dưới sự chỉ huy của quan Lãnh binh (trường hợp tỉnh lớn, thuộc khu vực ven biển như Nam Định có thêm 1 viên phó Lãnh binh và 1 viên Thuỷ sư Lãnh binh). Lực lượng quân đội đồn trú bao gồm 10 cơ, 3 thuỷ vệ, 6 đội định uy, 2 đội pháo thủ, 1 vệ Nam Định, 1 cơ Nam Định, 2 đội Định nghĩa, 1 đội Định tượng, 1 đội Tuần thành. Chỉ tính riêng biên chế 10 cơ đã là 5.000 người (quy định năm 1802), 3 thuỷ vệ là 1.512 người (quy định năm 1831)...
Cộng toàn bộ số lính của tất cả các đơn vị vào thời điểm cao nhất lên tới 8.309 người bao gồm cả lính tuyển và lính mộ. Theo quy định của Nhà nước thì cứ 7 đinh tuyển 1 lính.
Mặc dù trấn Sơn Nam Hạ rồi trấn - tỉnh Nam Định thời Nguyễn có địa giới rộng hơn tỉnh Nam Định ngày nay (bao gồm cả tỉnh Thái Bình) nhưng trung tâm hành chính của trấn - tỉnh luôn luôn được đặt trên đất Nam Định, cụ thể là huyện Mỹ Lộc phủ Thiên Trường. Thành trấn Sơn Nam Hạ được xây dựng từ năm Gia Long thứ 3 (1805), tại địa phận 2 xã Tức Mặc và Năng Lư thuộc tổng Mỹ Trọng, huyện Mỹ Lộc. Ban đầu thành đắp bằng đất, đến năm Minh Mệnh 14 (1833) xây lại bằng gạch.
Đối với các cấp phủ - huyện cũng có một số biến đổi về mặt hành chính. Huyện Nam Chân sau khi được tách thành hai huyện Nam Chân và Chân Ninh, số tổng và số xã thôn trong tổng của từng huyện có sự co giãn ít nhiều.
Tuy nhiên bộ máy cai trị các cấp phủ - huyện - tổng so với trước thế kỷ XIX, kể cả sau cải cách hành chính thời Minh Mệnh, về cơ bản không có gì thay đổi lớn.
Đến năm 1823 Minh Mệnh quy định mỗi phủ huyện chỉ có một viên, trừ những phủ, huyện cần người làm việc thì đặt thêm một viên đồng Tri phủ hoặc một viên Huyện thừa.
Theo những quy định cụ thể ban hành năm 1827 thì phủ nào số đinh chưa đến 2 vạn người, ruộng chưa đến 4 vạn mẫu, huyện nào số đinh chưa đến 5 ngàn người, ruộng chưa đến 2 vạn mẫu thì chỉ đặt 1 tri phủ, 1 tri huyện.
Trấn Sơn Nam Hạ lúc đầu chỉ có hai huyện Nam Chân và Chân Định là đặt thêm chức Huyện thừa, nhưng về sau cả hai phủ Thiên Trường và Nghĩa Hưng đều có thêm chức đồng Tri phủ. Tuy nhiên thường thì Tri phủ hoặc đồng Tri phủ trực tiếp kiêm quản một huyện (cũng có khi hơn) thuộc hạt.
Nghị chuẩn năm 1833 cho phủ Thiên Trường kiêm quản huyện Giao Thuỷ (đặt thêm ở huyện này chức Huyện thừa), viên đồng Tri phủ kiêm quản huyện Thượng Nguyên, cho phủ Nghĩa Hưng kiêm quản huyện Thiên Bản, viên đồng Tri phủ kiêm quản huyện Phong Doanh.
Ngoài ra ở cấp phủ, huyện còn có quan chuyên trách về việc học và thi cử. Phủ có chức Giáo thụ, huyện có chức Huấn đạo. Tuy nhiên không phải phủ huyện nào cũng đặt các chức này, thường phải là những phủ, huyện việc học hành và khoa cử phát triển.
Hai phủ Thiên Trường và Nghĩa Hưng đều có chức Giáo thụ. Các huyện Nam Chân, Trực Ninh, Thượng Nguyên, Đại An, Ý Yên, Phong Doanh có chức Huấn đạo.
