Thái Bình Thiên Quốc đã tàn sát 500.000 người Mãn Châu?

Thiên Quốc Thái Bình đã tàn sát 500.000 người Mãn Châu?

Cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc kéo dài suốt 14 năm (1851–1864), từng kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn, có thời điểm chiếm gần một nửa Trung Quốc. Đây là một trong những cuộc nội chiến đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại, không chỉ bởi quy mô giao tranh mà còn vì những cuộc thảm sát diễn ra giữa các phe tham chiến. Trong đó, chính sách tàn sát người Mãn của Thái Bình Thiên Quốc luôn là chủ đề gây nhiều tranh cãi. Vì sao lực lượng này lại quyết tâm tiêu diệt người Mãn? Có bao nhiêu người đã thiệt mạng? Cho đến ngày nay, giới sử học vẫn chưa đưa ra được con số thống nhất.

Để hiểu nguyên nhân của chính sách này, cần nhìn vào bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ. Nhà Thanh được người Mãn Châu thành lập từ năm 1644, dựa trên nền tảng quân sự của chế độ Bát Kỳ. Sau khi tiến vào Trung Nguyên, triều Thanh duy trì hệ thống Bát Kỳ như lực lượng quân sự và chính trị nòng cốt, đồng thời bố trí các khu dân cư riêng dành cho người Mãn tại nhiều thành phố lớn như Bắc Kinh, Nam Kinh, Hàng Châu, Phúc Châu, Tây An… Trong mắt nhiều tổ chức phản Thanh lúc bấy giờ, người Mãn không chỉ là một dân tộc mà còn được xem là biểu tượng của chính quyền ngoại tộc thống trị người Hán.

Thái Bình Thiên Quốc chịu ảnh hưởng từ nhiều tư tưởng chống Thanh trước đó, đặc biệt là khẩu hiệu "Phản Thanh phục Minh" của Thiên Địa hội. Ngay từ những ngày đầu khởi nghĩa, trong hịch văn "Phụng thiên thảo Hồ hịch", lực lượng này đã tuyên bố mục tiêu "thề tiêu diệt Bát Kỳ để yên thiên hạ". Thủ lĩnh quân sự Dương Tú Thanh là một trong những người chống Mãn quyết liệt nhất, thậm chí từng tự xưng là "Khai quốc Bình Mãn Đại tướng quân".

Người sáng lập Thái Bình Thiên Quốc là Hồng Tú Toàn cũng xem việc tiêu diệt triều Thanh là sứ mệnh mang tính tôn giáo. Sau khi tiếp thu giáo lý Cơ Đốc giáo theo cách diễn giải riêng, ông tự nhận mình là em trai của Chúa Jesus, cho rằng bản thân được Thiên Chúa phái xuống để tiêu diệt "yêu ma". Trong hệ tư tưởng của ông, hoàng đế và quý tộc Mãn Thanh bị gọi là "Diêm La yêu", còn những quan lại, binh lính người Hán phục vụ triều Thanh cũng bị coi là "ma quỷ". Quân Thái Bình Thiên Quốc tự nhận đang thay trời hành đạo, xây dựng một thế giới thái bình mới. Vì vậy, giết quan Thanh và tiêu diệt quân Bát Kỳ được xem là nhiệm vụ chính đáng và thiêng liêng.

Năm Hàm Phong thứ ba (1853), quân Thái Bình Thiên Quốc lần lượt chiếm được Cửu Giang, Vu Hồ, sau đó là Dương Châu và Trấn Giang. Theo nhiều ghi chép của phía Thanh, sau khi công phá thành, quân Thái Bình đã truy lùng các quan lại và binh lính Bát Kỳ để giết chết. Tài liệu "Việt phỉ đại lược" mô tả rằng tại khu thành Mãn Châu, việc giết chóc diễn ra vô cùng thảm khốc, từ đàn ông, phụ nữ cho đến trẻ nhỏ đều không được tha.

