Thái sư Trần Thủ Độ: “Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin Bệ Hạ đừng lo”

Thái sư Trần Thủ Độ: “Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin Bệ Hạ đừng lo”

Trần Thủ Độ sinh trưởng trong một gia đình làm nghề chài lưới tại làng Lưu Xá, huyện Ngự Thiên, lộ Long Hưng (nay là xã Canh Tân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Mồ côi cha từ nhỏ, ông ở với người anh cả, phải lam lũ tìm kế sinh nhai nên học hành không được bao nhiêu. Tuổi trẻ Trần Thủ Độ được tôi luyện trong một xã hội đầy loạn ly. Năm 20 tuổi, ông gia nhập hương binh, 21 tuổi được giao chỉ huy một đội thuỷ binh dưới trướng người anh họ là Trần Tự Khánh. Bằng tài năng ý chí của mình, ông được nhà Lý rất trọng dụng. Sau khi nhà Trần thành lập vào khoảng cuối năm Ất Dậu (1225), Trần Thủ Độ được cử giữ chức Thái sư với quyền thế ngày càng cao. Ông là người có bản lĩnh, quyết đoán, nhiều thủ đoạn chính trị, là người có công sáng lập ra triều Trần, được vua phong làm Quốc thượng phụ rồi Thái sư. Bằng tài năng, uy tín của mình, ông đã củng cố nước Việt vững mạnh cả về chính trị, kinh tế, quân sự...

Sử chép: "Thái Tôn lấy được thiên hạ đều là mưu sức của Thủ Độ cả, cho nên nhà nước phải nhờ cậy, quyền hơn cả vua". (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, trang 34, tập II, nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội - 1998).

Trần Thủ Độ cũng là người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 1. Tháng 12 năm Đinh Tỵ (tức tháng 1-1258), lúc đó thế giặc rất mạnh, quân Đại Việt bị đánh lui, khi đó vua đã tới hỏi Thái sư Trần Thủ Độ, ông đã trả lời:

“Đầu thần chưa rơi xuống đất, xin Bệ Hạ đừng lo” (Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, trang 28, tập II, nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội- 1998).

Vào lúc gay go nhất của cuộc kháng chiến, câu trả lời đanh thép ấy của ông đã giữ vững được tinh thần dám đánh và quyết thắng của quân dân Đại Việt.

Câu nói đó đã để lại trong dân tộc Việt Nam một hình tượng Trần Thủ Độ anh hùng, bất khuất, tài năng, quả cảm, có công lao to lớn với Vương triều Trần và nhà nước Đại Việt.

Ông mất tháng Giêng năm Giáp Tý (1264), thọ 71 tuổi. Khu lăng mộ của ông được xây dựng vào năm 1264 tại Thái Bình.

Lê Qúy Đôn chép trong Kiến văn tiểu lục: “Trần Thủ Độ sau khi chết, chôn ở địa phận xã Phù Ngự, huyện Ngự Thiên, nơi để mả có hổ đá, dơi đá, chim đá và bình phong bằng đá, chỗ đất ấy rộng đến hai mẫu, cây cối um tùm. Về tư điền, trước vẫn liệt vào hạng thượng đẳng, các quan phủ, huyện, huấn, giáo đến kính tế”.

Qua thời gian, lăng bị hoang phế, trong lăng tuy chỉ còn lại tượng hổ nhưng đó lại là một trong những pho tượng được xem là tiêu biểu cho nghệ thuật điêu khắc cũng như mỹ thuật thời Trần nói riêng và là một tác phẩm nghệ thuật đẹp trong nền nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam nói chung. Lăng được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia năm 2008.

Hiện nay ở khu trưng bày ngoài trời của Bảo tàng Lịch sử quốc gia đang trưng bày tượng hổ đá, được trang trí giữ vai trò canh gác lăng mộ cho thái sư đó chính là Bạch Hổ. Tượng Bạch hổ nằm trong hệ thống của bốn tượng theo đề tài tứ linh chỉ phương hướng đó là: Thanh Long chỉ hướng Đông, Bạch Hổ chỉ hướng Tây, Chu Tước chỉ hướng Nam, Huyền Vũ chỉ hướng Bắc. Tượng có kích thước gần như thật dài 1m43, thân hình thon, bộ ức nở nang, bắp vế căng tròn với dáng nằm xoải chân, chân thu về phía trước, đầu ngẩng cao. Tượng hổ tạo khối đơn giản, dứt khoát có chọn lọc và được sắp xếp một cách chặt chẽ, vững chãi. Sự trau chuốt nuột nà của hình khối, những đường vằn đều đặn trên ức tạo nên những hoa văn trang trí tôn thêm vẻ đẹp của hổ. Thông qua hình tượng Hổ các nghệ nhân xưa cũng đã lột tả được vẻ oai nghiêm, đường vệ của thái sư Trần Thủ Độ.

Với những gì mà Trần Thủ Độ đã làm được cho triều đại Trần, cho lợi ích dân tộc thì công lao của ông vẫn mãi mãi được muôn đời khắc ghi.

×