Đối với cấp tổng, đầu đời Gia Long đặt chức Tổng trưởng, sau đổi thành Cai tổng và có thêm viên phó Cai tổng giúp việc. Đến năm 1822 quy định cụ thể chỉ tổng nào đinh số trên 5 ngàn người, ruộng đất trên 1 ngàn mẫu lại nằm cách huyện lỵ 2 ngày đường trở lên mới đặt chức phó Cai tổng.
Riêng cấp xã, thôn từ chỗ người đứng đầu là các Xã trưởng và mỗi xã, thôn có thể có từ một đến nhiều Xã trưởng thì từ năm 1828 đổi thành chức Lý trưởng và mỗi xã, thôn chỉ có một Lý trưởng, trường hợp xã lớn có thể có thêm từ một đến hai phó Lý trưởng giúp việc.
Đặc biệt ở thời Nguyễn, Nam Định là một trong số ít địa phương được triều đình cho xây Thành, dựng Cột cờ, Văn miếu, Trường thi Hương…
Điều đó đã khẳng định vai trò và vị thế địa chính trị - văn hóa, kinh tế - xã hội của mảnh đất Thành Nam trong dòng chảy lịch sử dân tộc. Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, trong công cuộc khai thác thuộc địa ở Đông Dương, người Pháp đã quy hoạch và xây dựng Nam Định trở thành một trong ba thành phố công nghiệp lớn ở Bắc Kỳ.
Ngày 17/10/1921, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập Thành phố Nam Định, được hưởng quy chế thành phố cấp III. Ngày 01/7/1954, Thành phố Nam Định là thành phố đầu tiên trong cả nước được hoàn toàn giải phóng.
Bước vào giai đoạn lịch sử mới, ngày 21/4/1965, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 103-NQ/TVQH sáp nhập hai tỉnh Hà Nam và Nam Định thành tỉnh Nam Hà. Tỉnh lỵ tỉnh Nam Hà đặt tại thành phố Nam Định.
Ngày 27/12/1975, Quốc hội khoá V, kỳ họp thứ Hai quyết định hợp nhất tỉnh Nam Hà và Ninh Bình thành tỉnh Hà Nam Ninh. Trụ sở hành chính của tỉnh đặt tại thành phố Nam Định. Ngày 26/12/1991, Quốc hội khoá VIII, kỳ họp thứ 10 ra Nghị quyết chia tỉnh Hà Nam Ninh thành hai tỉnh là Nam Hà và Ninh Bình. Theo đó, tỉnh Nam Hà đặt trụ sở hành chính đặt tại thành phố Nam Định.
Ngày 6/11/1996, Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ 10 ra Quyết định tách tỉnh Nam Hà thành tỉnh Nam Định và Hà Nam.
Từ đó, tỉnh Nam Định ổn định cho đến hiện nay. Trị sở của tỉnh đặt tại Thành phố Nam Định.
Trong Quy hoạch chung Thành phố Nam Định đến năm 2040 tầm nhìn đến năm 2050, trong đó xác định thành phố Nam Định là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học, đào tạo, y tế, dịch vụ du lịch của vùng Nam đồng bằng sông Hồng; là đô thị có các giá trị văn hóa, lịch sử nổi trội; khu vực có vị trí quan trọng về quốc phòng - an ninh.
Chiều 16/3, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng tổ chức Hội nghị triển khai Quyết định của Ban Bí thư về công tác cán bộ.
Chia sẻ
Sự hình thành của sân bay Long Thành đang mở ra cơ hội lớn để du lịch Đồng Nai thay đổi vị thế, kết nối mạnh hơn với dòng khách quốc tế và hình thành các sản phẩm du lịch, dịch vụ quy mô mới.
Chia sẻ
Một giáo viên THPT băn khoăn khi quy định mới bỏ xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp, lo ngại giáo viên hạng III sẽ khó có cơ hội lên hạng cao hơn. Đây cũng là lo lắng của nhiều giáo viên cả nước.
Chia sẻ
Hệ thống camera phủ khắp các tuyến cửa ngõ, quốc lộ và khu vực trung tâm đã phát hiện hơn 84.500 trường hợp vi phạm từ đầu năm 2026 đến nay.
Chia sẻ
AFC xử phạt tối thiểu ĐT Malaysia, vậy tối thiểu là như thế nào? Deco úp mở khả năng mua Julian Alvarez - Haaland cho Barcelona; ĐT futsal Việt Nam tập trung chuẩn bị tham dự Giải vô địch futsal Đông Nam Á 2026; Thắng áp đảo, Joan Laporta tái đắc cử chức Chủ tịch Barcelona; Ze Roberto phá hỏng sự nghiệp tại Real Madrid vì mải đá "sân nhỏ".
