Thả đàn dê trong vườn tiêu, nông dân Đồng Nai thu lợi đơn lợi kép

Từ những thay đổi đó, nông nghiệp tái sinh đang dần hình thành trên nhiều vùng chuyên canh hồ tiêu của Đồng Nai.

Không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng hạt tiêu, hướng canh tác này còn mở ra cơ hội để nông sản đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.

Nông nghiệp tái sinh bắt đầu từ việc trả lại sự sống cho đất

Nhiều năm nay, vườn tiêu của gia đình chị Đỗ Thị Liên ở xã Lộc Quang luôn giữ lớp cỏ tự nhiên dưới tán, sử dụng cây trụ sống thay cho trụ bê tông và kết hợp nuôi dê ngay trong vườn.

Mô hình tiêu - trụ sống - dê là một ví dụ điển hình của nông nghiệp tái sinh khi tạo thành chu trình tuần hoàn khép kín.

Tiêu phát triển trên trụ cây sống; lá cây sau cắt tỉa được dùng làm thức ăn cho dê; phân dê được ủ với chế phẩm vi sinh rồi bón trở lại cho vườn tiêu.

Nhờ vậy, đất ngày càng tơi xốp, giàu hữu cơ, hệ vi sinh vật được phục hồi và lượng phân hóa học giảm đáng kể.

Theo chị Liên, khi chuyển sang mô hình nông nghiệp tái sinh, đất không còn chai cứng, cây tiêu khỏe hơn, năng suất ổn định và độ phì của đất được duy trì lâu dài.

Vườn tiêu hơn 10 năm tuổi với hơn 2.000 trụ của chị hiện cho sản lượng khoảng 3-4 tấn hạt mỗi năm. Việc tận dụng nguồn phân hữu cơ tại chỗ giúp gia đình giảm khoảng 20-30% chi phí sản xuất.

Không chỉ gia đình chị Liên, nhiều hộ dân tại xã Lộc Quang cũng phát triển nông nghiệp tái sinh thông qua mô hình đa canh, trồng xen cà phê, bơ, sầu riêng và các cây lâu năm khác để tăng đa dạng sinh học, cải thiện vi khí hậu và có thêm nguồn thu.

Ông Phạm Thành Chung - Giám đốc HTX Hồ tiêu hữu cơ Lộc Quang cho biết, cốt lõi của nông nghiệp tái sinh là nuôi đất khỏe trước khi nuôi cây.

HTX khuyến khích nông dân giữ cỏ trong vườn, sử dụng phân hữu cơ, chế phẩm vi sinh, nấm đối kháng Trichoderma và hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, thuốc diệt cỏ.

Theo ông Chung, khi hệ vi sinh vật trong đất được bảo vệ, cây tiêu có sức đề kháng tốt hơn với các bệnh chết nhanh, chết chậm và tuyến trùng.

Các phụ phẩm như cỏ, lá cây trụ sống, phân dê, phân bò, phân gà đều được ủ vi sinh để bón trở lại cho vườn, góp phần giảm lượng phân NPK và cải thiện độ phì đất.

Hiện HTX Hồ tiêu hữu cơ Lộc Quang có 12 thành viên với khoảng 29ha hồ tiêu. Nhờ áp dụng nông nghiệp tái sinh và quy trình sản xuất sạch, sản phẩm của HTX đã đạt OCOP 3 sao và 4 sao, được nhiều doanh nghiệp thu mua để chế biến sâu và xuất khẩu.

Nông nghiệp tái sinh giúp hồ tiêu Đồng Nai nâng sức cạnh tranh

Không chỉ tại Lộc Quang, nông nghiệp tái sinh đang được nhiều HTX và doanh nghiệp ở Đồng Nai xem là hướng phát triển lâu dài.

Ông Nguyễn Ngọc Luân - Giám đốc HTX Nông nghiệp Lâm San cho biết, đơn vị đang phối hợp với Hiệp hội Gia vị châu Âu triển khai các chương trình sản xuất hồ tiêu theo tiêu chuẩn bền vững.

Theo ông Luân, HTX khuyến khích nông dân phát triển nông nghiệp tái sinh bằng cách trồng xen cây họ đậu trong giai đoạn đầu hoặc kết hợp hồ tiêu với cà phê, ca cao, điều, bơ, bưởi và sầu riêng nhằm hình thành hệ sinh thái nhiều tầng. Cây gòn được sử dụng làm trụ sống giúp tạo bóng mát, cải thiện vi khí hậu và tăng khả năng hấp thụ carbon.

Toàn bộ sinh khối sau cắt tỉa đều được tái sử dụng. Lá cây làm thức ăn cho dê, phân dê tiếp tục được ủ với phụ phẩm nông nghiệp để bón lại cho vườn tiêu, tạo vòng tuần hoàn dinh dưỡng ngay tại trang trại.

HTX cũng từng bước đổi mới quy trình chế biến theo hướng giảm phát thải, kết hợp lò đốt củi với năng lượng mặt trời để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.

Theo ông Lê Việt Anh - Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), nông nghiệp tái sinh đang trở thành xu hướng tất yếu khi các thị trường quốc tế ngày càng coi trọng tiêu chí phát triển bền vững.

Năm 2025, Việt Nam có khoảng 111.000ha hồ tiêu, sản lượng khoảng 170.000 tấn. Xuất khẩu hồ tiêu và gia vị đạt hơn 417.000 tấn, kim ngạch trên 2,1 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ đa dạng sinh học và minh bạch chuỗi cung ứng. Các chứng nhận như Organic, Rainforest Alliance hay Regenagri đang trở thành lợi thế để doanh nghiệp tiếp cận thị trường.

Theo VPSA, sau một năm triển khai dự án "Canh tác gia vị bền vững - Nâng cao chất lượng và giá trị cho nông dân Việt Nam", các mô hình nông nghiệp tái sinh bước đầu ghi nhận kết quả tích cực khi giảm phát thải CO₂, cải thiện hệ sinh thái đồng ruộng và vẫn duy trì hiệu quả kinh tế.

Mô hình trồng thuần hồ tiêu cho lợi nhuận khoảng 195-225 triệu đồng/ha, trong khi mô hình trồng xen cà phê theo hướng nông nghiệp tái sinh có thể đạt trên 250 triệu đồng/ha nếu quản lý tốt.

Dù vậy, việc mở rộng nông nghiệp tái sinh vẫn gặp nhiều khó khăn do quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chi phí đầu tư ban đầu cao và nhiều nông hộ chưa quen với việc ghi chép dữ liệu, lượng hóa phát thải.

Theo ông Lê Việt Anh, người mua quốc tế hiện không chỉ quan tâm đến chất lượng hạt tiêu mà còn yêu cầu minh chứng rõ ràng về quy trình sản xuất, phát thải và khả năng truy xuất nguồn gốc.

“Vì vậy, nông nghiệp tái sinh không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện quan trọng để ngành hồ tiêu Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững”, ông Việt Anh chia sẻ.

×