Thôi tận diệt cá tôm, theo nghề "chân lùi, tay dập" ở biển Đà Nẵng, vẫn kiếm tiền triệu lại bảo vệ tài nguyên môi trường

Từ nghề "tận diệt thủy sản" đổi sang nghề chân đi lùi, tay dập dập-nghề an toàn

Giữa nhịp sống hiện đại của thành phố biển Đà Nẵng, vẫn còn đó những nghề mưu sinh gắn liền với biển cả, giản dị nhưng đầy nhọc nhằn. Một trong số ấy là nghề cào ốc lể loài ốc nhỏ bé còn gọi là ốc gạo, dân dã nhưng lại mang trong mình cả hương vị và văn hóa của ngư dân Đà Nẵng.

Cứ sau dịp Tết Nguyên đán, dọc bãi biển dưới chân núi Sơn Trà, bãi biển Sơn Trà, Thanh Khê hay Liên Chiểu sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh ngư dân nhỏ bé vừa đi thụt lùi, vừa dật dật đôi tay giữa bãi biển từ tờ mờ sáng cho đến trưa đổ nắng.

Ngư dân Trần Văn Nam (trú phường Liên Chiểu, Đà Nẵng) cho biết, ngày trước anh đi tàu giã cào nhưng sau đó thành phố chuyển đổi ngành nghề để hạn chế đánh bắt theo kiểu “tận diệt” nên anh chuyển sang nghề cào ốc lể...

Anh Nam cho biết, theo nghề ốc lễ ngư dân chỉ cần một cây sào tre hoặc gỗ, phía dưới gắn lưỡi cào bằng sắt cùng tấm lưới. Thêm một chiếc thùng nhựa hoặc cái bao để đựng ốc là đủ.

“Bây giờ dụng cụ được thiết kế cũng khá hiện đại hơn khi được hàn bằng thanh inox gắn tay dật đỡ mất sức. Nhưng sự đơn giản của dụng cụ lại đối lập với sự khắc nghiệt của công việc. Người cào thường bắt đầu từ 5 giờ sáng, thậm chí có khi phải ra biển từ nửa đêm, tùy vào độ rút của thủy triều”, Anh Nam cho hay.

Anh Nam cho biết, tính đến 9h sáng hôm nay, anh đã ngâm mình dưới nước biển đến gần 5 giờ đồng hồ.

“Nghề này đầu tư không nhiều nhưng ngư dân phải kiên trì. Đôi chân phải rắn chắc để đứng vững giữa sóng gió và nắng cháy đổ lửa của miền Trung, đôi tay phải dẻo dai để rà sào, dật thanh xả ốc dưới lớp cát dày.

Khi thấy sào nặng sẽ vớt lên, rũ cát ra ngoài, giữ lại những con ốc bé nhỏ. Năm nào được mùa mỗi ngày cào được cả vài trăm lon ốc, năm nay ốc ít hơn cả sáng nay mới được hơn 30 lon”, anh Nam chia sẻ.

Cào ốc lễ, nghề mưu sinh cũng là nhịp sống của ngư dân ven biển

Nghề cào ốc có tự bao đời, món ốc lễ xào hay luộc cũng là “món ruột” của người dân ven biển từ bao đời nay. Đối với ngư dân Đà Nẵng, mỗi dịp Tháng Giêng, Tháng Hai hàng năm không kể là đàn ông, phụ nữ, thanh niên đều kéo nhau ra biển để cào ốc lễ.

Chị Nguyễn Thị Mặn (trú phường Sơn Trà, Đà Nẵng), công việc cào ốc lễ không chỉ là công cuộc mưu sinh theo mùa vụ, nghề này đã tạo nên nhịp sống riêng cho ngư dân ven biển Sơn Trà.

“Thường đàn ông sẽ ra biển cào ốc, còn phụ nữ ngồi phân loại ốc ở ngay trên bờ. Ngày trước tôi cũng đi cào nhưng nay sức khỏe yếu đi, mỗi buổi sáng sớm, tôi lại xách xô theo chồng ra bãi biển Sơn Trà để phụ chồng tôi phân loại ốc và bán cho khách ngay trên biển”, chị Mặn cho biết.

Hết “ca thứ nhất” từ 5 giờ sáng đến 9 giờ, ông Huỳnh Văn Chín (trú phường Sơn Trà, Đà Nẵng) có hình dáng nhỏ bé, da đen sạm đi từ giữa bãi biển đi lên với túi ốc lễ khá nặng.

Ông Chín cho biết, ông cào được gần 50 lon ốc lễ mới lên nghỉ ăn sáng rồi mới tiếp tục "ca 2", lúc này vợ ông đã mua túi bún để sẵn ông trên bờ biển.

“Ngày trước tôi theo nghề giã cào, rồi lặn san hô ven bán đảo Sơn Trà nhưng sau đó thành phố khuyến cáo bảo vệ thủy hải sản nên chuyển sang nghề cào ốc, vớt ruốc...Nghề này không giúp gia đình tôi giàu có lên nhưng cho tôi công việc để nuôi vợ con.

