Thảm hoạ châu chấu sa mạc: Ăn tới 1,8 tấn thực vật/ngày, phá hủy cây trồng đủ nuôi sống 2.500 người/năm

Thảm hoạ châu chấu sa mạc

Năm 2020, thế giới chứng kiến một đợt bùng phát châu chấu sa mạc nghiêm trọng tại Đông Phi, Trung Đông và Nam Á. Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) dẫn thông tin Tổ chức Lương Nông Liên Hợp Quốc (FAO), đây là tình hình châu chấu sa mạc tồi tệ nhất trong 25 năm tại nhiều nước bị ảnh hưởng, riêng Kenya là nghiêm trọng nhất trong 70 năm.

Nguyên nhân được cho là do mưa lớn, điều kiện sinh thái thuận lợi từ cuối năm 2019, cùng hiện tượng khí hậu bất thường ở Ấn Độ Dương, tạo điều kiện cho châu chấu sinh sản mạnh.

Châu chấu sa mạc rất nguy hiểm, chúng có thể bay xa tới 150km (90 dặm) mỗi ngày nhờ gió và những con trưởng thành có thể ăn lượng thức ăn tươi tương đương với trọng lượng cơ thể của chúng mỗi ngày.

Châu chấu sa mạc có tên khoa học là Schistocerca gregaria được Tổ chức Lương Nông Liên Hợp Quốc (FAO) xếp vào nhóm côn trùng di cư phá hoại nguy hiểm nhất thế giới. Chúng là mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh lương thực ở nhiều quốc gia, có khả năng tàn phá mùa màng trên diện rộng và sinh sôi cực kỳ nhanh chóng. Chúng bay thành đàn lớn với khoảng cách xa và sinh sản từ hai đến năm lứa mỗi năm.

Một đàn châu chấu sa mạc trải rộng khoảng 250 mẫu Anh (hơn 101 ha), tương đương 80 triệu con và chúng có thể tiêu thụ lượng thực phẩm đủ nuôi 35.000 người trong một ngày.

Mỗi ngày, những đàn châu chấu phá hoại ăn tới 1,8 tấn thực vật và so sánh một đàn châu chấu có quy mô trung bình cũng có thể phá hủy lượng cây trồng đủ để nuôi sống 2.500 người trong cả năm.

Những "năm châu chấu" tồi tệ trong lịch sử

Trong lịch sử, thế giới từng nhiều lần chứng kiến những “năm châu chấu”, khi các đàn côn trùng khổng lồ tràn qua nhiều vùng nông nghiệp, gây thiệt hại nghiêm trọng về mùa màng và an ninh lương thực.

Một trong những đợt châu chấu lớn nhất được ghi nhận xảy ra tại Mỹ giai đoạn 1874-1875. Khi đó, đàn châu chấu lan rộng từ phía đông dãy Rocky tới Iowa, sông Mississippi, từ Texas qua vùng Great Plains tới các tỉnh thảo nguyên Canada. Nebraska, Kansas và Dakotas là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất. Các nhà nghiên cứu ước tính đàn châu chấu này có thể lên tới hơn 120 tỷ con.

Bước sang thế kỷ 21, dịch châu chấu tiếp tục xuất hiện tại nhiều khu vực. Tháng 6/2001, Cộng hòa Dagestan thuộc Nga bị châu chấu tàn phá nặng nề. Chỉ trong một tuần, hơn 28.300 ha đồng cỏ, củ cải đường và ngũ cốc bị phá hủy, tổng diện tích đất trồng bị ảnh hưởng lên tới hơn 80.000 ha. Các khu vực lân cận như Georgia, Azerbaijan, Kazakhstan và Trung Quốc cũng ghi nhận thiệt hại do châu chấu.

Năm 2004, châu chấu sa mạc tràn vào Tây Phi, gây khủng hoảng lương thực tại nhiều nước, trong đó Senegal và Mali là những nơi chịu tác động nghiêm trọng. Tại Mali, hàng chục đàn châu chấu xuất hiện, buộc nhà chức trách phải phun thuốc trên khoảng 800.000 ha hoa màu. Theo FAO, đợt dịch châu chấu giai đoạn 2003-2005 tại hơn 20 quốc gia Bắc Phi gây thiệt hại hơn 2,5 tỷ USD.

Tháng 4/2010, Australia cũng phải đối mặt với một thảm hoạ châu chấu lớn ở khu vực phía đông, khiến hoa màu và đồng cỏ bị tàn phá trên diện rộng. Chính phủ nước này đã phải thành lập ủy ban chuyên trách để ứng phó với thảm họa châu chấu.

Từ cuối năm 2012, Tây Phi tiếp tục báo động trước sự xuất hiện của châu chấu sa mạc. Đến tháng 3/2013, hàng tỷ con châu chấu tràn qua Madagascar, ăn trụi cây cối, hoa màu trên nhiều vùng. Năm 2014, quốc đảo này lại hứng chịu một đợt châu chấu khổng lồ khác, khi các đàn châu chấu dày đặc che kín bầu trời, tàn phá cây trồng và nguồn cung thực phẩm chỉ trong vài giờ.

