Thanh tra Chính phủ điểm tên bốn địa phương có vi phạm trong quản lý, khai thác khoáng sản

Vi phạm tràn lan từ tính thuế, quy hoạch, khai thác đến đấu giá

Theo kết luận, trong giai đoạn từ ngày 1/1/2019 đến 30/6/2024, tổng số thu ngân sách từ hoạt động khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường tại Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu (trước sáp nhập) đạt 5.575,34 tỷ đồng.

Trong đó, Đồng Nai đứng đầu với 3.379,16 tỷ đồng; Bình Phước 809,68 tỷ đồng; Bà Rịa - Vũng Tàu 736,16 tỷ đồng và Đồng Tháp 650,40 tỷ đồng.

Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ đánh giá, quá trình thực hiện còn nhiều hạn chế, khuyết điểm và vi phạm pháp luật cần chấn chỉnh, khắc phục.

Một trong những vấn đề được chỉ ra là UBND các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai, Đồng Tháp và Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên áp dụng cho nhiều năm hoặc ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên hàng năm chậm.

Cụ thể, UBND tỉnh Đồng Tháp ban hành bảng giá năm 2023 chậm 40 ngày, năm 2024 chậm 293 ngày; UBND tỉnh Đồng Nai không ban hành bảng giá năm 2019 và chậm ban hành bảng giá các năm 2020, 2021, 2022, 2023 và 2024; tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành bảng giá năm 2022 chậm 246 ngày.

Trong công tác quy hoạch và khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, Thanh tra Chính phủ xác định UBND tỉnh Bình Phước ban hành Quyết định số 2074/QĐ-UBND ngày 7/10/2019 và Quyết định số 1717/QĐ-UBND ngày 28/7/2020 bổ sung quy hoạch đối với 7 mỏ khoáng sản, không đúng quy định của Luật Khoáng sản năm 2010.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra UBND các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành các quyết định khoanh định 136 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản không đúng quy định.

Việc khoanh định khu vực không đấu giá là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến vi phạm trong cấp giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ đã kiểm tra hồ sơ kê khai nộp thuế, phí của 14 mỏ, đối chiếu với báo cáo hằng năm và báo cáo kiểm kê trữ lượng của chủ đầu tư nộp tại cơ quan tài nguyên.

Kết quả cho thấy tại một số mỏ ở Bình Phước cũ, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu , khối lượng khoáng sản chính và khoáng sản đi kèm đã kê khai nộp thuế, phí thấp hơn khối lượng báo cáo với Sở Tài nguyên và Môi trường.

Cụ thể, tại Bình Phước, riêng mỏ đá xây dựng xã Tiến Hưng, TP Đồng Xoài, chênh lệch tới hơn 600.000m³ đất bóc thải. Mỏ đá xây dựng xã Đồng Tâm, huyện Đồng Phú, chênh gần 97.000m³ đá và 101.000m³ đất bóc thải.

Tại mỏ đá Tân Hưng, huyện Đồng Phú, chênh 49.000m³ đá; mỏ đá xã Lộc An, huyện Lộc Ninh của Công ty Thiên Phúc Bình Phước chênh 6,6 ngàn m³ đá và 81.000m³ đất bóc thải.

Tại một mỏ đá khác ở xã Lộc An, Chi nhánh Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Đức Minh Bình Phước, con số chênh lệch là 10.000m³ đá. Mỏ sét gạch ngói xã An Khương, huyện Hớn Quản, chênh 16,7 ngàn m³.

Tại Đồng Nai, mỏ đá xây dựng Tân Cang 3, TP Biên Hòa, chênh 80.000m³ đá và 204.000m³ vật liệu san lấp. Mỏ đá Tân Cang 5 chênh 42.000m³ đá, còn mỏ đá Thiện Tân 5 chênh gần 22.000m³ đá.

Đặc biệt, tại mỏ đá Soklu 4, huyện Thống Nhất, 7.619m³ vật liệu san lấp đã khai thác được thống kê báo cáo với Sở Tài nguyên và Môi trường nhưng chưa kê khai nộp thuế, phí.

Theo kết luận thanh tra, việc áp dụng không đúng hệ số nở rời khi quy đổi từ đá nguyên khối sang đá nguyên khai còn dẫn tới chênh lệch 91.000m³ đá chưa được kê khai nộp thuế, phí.

Tại Bà Rịa - Vũng Tàu, Thanh tra Chính phủ ghi nhận các trường hợp chênh lệch tại mỏ đá núi Ông Trịnh, mỏ đá ấp 4 xã Tóc Tiên và mỏ đá Lô 11C Phú Mỹ, với khối lượng từ hàng chục nghìn đến gần 100.000m³. Một số doanh nghiệp sau đó đã kê khai, nộp bổ sung thuế, phí.