Chính sách này càng khiến người Mãn trong các thành trì khác quyết tâm tử thủ. Khi quân Thái Bình tiến đánh Giang Ninh (Nam Kinh) vào tháng 3 năm 1853, toàn bộ quân Bát Kỳ cùng dân cư trong thành đều tham gia phòng thủ. Theo "Việt phỉ kỷ sự", người già leo lên thành tiếp tế, phụ nữ vận chuyển lương thực, hầu như ai cũng cầm vũ khí chống trả. Quân phòng thủ chiến đấu quyết liệt, gây thương vong đáng kể cho quân Thái Bình, nhưng cuối cùng vẫn không thể ngăn được cuộc tấn công.

Sau khi thành thất thủ, tướng giữ thành Tường Hậu tự sát, cánh quân của Phó đô thống Hoắc Long Võ bị tiêu diệt gần như hoàn toàn. Nhiều gia quyến của quan lại và binh sĩ Mãn Thanh cũng tự vẫn trước khi quân Thái Bình tràn vào. Tiếp đó là cuộc thảm sát kéo dài trong khu thành Mãn Châu.

Theo "Thanh đại hưng vong sử", hơn 40.000 cư dân Bát Kỳ ở Giang Ninh đã bị giết, trong đó có khoảng 3.000 trẻ em, gần như không còn ai sống sót. Một số tài liệu khác đưa ra con số tổng cộng từ 60.000 đến 70.000 người Mãn sinh sống trong thành trước khi thất thủ, nhưng chỉ vài trăm người chạy thoát. Cần lưu ý rằng các con số này chủ yếu xuất phát từ tư liệu của phía Thanh và vẫn còn gây tranh luận trong giới nghiên cứu hiện đại.

Sau khi chiếm Nam Kinh và đổi tên thành Thiên Kinh, quân Thái Bình Thiên Quốc phát động chiến dịch truy lùng những người bị coi là "yêu". Binh lính đi từng nhà lục soát, ai bị phát hiện cất giữ quan phục, ấn tín hoặc vật dụng liên quan đến triều Thanh đều có thể bị xử tử. Một số tài liệu như "Lưỡng Giang kỷ lược" còn ghi rằng nhiều phụ nữ và trẻ em người Mãn cũng bị sát hại vì bị xem là thành phần thuộc "yêu tộc". Những ghi chép này mô tả nhiều hình thức giết chóc rất tàn bạo, tuy nhiên do xuất phát từ các nguồn đương thời mang tính tuyên truyền nên mức độ chính xác vẫn là chủ đề được các nhà sử học tiếp tục nghiên cứu.

Một số nguồn cũng kể rằng sau khi chiếm Nam Kinh, quân Thái Bình Thiên Quốc bắt giữ rất nhiều phụ nữ người Mãn. Ban đầu họ tuyên bố sẽ phân phát những người này cho dân địa phương làm vợ, nhưng sau đó nhiều người được cho là đã bị đưa ra ngoài thành và thiêu chết. Không ít phụ nữ Mãn cải trang thành người Hán để chạy trốn, song do phụ nữ Hán thời đó thường bó chân, còn phụ nữ Mãn giữ tục "thiên túc" (không bó chân), nên nhiều người bị nhận diện và sát hại. Một số nhà truyền giáo và thương nhân phương Tây có mặt tại Trung Quốc thời điểm ấy cũng để lại những ghi chép về cảnh tượng đẫm máu sau khi Nam Kinh thất thủ.

Sau Nam Kinh, quân Thái Bình Thiên Quốc tiếp tục mở rộng chiến sự đến Hàng Châu, Kinh Châu, Thương Châu và nhiều địa phương khác. Mỗi nơi họ kiểm soát đều diễn ra các cuộc truy quét nhằm vào hệ thống Bát Kỳ và những người bị nghi là trung thành với triều Thanh. Trong khi đó, triều đình liên tục điều động quân Bát Kỳ từ Hà Nam, Hồ Bắc, Hồ Nam, Tứ Xuyên, Quý Châu cùng nhiều nơi khác đến đàn áp nhưng chịu tổn thất rất nặng nề.

