Thời nhà Minh, ngoài Đông Xưởng và Tây Xưởng, hoạn quan còn nắm giữ các cơ quan nào khác?

Nhắc đến hoạn quan triều Minh, phần lớn mọi người sẽ lập tức nghĩ đến Đông Xưởng, Tây Xưởng, những tổ chức mật thám khét tiếng từng khiến bá quan văn võ khiếp sợ. Hình ảnh Lưu Cẩn, Vương Chấn hay Ngụy Trung Hiền lộng quyền đã khiến không ít người tin rằng toàn bộ hoạn quan nhà Minh đều là những kẻ chuyên quyền, tham tàn và chỉ biết mưu hại trung lương. Nhưng đó chỉ là một phần của câu chuyện.

Ẩn sau những tổ chức mật thám nổi tiếng ấy là cả một hệ thống cơ quan đồ sộ do hoạn quan quản lý, từ hậu cần trong Tử Cấm Thành, kho tàng, lễ nghi, y phục, thực phẩm cho đến việc truyền đạt thánh chỉ. Có thể nói, nếu các đại thần quản lý thiên hạ bên ngoài hoàng cung thì hoạn quan gần như nắm toàn bộ guồng máy vận hành bên trong cấm cung.

Chu Nguyên Chương muốn hạn chế hoạn quan nhưng cuối cùng vẫn thất bại

Sau khi lập nên nhà Minh năm 1368, Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương vô cùng cảnh giác với hoạn quan. Ông từng chứng kiến nhiều triều đại trước như Đông Hán hay Đường triều bị hoạn quan thao túng triều chính nên ngay từ đầu đã đặt ra quy định rất nghiêm khắc.

Trong Hoàng cung từng dựng một tấm bia bằng sắt khắc dòng chữ nổi tiếng: "Hoạn quan không được can dự chính sự, kẻ trái lệnh sẽ bị xử tử”.

Chu Nguyên Chương còn quy định hoạn quan không được học chữ, không được đọc tấu chương và không được tiếp xúc với công việc triều chính. Thế nhưng, lịch sử luôn trớ trêu.

Chỉ hơn một thế kỷ sau, chính các hoàng đế nhà Minh lại từng bước phá bỏ những quy định ấy. Nguyên nhân rất đơn giản: các hoàng đế ngày càng muốn tập trung quyền lực tuyệt đối và không hoàn toàn tin tưởng tầng lớp quan lại Nho học. Trong mắt họ, hoạn quan không có gia tộc, không có con cháu để xây dựng thế lực riêng nên dễ kiểm soát hơn.

Chính vì vậy, địa vị của hoạn quan dưới thời Minh Thành Tổ Chu Đệ bắt đầu tăng mạnh. Từ đây, họ không chỉ phục vụ sinh hoạt trong cung mà còn được giao nhiều nhiệm vụ chính trị, quân sự và tình báo.

Công việc thật sự của hoạn quan không chỉ là hầu hạ hoàng đế

Theo ghi chép trong Minh sử, nhiệm vụ ban đầu của hoạn quan chủ yếu là chăm sóc đời sống thường nhật của hoàng thất.

Toàn bộ hệ thống hậu cần được chia thành Tứ Ty (四司), gồm:

- Hỗn Đường Ty (混堂司) phụ trách việc tắm rửa của hoàng đế và hậu cung.

- Tích Tân Ty (惜薪司) quản lý củi, than và nhiên liệu phục vụ cung đình.

- Chung Cổ Ty (钟鼓司) phụ trách chuông, trống, âm nhạc cung đình, hí kịch và các hoạt động biểu diễn.

- Bảo Sao Ty (宝钞司) sản xuất các loại giấy dùng trong hoàng cung.

Trong số này, cái tên gây hiểu lầm nhất chính là Bảo Sao Ty.

Nghe qua, nhiều người nghĩ đây là cơ quan in tiền giấy vì chữ "bảo sao" vốn dùng để chỉ tiền giấy thời Minh. Thực tế hoàn toàn khác. Theo Minh sử, nhiệm vụ chính của cơ quan này là sản xuất giấy thô, giấy mịn phục vụ sinh hoạt trong cung, bao gồm cả giấy vệ sinh. Nói một cách dễ hiểu, đây chính là "xưởng sản xuất giấy" dành riêng cho hoàng cung. Đó mới chỉ là những cơ quan cấp thấp nhất.

Hệ thống "Nhị thập tứ nha môn" mới là trái tim quyền lực của hoạn quan

Khi nhà Minh bước vào thời kỳ hưng thịnh, bộ máy hoạn quan phát triển thành hệ thống đồ sộ mang tên Nhị thập tứ nha môn (二十四衙门).

Ngoài bốn ty nói trên còn có Tư Lễ Giám, Ngự Mã Giám, Thượng Thiện Giám, Thượng Y Giám, Thượng Bảo Giám, Ấn Thụ Cục, Ngự Dụng Giám, Thượng Phục Cục cùng hàng chục nha môn khác.

