Thảm hoạ phun trào núi lửa mạnh nhất lịch sử ở Indonesia, khiến gần 100.000 người thiệt mạng

Thảm hoạ phun trào núi lửa Tambora mạnh nhất lịch sử, khiến gần 100.000 người mất mạng

Theo Wikipedia, Tambora là núi lửa dạng tầng nằm trên đảo Sumbawa, Indonesia. Năm 1815, ngọn núi lửa này đã phun trào dữ dội, được ghi nhận là vụ phun trào núi lửa mạnh nhất trong lịch sử hiện đại.

Các kết quả xác định niên đại bằng phương pháp carbon phóng xạ cho thấy, trước thảm họa năm 1815, núi Tambora từng phun trào ít nhất ba lần trong thế Holocene.

Tuy nhiên, quy mô cụ thể của các đợt phun trào này đến nay vẫn chưa được xác định rõ. Các mốc thời gian ước tính lần lượt vào khoảng năm 3910 trước Công nguyên, với sai số khoảng 200 năm; năm 3050 trước Công nguyên; và khoảng năm 740, với sai số khoảng 150 năm.

Trước đó, khu vực hõm chảo núi lửa Tambora từng được lấp đầy bởi các dòng dung nham hình thành từ khoảng 43.000 năm trước. Sau giai đoạn này, ít nhất hai vụ phun trào dòng vật liệu núi lửa nóng đã xảy ra, tạo nên các lớp trầm tích cát đen và đá nâu. Những dấu tích địa chất này được xác định lần lượt vào khoảng năm 3890 trước Công nguyên và khoảng năm 800 sau Công nguyên.

Theo Nghiencuuquocte.org, vào ngày này năm 1815, núi lửa Tambora ở Indonesia đã bắt đầu phun trào dữ dội. Ngọn núi lửa, vốn bắt đầu âm ỉ từ ngày 05/04, đã giết chết gần 100.000 người một cách trực tiếp lẫn gián tiếp. Vụ phun trào tại Tambora là vụ phun trào lớn nhất từng được ghi nhận và ảnh hưởng của nó đã được xác nhận trên toàn thế giới.

Trong đó, 10.000 người đã mất mạng trong đợt phun trào, hầu hết là tại đảo Sumbawa. Trong những tháng sau đó, hơn 80.000 người sống ở khu vực xung quanh cũng chết vì đói do mất mùa hoặc dịch bệnh.

Ngày 10/4, Tambora mở đầu chuỗi phun trào dữ dội trong tháng bằng một vụ nổ lớn, đẩy cột tro bụi lên cao tới khoảng 20 dặm vào khí quyển. Lớp tro sau đó phủ kín toàn bộ hòn đảo, có nơi dày tới 1,5m.

Năm ngày sau, ngọn núi lửa tiếp tục phát nổ với cường độ khủng khiếp hơn. Lượng tro bụi phun ra dày đặc đến mức che khuất mặt trời trong nhiều ngày. Những khối đá và vật liệu núi lửa nóng rực văng xuống vùng biển xung quanh, tạo ra các vụ nổ hơi nước và góp phần gây nên một trận sóng thần quy mô trung bình.

Sau loạt phun trào, một khối lượng khổng lồ đất đá và tro bụi bị thổi bay khỏi Tambora. Hệ quả là chiều cao của ngọn núi lửa giảm mạnh, từ khoảng 4.267m xuống còn 2.743m.

Đây được đánh giá là thảm hoạ phun trào núi lửa lớn nhất lịch sử hiện đại. Tambora đã phun trào khoảng 50-150 km khối magma và đạt cấp 7 trên thang VEI. Nó tạo ra một cột phun trào Plinian khổng lồ, ước tính đạt độ cao hơn 40-50 km, đẩy một lượng lớn tro và sol khí vào tầng bình lưu, dẫn theo Volcano Discovery.

AP dẫn lời của Haraldur Sigurdsson, chuyên gia nghiên cứu núi lửa của Trường đại học Rhode Island, người dẫn đầu đoàn thám hiểm, đã ước tính có khoảng 10.000 người đang sống trong thị trấn khi thảm họa xảy ra.

Đây là đợt phun trào lớn nhất trong lịch sử, hơn rất nhiều lần so với đợt phun trào đã chôn vùi cả một thị trấn La Mã cổ đại Pompeii với 400 triệu tấn khí lưu huỳnh đã được phun vào bầu khí quyển đã khiến cho nhiệt độ trái đất giảm, tạo nên “một năm không có mùa hè” theo như các nhà sử học.

Lượng tro bụi và vật chất núi lửa khổng lồ bị đẩy lên tầng khí quyển đã khiến nhiệt độ Trái đất giảm trong năm sau đó. Hiện tượng này cũng góp phần tạo nên những cảnh hoàng hôn rực rỡ, khác thường tại nhiều nơi trên thế giới.

Đặc biệt, vụ phun trào Tambora còn được cho là một trong những nguyên nhân dẫn đến thời tiết bất thường tại New England, Mỹ, khi tuyết và sương giá xuất hiện ngay trong các tháng 6 và 7 - thời điểm vốn thuộc mùa hè.