Cơ quan thanh tra khẳng định, những chênh lệch trên cho thấy Sở Tài nguyên và Môi trường và cơ quan thuế tại Bình Phước, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu chưa thực hiện tốt cơ chế phối hợp quản lý hoạt động khai thác khoáng sản theo quy định.

Việc phối hợp không tốt đã dẫn đến một số mỏ có chênh lệch giữa khối lượng khoáng sản kê khai nộp thuế và khối lượng khai thác thực tế được chủ đầu tư báo cáo định kỳ.

Tại 13 mỏ được kiểm tra đã phát hiện vi phạm, số tiền tạm tính làm giảm thu ngân sách là gần 11,23 tỷ đồng. Nhưng cơ quan thanh tra lưu ý hậu quả này có thể được khắc phục thông qua việc cơ quan có thẩm quyền rà soát, xác định cụ thể trên địa bàn toàn tỉnh để thông báo và thu nộp bổ sung.

Không chỉ chênh lệch sản lượng, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện UBND tỉnh Bình Phước và Bà Rịa - Vũng Tàu xác định trữ lượng khoáng sản để tính tiền cấp quyền khai thác tại 2 mỏ đá xây dựng và 1 mỏ sét gạch ngói chưa đầy đủ, làm giảm thu ngân sách tạm tính thêm 2,29 tỷ đồng.

Như vậy, tổng số tiền tạm tính làm giảm thu ngân sách từ hai nhóm vi phạm trên được Thanh tra Chính phủ nêu là hơn 13,5 tỷ đồng.

Chuyển cơ quan điều tra nếu có vi phạm

Ngoài những vấn đề trên, kết luận thanh tại một số nơi còn xảy ra tình trạng hoạt động đấu giá quyền khai thác khoáng sản còn chậm. Điển hình như Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu không tổ chức đấu giá bất kỳ mỏ khoáng sản nào trong giai đoạn 2019-2024.

Còn tại Đồng Tháp tổ chức đấu giá 3 mỏ, Bình Phước cũ 6 mỏ, tuy nhiên các mỏ trúng đấu giá đều gặp vướng mắc trong quá trình hoàn thiện thủ tục.

Trong đó, tại Đồng Tháp cũ, mỏ đất sét KP12 ở Tam Nông trúng đấu giá từ tháng 9/2020 nhưng đến tháng 3/2025 mới được phê duyệt chấp thuận chủ trương đầu tư. Hai mỏ cát Sông Tiền và Sông Hậu cũng bị chậm phê duyệt trữ lượng khoảng 6 tháng và hơn 12 tháng.

Một vấn đề khác được nêu trong kết luận là vấn đề khai thác vượt công suất. Điển hình như tại Đồng Tháp cũ, hai mỏ cát Tân Mỹ và Tân Khánh Trung của Công ty CP Xây dựng Tân Nam khai thác từ ngày 7/12/2023 đến 30/11/2024 tổng cộng 801.250 m³, vượt khoảng 9% công suất khai thác tính theo năm.

Còn tại Bình Phước, mỏ đá Đồng Tâm khai thác khi chưa có quyết định thuê đất trên diện tích hơn 5 ha. Mỏ đá Tiến Hưng được cấp 28,7 ha nhưng doanh nghiệp đã khai thác khoảng 9 ha, trong khi mới hoàn tất thủ tục thuê 2,75 ha.

Thanh tra còn ghi nhận 14 khu vực mỏ khác bị xử phạt hành chính do chưa hoàn thành thủ tục thuê đất. Đặc biệt, một mỏ đá tại Bình Phước chưa được phê duyệt thiết kế mỏ nhưng đã tổ chức khai thác trên diện tích 2,7 ha.

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm để xảy ra khuyết điểm, vi phạm thuộc về UBND các tỉnh Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu trước sáp nhập; Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND phụ trách lĩnh vực tài nguyên khoáng sản, tài chính ngân sách và xây dựng các tỉnh; Giám đốc các Sở Tài nguyên và Môi trường, Tài chính, Xây dựng các tỉnh giai đoạn 2016 - 2020 và 2021 - 2025, cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.

Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch UBND TP.HCM (sau khi sáp nhập với Bà Rịa - Vũng Tàu), TP Đồng Nai (sau khi sáp nhập với tỉnh Bình Phước) và tỉnh Đồng Tháp chỉ đạo rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên ngân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ, tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý theo quy định theo quy định.

Đồng thời, chỉ đạo rà soát từng hành vi vi phạm để xác định thời điểm thực hiện, chủ thể, thời hiệu xử phạt để lập hồ sơ xử phạt; áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng với từng hành vi.

Đặc biệt, trong quá trình kiểm tra, rà soát, xử lý về hành chính và kinh tế, nếu phát hiện vi phạm có dấu hiệu tội phạm, Chủ tịch UBND TP.HCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp chuyển thông tin đến Cơ quan Cảnh sát điều tra để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.

×