Tết Đoan Ngọ, một xóm nhỏ ở Đà Nẵng rộn ràng hái những loại lá thơm bán đi khắp nơi

Hương lá tháng Năm phục vụ Tết Đoan Ngọ đánh thức ký ức quê nhà

Ở vùng đất Trà Đóa - Vân Tiên, người dân không chỉ trồng cây thuốc Nam để mưu sinh. Họ đang gìn giữ một nét văn hóa đã ăn sâu vào đời sống bao thế hệ người dân Quảng Đà.

Con đường dẫn vào thôn Trà Đóa những ngày này nhộn nhịp hơn thường lệ. Trước sân nhà, ven lối đi, những bó hoắc hương, hoa khám, uất hương, bạc hà, tía tô, rẻ quạt... được bó gọn gàng, xếp thành từng đống lớn chờ thương lái đến thu mua.

Trong gió đầu hè, mùi thơm của các loại thảo dược quyện vào nhau tạo nên thứ hương rất riêng – thứ hương mà người dân địa phương vẫn quen gọi bằng cái tên thân thuộc “hương lá mùng Năm”.

Không nồng nàn, cũng chẳng quá phô trương, mùi hương ấy chỉ thoảng nhẹ trong không gian. Nhưng với những người con xa quê, đó lại là tín hiệu của ký ức. Là hình ảnh mẹ nhóm bếp từ sáng sớm, là nồi nước lá nghi ngút khói trong ngày Tết Đoan Ngọ, là cảm giác thanh sạch, thư thái sau khi tắm nước lá thơm giữa những ngày hè oi ả.

Dọc tuyến đường vào Trà Đóa - Vân Tiên, những “chợ thuốc Nam” tự phát mọc lên san sát. Không có quầy sạp cố định, chỉ vài tấm bạt trải bên đường cùng những đống cây thuốc chất cao. Người bán thoăn thoắt phân loại, cân bó.

Người mua liên tục ra vào gom hàng, những chiếc xe máy chở đầy giỏ bội ngược xuôi khắp các ngả đường. Không khí tấp nập báo hiệu một mùa Tết Đoan Ngọ đang đến rất gần.

“Năm nay không khí Tết Đoan Ngọ tới sớm hơn mọi năm. Vựa cây thuốc Nam hiện đã bán hết hai phần ba rồi. Chỉ vài bữa nữa thôi, đi qua các chợ gần xa như Tam Kỳ, Bình Đào, Bình Triều, Hà Lam... là nghe thơm nức”, anh Nguyễn Văn Nhật, một thương lái cho biết.

Ít ai biết rằng vùng đất Phường Củi xưa, nay là thôn Trà Đóa, xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng từng là một bến sông nhộn nhịp bên dòng Trường Giang.

Ngày trước, ghe bầu từ nhiều nơi xuôi ngược thường ghé vào lấy nước ngọt, mua củi và trao đổi sản vật. Cũng từ những chuyến ghe ấy, cây thuốc Nam của làng theo chân thương lái đi khắp xứ Quảng, rồi lan xa vào Nam, ra Bắc.

Dẫu những bến ghe năm nào nay chỉ còn trong ký ức, nhưng nghề trồng cây thuốc Nam vẫn được người dân gìn giữ như một phần máu thịt của quê hương.

Trước sân nhà, bà Nguyễn Thị Hiền vẫn cặm cụi lựa từng nhánh thuốc. Đôi bàn tay đã hằn dấu thời gian nhưng vẫn thoăn thoắt bó từng bó lá.

“Không biết nghề này có từ bao giờ nữa. Chỉ nhớ hồi nhỏ đã theo mẹ ra đồng, phụ mẹ bó từng bó thuốc nhỏ”, bà Hiền kể.

Giữ nghề cũng là giữ hồn văn hóa

Từ những luống cây thuốc phục vụ nhu cầu gia đình, nghề trồng thuốc Nam dần trở thành sinh kế của nhiều hộ dân nơi đây. Hiện nay, vùng dược liệu Trà Đóa - Vân Tiên có hơn 7ha trồng cây thuốc dược liệu với hơn 50 hộ tham gia sản xuất. Nhiều diện tích đất lúa, hoa màu kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang trồng dược liệu, mang lại nguồn thu nhập ổn định hơn cho người dân.

Dẫn khách đi giữa ruộng hoa khám đang nở trắng, ông Phạm Phú Thành nhẹ nhàng vò nắm lá trên tay. Hương thơm lập tức lan tỏa trong gió. “Bó lá một buổi là bàn tay thơm cả ngày”, ông Thành cười nói.