Để giải vây Nam Kinh, hơn 2.000 quân Bát Kỳ từ Tây An được điều động xuống phía nam nhưng bị quân Thái Bình Thiên Quốc đánh bại và tiêu diệt gần như toàn bộ. Sau khi Lâm Phượng Tường và Lý Khai Phương tiến hành Bắc phạt, triều Thanh càng chấn động. Triều đình phải điều khoảng 178.000 quân Bát Kỳ từ Thịnh Kinh, Hắc Long Giang, Cát Lâm và các đơn vị Tác Luân xuống chiến trường dưới quyền Tăng Cách Lâm Thấm. Dù cuối cùng đánh bại được cánh quân Bắc phạt của Thái Bình Thiên Quốc, lực lượng tinh nhuệ này cũng chịu thương vong rất lớn, khiến sức chiến đấu của hệ thống Bát Kỳ suy giảm nghiêm trọng.

Chính từ đây, triều Thanh buộc phải thừa nhận rằng quân Bát Kỳ và Lục doanh không còn đủ sức gánh vác chiến tranh. Triều đình bắt đầu trọng dụng các quan đại thần người Hán như Tăng Quốc Phiên, Lý Hồng Chương để tổ chức các đội đoàn luyện địa phương, từ đó hình thành Tương quân và Hoài quân. Đây được xem là bước ngoặt làm thay đổi cấu trúc quân sự và chính trị của nhà Thanh, đồng thời ảnh hưởng sâu sắc đến lịch sử Trung Quốc cận đại.

Trong suốt 14 năm tồn tại, chính sách chống Mãn của Thái Bình Thiên Quốc đã phá vỡ gần như toàn bộ hệ thống đồn trú Bát Kỳ tại khu vực phía đông nam Trung Quốc. Nhiều tướng lĩnh Mãn Thanh như Tường Hậu, Hòa Xuân, Thụy Xương, Ô Lan Thái... cũng tử trận trong các chiến dịch.

Vậy rốt cuộc có bao nhiêu người Mãn đã thiệt mạng? Đây vẫn là câu hỏi chưa có lời giải chính xác. Nhà truyền giáo và thương nhân người Mỹ William C. Hunter, người sống tại Trung Quốc gần 40 năm, từng viết rằng riêng cuộc thảm sát ở Nam Kinh đã khiến khoảng 25.000 người Mãn, bao gồm cả binh lính và gia quyến, bị giết. Tuy nhiên, nhiều tài liệu của nhà Thanh và một số công trình nghiên cứu khác đưa ra con số cao hơn đáng kể.

Nếu tính thêm thương vong của quân Bát Kỳ trong các chiến dịch lớn, cộng với những cuộc truy quét diễn ra tại nhiều địa phương trong thời kỳ Thái Bình Thiên Quốc kiểm soát lãnh thổ, một số học giả ước tính tổng số người Mãn thiệt mạng có thể dao động từ 300.000 đến 500.000 người. Dù vậy, đây chỉ là những con số ước đoán dựa trên nhiều nguồn tư liệu khác nhau và chưa đạt được sự đồng thuận trong giới sử học. Ngoài ra, còn hàng triệu người thuộc nhiều sắc tộc khác đã chết vì chiến tranh, nạn đói và dịch bệnh do cuộc nội chiến kéo dài gây ra.

Cuộc khởi nghĩa Thái Bình Thiên Quốc vì thế không chỉ là cuộc đối đầu giữa một phong trào nổi dậy với triều đình nhà Thanh, mà còn là một trong những thảm họa nhân đạo lớn nhất thế kỷ XIX. Dù đứng ở góc nhìn nào, chiến tranh cuối cùng vẫn để lại hậu quả nặng nề nhất cho người dân thường. Đúng như câu thơ đã lưu truyền từ lâu: "Hưng, bách tính khổ; vong, bách tính khổ”.

×