Chia sẻ
Chỉ vì mâu thuẫn trong việc thanh toán tiền “bo” 300.000 đồng cho nhân viên rót bia tại một quán nhậu ở phường Ngũ Hành Sơn (TP Đà Nẵng), hai nhóm người đã lao vào hỗn chiến bằng dao, gậy và ghế gỗ khiến một người bị thương, 4 bị cáo sau đó phải trả giá bằng những bản án tù.
Chia sẻ
Hơn 15 giờ ngày hôm nay (16/3), giá dầu thô trên thị trường thế giới tiếp tục tăng từng giờ, vượt mốc 100 USD/thùng, trong đó dầu Brent đã cận kề mốc 106 USD/thùng.
Chia sẻ
Người xưa dặn rằng: "Nếu không chăm sóc bản thân trong ngày Xuân phân, công sức cả năm trời sẽ phí hoài". Vậy những điều cần chú ý là gì?
Chia sẻ
Thị trường mua bán - sáp nhập (M&A) bất động sản tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn sôi động mới khi dòng vốn trong và ngoài nước gia tăng tìm kiếm cơ hội tại các dự án có pháp lý rõ ràng, đặc biệt ở phân khúc logistics và bất động sản công nghiệp.
Chia sẻ
UBND TP Đà Nẵng vừa phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án Đầu tư xây dựng tổng thể Bến cảng container Liên Chiểu (phường Hải Vân), với liên danh Công ty CP Tập đoàn Hateco, Công ty TNHH Cảng biển Hateco và APM Terminals B.V. (Hà Lan) là đơn vị trúng thầu.
Chia sẻ
Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã vùng hồ Tân Mai đã tận dụng tối đa lợi thế về địa hình, khí hậu để tạo nên những chuyển biến rõ nét trong phát triển kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp và thủy sản.
Chia sẻ
Chị H. ở Nghệ An cảm giác mắt bị cộm, ngứa nên đi khám. Tại đây, bác sĩ soi kính hiển vi thì phát hiện nhiều rận mu và trứng rận mu bám dày trên lông mi chị H. Đây là một trong những trường hợp rất hiếm gặp.
Chia sẻ
Ngày 16/3, tại Hà Nội, các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang và Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã cùng Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân và Bộ trưởng Bộ Công an Trung Quốc Vương Tiểu Hồng đồng chủ trì Hội nghị lần thứ nhất Đối thoại chiến lược 3+3 cấp Bộ trưởng Ngoại giao, Quốc phòng và Công an Việt Nam - Trung Quốc.
Chia sẻ
Sự dịch chuyển trong nhu cầu sống của tầng lớp tinh hoa đang đưa các đô thị phát triển theo triết lý Retreat Metropolis trở thành chuẩn mực cao cấp mới trên bản đồ bất động sản toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội “trăm năm có một” cho những vịnh biển hiếm hoi tại Việt Nam còn giữ được thiên nhiên nguyên bản cùng biên độ tăng trưởng dài hạn, như Hải Vân Bay tại Đà Nẵng.
Chia sẻ
Đồn Biên phòng Sơn Trà thuộc Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng TP.Đà Nẵng đã phát hiện một người Trung Quốc đang điều khiển 1 phương tiện tàu bay không người lái (flycam), khi chưa được cấp phép bay của cơ quan chức năng có thẩm quyền
Chia sẻ
Mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh người phụ nữ mặc áo hãng ShopeeFood bị 1 thanh niên lực lưỡng dùng tay đánh vào vùng đầu, vùng lưng và đạp ngã xe gây phẫn nộ.
Chia sẻ
Cổ phiếu NVL của Novaland tăng trần phiên thứ ba liên tiếp, lên 13.500 đồng/cổ phiếu với gần 49 triệu đơn vị khớp lệnh, nâng mức tăng hơn 30% chỉ sau một tuần. Đáng chú ý, đà bứt phá này diễn ra trong bối cảnh khối ngoại đã bán ròng hơn 200 tỷ đồng cổ phiếu NVL trong những phiên gần đây.
Chia sẻ
Bộ Chính trị yêu cầu tiếp tục đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội trong hoạt động lập pháp theo hướng tăng hợp lý số kỳ họp của Quốc hội, nhất là thông qua hình thức trực tuyến, gắn với phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội chuyên trách, các đoàn đại biểu Quốc hội.