Năm 2019, thành phố Las Vegas, bang Nevada của Mỹ, cũng bị hàng trăm nghìn con châu chấu tràn vào, làm đảo lộn sinh hoạt của người dân. Giới chuyên gia cho rằng thời tiết ẩm ướt bất thường là một trong những nguyên nhân khiến châu chấu xuất hiện với mật độ lớn.

Năm 2020, Ấn Độ cũng đối mặt dịch châu chấu tồi tệ nhất 30 năm. Những đàn châu chấu xâm chiếm miền Bắc và miền Trung Ấn Độ phá hủy hơn 50.000 ha hoa màu.

Cùng thời điểm, ở Pakistan, cuộc khủng hoảng châu chấu nghiêm trọng tới mức Chính phủ Pakistan đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp cả nước và nhờ đến sự giúp đỡ từ cộng đồng quốc tế. Chuối, xoài, rau củ và nhiều loại cây trồng đều chịu thiệt hại trước loài côn trùng này, làm dấy lên nỗi lo thiếu lương thực.

Để đối phó với nạn này, Chính phủ nước này còn cho dân tiền đi bắt châu chấu về nuôi gà. Với số tiền được trả là 20 rupee (gần 3.000 đồng)/kg châu chấu, người dân địa phương làm việc cả đêm để bắt loại côn trùng này.

Đại nạn châu chấu tồi tệ nhất hàng thập kỷ ở Trung Quốc

Năm 2020, Trung Quốc phải vật lộn để chống lại đại nạn châu chấu tồi tệ nhất hàng thập kỷ, tuy nhiên đây là loại châu chấu tre lưng vàng, không phải là châu chấu sa mạc.

Theo China Daily đưa tin, ông Lin Yichen, một người dân làng Pacuo, tỉnh Vân Nam, miền nam Trung Quốc, kể lại rằng châu chấu xuất hiện với mật độ dày đặc, có thời điểm mỗi cây ngô bị 30-40 con bám kín. Chỉ trong thời gian ngắn, lá cây bị gặm trụi. Không chỉ ruộng ngô, những rừng tre trên núi cũng bị đàn châu chấu tàn phá nặng nề sau 2-3 ngày quần thảo.

“Khi đi ngang qua những cây tre bị châu chấu bao phủ, chúng tôi có thể nghe rõ tiếng chúng gặm lá. Âm thanh đó rất đáng sợ. Một số người còn nói đùa rằng, nếu không có lực lượng đến tiêu diệt kịp thời, châu chấu có khi sẽ ăn cả con người”, ông Lin nói.

Theo thông báo của chính quyền huyện Giang Thành, các đàn châu chấu tre lưng vàng đã vượt biên giới vào cuối tháng 6, sau đó tiếp tục di chuyển theo hướng bắc. Số liệu chính thức cho thấy, chỉ trong hơn 20 ngày của tháng 7/2020, diện tích bị châu chấu gây hại đã tăng gấp đôi.

Tính đến ngày 17/8/2020, dịch châu chấu đã lan ra 11 huyện thuộc tỉnh Vân Nam, ảnh hưởng tới khoảng 106 km² diện tích rừng và đất canh tác.

Trước tình hình trên, chính quyền địa phương đã tăng cường các biện pháp phòng trừ. Hàng chục nghìn cán bộ kiểm tra được cử tới các thôn làng, khu rừng để theo dõi diễn biến dịch hại, trong khi máy bay không người lái cũng được huy động để phun thuốc trừ sâu, ngăn chặn châu chấu tiếp tục lan rộng.

Tân Hoa Xã cũng đưa tin, ngoài tỉnh Vân Nam, Tứ Xuyên và Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, đã ghi nhận tình trạng châu chấu gây hại trên diện rộng. Giới chức địa phương cho rằng thời tiết thuận lợi, đặc biệt là lượng mưa lớn và gió mùa kéo dài, đã tạo điều kiện cho châu chấu sinh sôi, phát triển nhanh.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được kiểm soát kịp thời, châu chấu sa mạc có thể trở thành mối đe dọa đối với sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực của Trung Quốc, nhất là trong trường hợp chúng di chuyển sâu vào nội địa và tiếp tục sinh sản.

Trước nguy cơ này, chính quyền Trung Quốc đã tăng cường các biện pháp giám sát, phòng trừ tại các khu vực biên giới và vùng có nguy cơ cao. Một số thông tin khi đó cũng đề cập đến phương án sử dụng đàn vịt 100.000 con để hỗ trợ tiêu diệt châu chấu.

Tuy nhiên, biện pháp này chủ yếu được nhìn nhận như một giải pháp bổ trợ, trong khi việc kiểm soát dịch hại vẫn phụ thuộc vào hệ thống cảnh báo sớm, phun thuốc bảo vệ thực vật, theo dõi đường di chuyển của đàn châu chấu và khoanh vùng xử lý kịp thời.

Nguồn: Reuter, China Daily, Tân Hoa Xã, WMO, FAO

×