Thẩm quyền, trình tự ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp được quy định mới nhất như thế nào?

Thẩm quyền ban bố, công bố và bãi bỏ tình trạng khẩn cấp

Theo Điều 2, Luật Tình trạng khẩn cấp năm 2025 số 104/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 03/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 quy định về tình trạng khẩn cấp là trạng thái xã hội được cấp có thẩm quyền ban bố, công bố tình trạng khẩn cấp tại một hay nhiều địa phương hoặc trên phạm vi cả nước khi có thảm họa hoặc nguy cơ xảy ra thảm họa do đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe con người, tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá nhân hoặc có tình hình do đe dọa nghiêm trọng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Tình trạng khẩn cấp bao gồm: Tình trạng khẩn cấp về thảm họa; Tình trạng khẩn cấp về an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; Tình trạng khẩn cấp về quốc phòng.

Tại Điều 36, Luật Tình trạng khẩn cấp 2025 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc ứng phó với thảm họa, khủng hoảng, tình huống đe dọa nghiêm trọng lợi ích quốc gia. Trong đó, nội dung về thẩm quyền và trình tự ban bố, công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp là điểm then chốt, được quy định chặt chẽ nhằm tránh lạm quyền, đồng thời bảo đảm phản ứng kịp thời của bộ máy nhà nước.

Theo Luật Tình trạng khẩn cấp năm 2025, việc quyết định tình trạng khẩn cấp được đặt dưới sự giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đồng thời có cơ chế linh hoạt trong trường hợp đặc biệt.

Cụ thể, Điều 9 của Luật Tình trạng khẩn cấp quy định rõ: “Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp. Căn cứ vào nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp, Chủ tịch nước ra lệnh công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp.

Trong trường hợp Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp được, Chủ tịch nước ra lệnh công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp.

Thủ tướng Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp; trong trường hợp Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp được thì đề nghị Chủ tịch nước ra lệnh công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp.”

Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc kiểm soát quyền lực, trong đó Ủy ban Thường vụ Quốc hội giữ vai trò quyết định, Chủ tịch nước là người công bố bằng lệnh, còn Thủ tướng Chính phủ là chủ thể đề xuất trên cơ sở đánh giá tình hình thực tiễn.

Đặc biệt, trong trường hợp khẩn cấp đến mức Ủy ban Thường vụ Quốc hội không thể họp, Luật cho phép Chủ tịch nước trực tiếp ra lệnh công bố, bảo đảm tính kịp thời trong bảo vệ lợi ích quốc gia và tính mạng Nhân dân.

Điều kiện bãi bỏ và yêu cầu công khai thông tin về tình trạng khẩn cấp

Không chỉ quy định chặt chẽ việc ban bố, Luật Tình trạng khẩn cấp năm 2025 còn xác lập rõ điều kiện bãi bỏ nhằm tránh kéo dài tình trạng hạn chế quyền trong xã hội.

Khoản 4 Điều 9 Luật Tình trạng khẩn cấp năm 2025 nêu rõ: “Tình trạng khẩn cấp được bãi bỏ khi không còn nguy cơ xảy ra thảm họa hoặc thảm họa đã được ngăn chặn, khắc phục; tình hình quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội đã ổn định.”

Cùng với đó, Điều 11 của luật này đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về minh bạch thông tin, bảo đảm quyền được biết của người dân và trách nhiệm thông tin của cơ quan nhà nước: “Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp, lệnh của Chủ tịch nước công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp phải được thông báo ngay trên các phương tiện thông tin đại chúng và niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân các cấp…”

Đáng chú ý, Luật Tình trạng khẩn cấp năm 2025 cũng quy định: “ Việc ban bố, công bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp được thông báo ngay cho các quốc gia thành viên Công ước quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị.”

Quy định này thể hiện sự tương thích của pháp luật Việt Nam với các cam kết quốc tế, đồng thời khẳng định trách nhiệm minh bạch của Nhà nước trong bối cảnh hội nhập.

Bên cạnh đó, Luật Tình trạng khẩn cấp 2025 cho phép áp dụng các biện pháp kiểm soát thông tin cần thiết để ngăn chặn tin giả, thông tin xuyên tạc gây hoang mang, nhưng phải phục vụ mục tiêu bảo đảm an ninh, trật tự và lợi ích công cộng.

Luật Tình trạng khẩn cấp năm 2025 quy định: Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền quyết định ban bố, bãi bỏ tình trạng khẩn cấp. Tình trạng khẩn cấp phải được bãi bỏ ngay khi nguyên nhân không còn, bảo đảm không kéo dài hạn chế quyền xã hội. Việc ban bố, công bố, bãi bỏ phải được thông tin công khai, minh bạch, đồng thời bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế về quyền con người.

×