Nguyên nhân của những thay đổi khí hậu là do sự hấp thụ ánh sáng mặt trời tăng lên do một lớp màn khí dung (chủ yếu bao gồm các giọt nhỏ axit H2SO3, được hình thành do sự giải phóng SO2) được phân tán khắp cả hai bán cầu bởi các dòng hải lưu từ cột phun trào cao. Nhiệt độ toàn cầu đã giảm tới 3 độ C vào năm 1816 và phục hồi trong những năm tiếp theo.

Người ta cũng tin rằng vụ phun trào đã tạo ra những trận sóng thần với độ cao sóng có thể lên tới 10 mét.

Núi lửa Tambora ngày nay còn hoạt động không?

Theo Trung tâm Nghiên cứu Núi lửa và Giảm thiểu Rủi ro Địa chất Indonesia (CVGHM), bắt đầu từ tháng 4/2011, núi lửa Tambora đã trải qua sự gia tăng hoạt động địa chấn và phun hơi nước nhỏ. Do đó, CVGHM đã nâng mức cảnh báo đối với Tambora.

Theo báo cáo mới nhất tháng 3/2026 ghi nhận hoạt động địa chấn tại núi lửa Tambora có xu hướng gia tăng rõ rệt. Theo mạng lưới quan trắc địa chấn, trong tháng 1/2026 đã xảy ra 267 trận động đất núi lửa sâu. Sang tháng 2, con số này tăng mạnh lên 453 trận.

Diễn biến địa chấn cho thấy magma có khả năng đang dịch chuyển từ một hồ chứa sâu lên khu vực gần bề mặt hơn bên dưới núi lửa. Từ ngày 1 đến 9/3/2026, hoạt động địa chấn tiếp tục duy trì ở mức cao, với 9 trận động đất liên quan đến hiện tượng sạt lở đá, 88 trận động đất núi lửa sâu và 40 trận động đất kiến tạo cục bộ.

Trong thời gian theo dõi, cơ quan chức năng chưa ghi nhận hiện tượng khí thải rõ ràng, dù điều kiện thời tiết đôi lúc làm hạn chế tầm nhìn.

Trước những dấu hiệu bất thường này, lúc 10h ngày 10/3, mức cảnh báo đối với Tambora đã được nâng lên cấp 2. Người dân được khuyến cáo không tiếp cận khu vực trong bán kính 3km tính từ tâm miệng núi lửa.

Sau nhiều thế kỷ kể từ vụ thảm hoạ 1815, ngày nay Vườn quốc gia Tambora là địa điểm du lịch hấp dẫn nhiều du khách.

Vườn quốc gia Tambora thường đóng cửa trong mùa mưa, kéo dài từ tháng 12 đến tháng 4. Tuy nhiên, vào năm 2025 và 2026, thời gian đóng cửa đã được kéo dài đến giữa tháng 5. Các hoạt động trải nghiệm chủ yếu tại đây là leo núi, cắm trại. Đây là hành trình leo núi đòi hỏi thể lực nhưng không yêu cầu kỹ thuật phức tạp, phù hợp cho những ai yêu thích mạo hiểm và khám phá lịch sử địa chất.

Indonesia là quốc gia nhiều núi lửa hoạt động nhất Đông Nam Á

Theo báo cáo của Chương trình Núi lửa toàn cầu, Indonesia là quốc gia có nhiều núi lửa hoạt động nhất Đông Nam Á và đứng thứ 4 trên thế giới sau Hoa Kỳ, Nhật Bản và Nga.

Indonesia là một trong những quốc gia có nhiều núi lửa nhất thế giới, với hơn 140 ngọn núi lửa, trong đó khoảng 127 ngọn vẫn đang hoạt động. Nguyên nhân chủ yếu đến từ vị trí địa lý đặc biệt của nước này: nằm trên Vành đai Lửa Thái Bình Dương - khu vực có hoạt động địa chất mạnh bậc nhất hành tinh.

Vành đai Lửa Thái Bình Dương có hình dạng tương tự móng ngựa, kéo dài khoảng 40.000km, là nơi các mảng kiến tạo lớn giao thoa và va chạm.

Riêng khu vực Indonesia nằm gần ranh giới của ba mảng kiến tạo quan trọng, khiến lớp vỏ Trái đất thường xuyên bị nén ép, đứt gãy, tạo điều kiện cho magma trồi lên và gây ra các đợt phun trào núi lửa.

Không chỉ là “điểm nóng” về núi lửa, Vành đai Lửa Thái Bình Dương còn là khu vực phát sinh nhiều trận động đất mạnh nhất thế giới.

Mỗi năm, các hoạt động địa chất tạo ra hàng triệu rung động trong lòng đất, nhưng chỉ khoảng 100.000 rung động đủ mạnh để con người cảm nhận được và khoảng 1.000 trận có khả năng gây nguy hiểm. Trong số đó, phần lớn các trận động đất nghiêm trọng thường tập trung dọc Vành đai Lửa, đặc biệt tại khu vực kéo dài từ Nhật Bản xuống Indonesia.

Đây cũng là lý do Indonesia và Nhật Bản thường xuyên phải đối mặt với động đất, núi lửa phun trào và sóng thần, trở thành hai quốc gia chịu tác động rõ rệt nhất từ những biến động dữ dội của Vành đai Lửa Thái Bình Dương.

×