Trong đó, quyền lực nhất là Tư Lễ Giám. Cơ quan này phụ trách truyền đạt thánh chỉ, giữ ngọc tỷ, đọc tấu chương và thay mặt hoàng đế xử lý rất nhiều công việc thường nhật.

Đến thời Minh Tuyên Tông và Minh Anh Tông, các thái giám đứng đầu Tư Lễ Giám còn được phép thay mặt hoàng đế phê bút son lên tấu chương. Điều này khiến họ có ảnh hưởng cực lớn đến quyết sách quốc gia.

Nhiều sử gia nhận định rằng vào cuối thời Minh, quyền lực của Tư Lễ Giám gần như tương đương Nội các.

Đông Xưởng và Tây Xưởng chỉ là phần nổi của tảng băng

Đông Xưởng được thành lập năm 1420 dưới thời Minh Thành Tổ Chu Đệ. Đây là cơ quan tình báo đặc biệt chuyên điều tra quan lại, quý tộc và cả hoàng thân quốc thích. Đứng đầu Đông Xưởng luôn là một thái giám thân tín của hoàng đế.

Đến thời Minh Hiến Tông, Tây Xưởng tiếp tục ra đời do thái giám Uông Trực chỉ huy nhằm giám sát cả Đông Xưởng lẫn Cẩm y vệ. Về sau còn xuất hiện Nội Hành Xưởng của Lưu Cẩn.

Ba cơ quan mật thám này từng tạo nên mạng lưới giám sát bao phủ toàn bộ triều đình. Chỉ cần một bản báo cáo bí mật được chuyển tới hoàng đế, một vị đại thần quyền cao chức trọng cũng có thể mất chức hoặc mất mạng chỉ sau một đêm.

Đó là lý do Đông Xưởng và Tây Xưởng trở thành biểu tượng cho quyền lực của hoạn quan.

Vì sao các hoàng đế lại tin dùng hoạn quan?

Nhiều người cho rằng các hoàng đế quá hồ đồ khi trao quyền cho hoạn quan. Thực tế không hẳn như vậy. Từ góc độ của người cầm quyền, các đại thần xuất thân từ khoa cử thường hình thành phe phái và gia tộc chính trị. Trong khi đó, hoạn quan không có con nối dõi, địa vị hoàn toàn phụ thuộc vào hoàng đế. Đối với hoàng đế, đây chính là lực lượng dễ kiểm soát nhất.

Khi các phe quan lại đấu đá quyết liệt, hoạn quan trở thành công cụ cân bằng quyền lực. Điều này lý giải vì sao những nhân vật như Vương Chấn, Lưu Cẩn hay Ngụy Trung Hiền đều chỉ thực sự vươn lên khi triều đình xuất hiện các cuộc tranh giành giữa các phe phái.

Nói cách khác, nhiều hoạn quan không tự nhiên có quyền lực mà chính quyền lực ấy được hoàng đế trao cho để đối trọng với quan lại.

Từ người hầu trong hậu cung đến nhân vật khuynh đảo triều đình

Lịch sử nhà Minh cho thấy một nghịch lý rất đáng suy ngẫm.

Chu Nguyên Chương từng dựng bia cấm hoạn quan can dự chính sự, nhưng các đời vua về sau lại liên tục mở rộng quyền lực cho họ.

Ban đầu, họ chỉ quản lý củi lửa, giấy, quần áo, tắm rửa, yến tiệc và sinh hoạt của hoàng cung.

Sau đó, họ bắt đầu giữ ngọc tỷ, đọc tấu chương, truyền thánh chỉ.

Cuối cùng, họ nắm Đông Xưởng, Tây Xưởng, điều tra bá quan, chỉ huy quân đội, can thiệp vào việc bổ nhiệm quan lại, thậm chí quyết định sinh mạng của nhiều đại thần.

Đó cũng là lý do hình ảnh hoạn quan thời Minh luôn mang màu sắc huyền bí và đáng sợ trong các tác phẩm lịch sử.

Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ khách quan, sự lộng quyền của hoạn quan không hoàn toàn xuất phát từ chính họ. Đó còn là hệ quả của cơ chế tập quyền tuyệt đối, nơi mọi quyền lực đều quy tụ vào hoàng đế. Khi nhà vua lựa chọn sử dụng hoạn quan để kiềm chế các phe quan lại, họ nghiễm nhiên trở thành những nhân vật quyền lực nhất trong thâm cung.

Bởi vậy, đằng sau những cái tên khét tiếng như Đông Xưởng hay Tây Xưởng không chỉ là câu chuyện về các thái giám chuyên quyền, mà còn phản ánh cách vận hành đầy phức tạp của bộ máy quyền lực trong triều Minh – một triều đại mà mọi bí mật lớn nhất đều bắt đầu từ những bức tường đỏ thẫm phía sau cánh cổng Tử Cấm Thành.

×