Chia sẻ
Sau khi bị rắn hổ mang cắn khi đi thăm ruộng, cụ ông 79 tuổi ở xã Đại Lộc (TP.Đà Nẵng) đã qua cơn nguy kịch sau quá trình điều trị tại Bệnh viện Đà Nẵng, song vẫn đang được theo dõi tích cực để kiểm soát các biến chứng do nọc độc.
Chia sẻ
Từ trải nghiệm làm giám khảo và mentor nhiều sân chơi sinh viên, Vũ Bảo Thắng, Phó Ban Phát triển Nguồn nhân lực Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam cho rằng các cuộc thi, nếu được thiết kế đúng, có thể trở thành một lộ trình nghề nghiệp giúp sinh viên tích lũy năng lực thực chất.
Chia sẻ
Tại Phú Quốc, nhiều công trình hạ tầng tỷ đô đang đồng loạt khởi động để đón APEC 2027. Đây là thời điểm vàng để giới đầu tư bất động sản thức thời triển khai chiến lược “chọn vị trí đón sóng”, đón đầu chu kỳ tăng trưởng mới tại Phú Quốc.
Chia sẻ
Trải qua nhiều thế kỷ, đặc biệt từ khi Lễ hội Phát lương Đức Thánh Trần được phục dựng, Đền Trần Thương, xã Trần Thương, tỉnh Ninh Bình (thôn Trần Thương, xã Trần Hưng Đạo, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam trước đây) ngày càng khẳng định vị thế là điểm đến tâm linh tiêu biểu của tỉnh Ninh Bình và khu vực đồng bằng Bắc Bộ.
Chia sẻ
Biên kịch Đặng Thiếu Ngân kể về bố là Nghệ sĩ Ưu tú từng được xếp vào hàng “nam thần điện ảnh”, có vợ là Nghệ sĩ Nhân dân mỹ nhân một thời.
Chia sẻ
Phát ngôn viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Ali Mohammad Naini cho biết Iran vẫn chưa sử dụng phần lớn các tên lửa mà nước này sản xuất kể từ cuộc xung đột với Israel hồi tháng 6 năm ngoái.
Chia sẻ
Theo kế hoạch, Fed sẽ bắt đầu phiên họp kéo dài hai ngày vào ngày 17/3 và sẽ công bố quyết định lãi suất một ngày sau đó (18/3). Trước đó, Fed đã có ba lần cắt giảm lãi suất liên tiếp trong năm ngoái, sau đó giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tháng 1 vừa qua.
Chia sẻ
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa có trả lời trên Cổng TTĐT Chính phủ về trường hợp người dân muốn chuyển đất nông nghiệp trong khu dân cư sang đất ở. Vậy theo quy định của Luật Đất đai 2024, việc chuyển mục đích sử dụng đất này cần căn cứ vào những điều kiện và quy hoạch nào?
Chia sẻ
Không ồn ào, phô trương, nhiều doanh nghiệp và cá nhân đã nhận phụng dưỡng các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Những hoạt động thiện nguyện bền bỉ ấy góp phần lan tỏa sâu rộng các giá trị nhân văn trong cộng đồng, đồng thời gìn giữ và phát huy đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
Chia sẻ
Vòng 16 LPBank V.League 1 – 2025/26 chứng kiến sự trở lại của hàng loạt tên tuổi hạng nặng của giải vô địch quốc gia chuyên nghiệp như Hà Nội FC hay Thép xanh Nam Định để thêm nhiệt cho cuộc đua top 3.
Chia sẻ
Nhiều cơ sở chăn nuôi tại TP Đà Nẵng bắt đầu tái đàn để phục hồi sản xuất và chuẩn bị nguồn cung thực phẩm cho thị trường, song thời điểm giao mùa cùng nguy cơ dịch bệnh buộc người chăn nuôi phải siết chặt quy trình an toàn sinh học, kiểm soát chặt từ con giống, chuồng trại đến khâu chăm sóc.
Chia sẻ
Ở xã vùng cao Y Tý, tỉnh Lào Cai-một vùng núi cao hơn 2.000m so với mực nước biển có một loại rau rừng, rau mầm gai hay còn gọi là nụ gai, chồi gai. Loại rau rừng mập ú nu, rau đặc sản này đang được nhiều du khách tìm kiếm, tìm mua, thưởng thức vì hương vị lạ và giá trị dinh dưỡng cao.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Khoa học Công nghệ 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Hương Giang