Theo ông Thành, điều làm nên sự đặc biệt của cây thuốc Trà Đóa không chỉ nằm ở giống cây mà còn ở thổ nhưỡng đặc trưng ven sông Trường Giang. Nền đất cát pha, nguồn nước ngọt từ các đồi cát cùng nắng gió khắc nghiệt miền Trung đã tạo nên hương thơm rất riêng cho từng loại lá thuốc.

“Có những giống cây mang đi nơi khác trồng vẫn phát triển tốt nhưng mùi thơm lại không còn đậm đà như trồng ở quê nhà”, ông Thành chia sẻ.

Điều đặc biệt là dù hiện nay một phần sản phẩm đã được sơ chế, phơi khô, đóng gói để phục vụ thị trường, người dân nơi đây vẫn giữ nguyên tập quán để nguyên phần rễ khi bán.

Theo quan niệm của họ, cây thuốc còn nguyên gốc rễ mới giữ được đầy đủ hương thơm và dược tính. Đó không đơn thuần là kinh nghiệm canh tác, mà còn là cách người dân gìn giữ những giá trị truyền đời của nghề tổ tiên.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề truyền thống dần mai một, ở Trà Đóa vẫn còn những người nông dân ngày ngày gắn bó với từng luống thuốc.

Ông Nguyễn Thọ cho biết, trong xóm vẫn còn nhiều người cao tuổi dù sức khỏe không còn như trước nhưng vẫn giữ lại vài luống cây thuốc để chăm sóc.

“Trồng một khoảnh, hay nửa sào để có thêm đồng ra đồng vào mua mắm muối, mà cũng để giữ nghề. Ở đây riết đã quen rồi. Không nghe mùi hương lá mùng Năm, lại thấy thiếu thiếu. Nghề này cũng như lộc của tổ tiên vậy”, ông Thọ chia sẻ.

Chiều xuống, gió từ sông Trường Giang lại thổi qua những ruộng thuốc xanh mướt. Những ngày này, những bó lá mùng Năm sẽ theo chân thương lái đến nhiều vùng quê trên cả nước, mang theo mùi hương quen thuộc của Tết Đoan Ngọ.

Với người dân Trà Đóa - Vân Tiên, thứ họ đang gìn giữ không chỉ là những cây thuốc nam. Đó còn là ký ức quê hương, là phong tục đẹp của cha ông, là hương tháng Năm đã trở thành một phần bản sắc văn hóa của người dân Quảng Đà suốt bao đời nay.

Tết Đoan Ngọ còn gọi là Tết diệt sâu bọ hay Tết Đoan Dương, được tiến hành vào chính giờ Ngọ giữa trưa ngày mồng 5 tháng năm Âm lịch hàng năm. Tết Đoan Ngọ mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống nông nghiệp và tinh thần của người Việt.

Vậy Tết Đoan Ngọ là gì? Theo đó, "Đoan” có nghĩa là bắt đầu, “Ngọ” chỉ giờ Ngọ, tức là khoảng thời gian nóng nhất trong ngày (từ 11 giờ đến 13 giờ chiều). Đoan Ngọ có thể hiểu là “ngày mở đầu chuỗi ngày nóng nhất trong năm”. Vì vậy, Tết Đoan Ngọ còn được hiểu là “ngày bắt đầu chuỗi ngày nóng đỉnh điểm trong năm”.

Đây là thời điểm chuyển mùa, dương khí trong năm đạt đến cực thịnh, dễ làm phát sinh sâu bệnh và dịch hại, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người cũng như mùa màng.

Người xưa quan niệm rằng, trong cơ thể con người, nhất là bộ phận tiêu hoá thường có sâu bọ ẩn sống, nếu không diệt trừ thì sâu bọ ngày càng sinh sôi nảy nở gây nguy hại cho con người. Lũ sâu bọ này chỉ lộ diện vào ngày 5/5 Âm lịch nên phải làm lễ trừ sâu bọ vào ngày này.

Trong ngày này, người Việt thường ăn rượu nếp, bánh tro, trái cây mùa hè để “diệt sâu bọ” trong cơ thể. Ngoài ra, nhiều nơi còn giữ tập tục hái lá thuốc, tắm lá để phòng bệnh.

Tết Đoan Ngọ không chỉ là dịp để chăm sóc sức khỏe mà còn là cơ hội để con cháu tưởng nhớ tổ tiên, thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc.

×