Cuộc sống bình an qua ngày, sáng sớm 2 vợ chồng cùng nhau ra biển. Chồng lao động vất vả hơn tí còn vợ thì lo cơm nước rồi tranh thu bán cho khách du lịch để được giá. Còn không bán sĩ cho thương lái khoảng 20 ngàn đồng/lon rồi thu tiền mặt về lo cho gia đình. Nếu ai siêng, chịu khó kiếm tiền triệu mỗi ngày vào mùa ốc lễ là chuyện không khó”, ông Chín tâm sự.

Bà Mặn cho biết, ốc lể thường xuất hiện theo mùa, gắn với nhịp thủy triều và tiết trời đầu xuân. Người dân ven biển Sơn Trà gọi đây là “lộc biển” bởi chúng chỉ xuất hiện trong vài tháng ngắn ngủi. Vụ sớm bắt đầu từ cuối tháng Giêng, vụ chính rơi vào tháng 2 và tháng 3 âm lịch, còn vụ trễ thường kết thúc vào cuối tháng 4.

"Ốc lể sau khi được mang về thường được chế biến thành những món ăn dân dã: luộc chấm muối tiêu chanh, xào sả ớt, hay nấu cháo. Món luộc được xem là “chuẩn vị” nhất, giữ nguyên độ ngọt tự nhiên của biển. Với người dân miền Trung, thưởng thức ốc lể không chỉ là ăn một món ngon, mà còn là cảm nhận cả hương vị mùa vụ, sự gắn bó của con người với biển cả", bà Mặn cho biết.

Hình ảnh quen thuộc với du khách khi đến Đà Nẵng

Ông Nguyễn Quốc Vinh - Đội trưởng đội Cứu hộ các bãi biển du lịch Đà Nẵng cho biết, hình ảnh những ngư dân cào ốc lễ trên bãi biển Đà Nẵng mỗi sáng sớm đã trở thành hình ảnh quen thuộc với khách du lịch khi đến Đà Nẵng.

“Tiếng sóng hòa cùng tiếng giật sào ốc của những ngư dân Đà Nẵng hay tiếng trò chuyện rộn ràng của những người phụ nữ bên xô ốc mới vớt đã trở hành hình ảnh đẹp về con người Việt Nam đối với du khách quốc tế. Khách du lịch thường thích thú chụp ảnh quay phim tìm hiểu về nghề này của ngư dân. Không những thế, nghề này đã tạo thu nhập thay cho nghề đi tàu giã cào "tận diệt" thủy hải sản hay như nghề lặn san hô khu vực dưới bán đảo Sơn Trà, ”, ông Vinh cho biết.

Ông Nguyễn Văn Ngọc – Chủ tịch Hội Nông dân Sơn Trà (Đà Nẵng) cho biết, nghề cào ốc lể là một trong những nghề thời vụ có từ lâu năm của ngư dân Sơn Trà. Nghề này hiện nay chủ yếu là những ngư dân nghèo ngày xưa có thuyền thúng nhỏ đánh bắt ven bờ đã được thành phố hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề.

"Dù nghề cào ốc lễ vất vả, không cho thu nhập cao như những nghề "tận diệt" thủy hải sản như nghề giã nhưng ngư dân vẫn bám biển, bởi đó không chỉ là nguồn sống, đó còn là nhịp sống của ngư dân ven biển. Những con ốc nhỏ bé ấy, qua bàn tay lao động, đã trở thành một nét văn hóa về sự bền bỉ, kiên trì chịu khó của ngư dân Đà Nẵng”, ông Ngọc chia sẻ.

Ông Ngọc còn cho biết, địa bàn phường Sơn Trà là địa phương có truyền thống nuôi trồng, đánh bắt thủy sản lâu đời, hiện tại có hơn 30% dân số làm nghề biển, là ngành kinh tế chủ lực của địa phương với hơn 1.000 tàu thuyền đánh bắt.

"Thời gian qua Hội Nông dân đã phối hợp lực lượng biên phòng, chính quyền các cấp phổ biến, tập huấn nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành chính sách, pháp luật, quy định đánh bắt hải sản cho hội viên Hội Nông dân.

Tổ chức phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững”, phong trào “Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới”, vận động các thành lập các tổ đội đánh bắt xa bờ như Tổ đội "Tiến lên" với hàng chục tàu tham gia đánh bắt, bảo vệ nguồn lợi thuỷ hải sản bền vững", ông Ngọc nêu.

Theo thống kê, dù Đà Nẵng đã có nhiều chính sách chuyển đổi ngành nghề cho ngư dân tàu công suất nhỏ, nhưng hiện Đà Nẵng vẫn còn 2.326 tàu cá chiều dài từ 6m đến dưới 12m đánh bắt hải sản ở vùng biển ven bờ (chiếm 56,4% tổng số tàu cá).

Hoạt động khai thác hải sản vùng ven bờ quá mức thời gian qua đã dẫn đến nguồn lợi hải sản cạn kiệt, sinh kế của ngư dân ngày càng khó khăn hơn. Thời gian qua, Hội Nông dân TP Đà Nẵng đã phối hợp với chính quyền các cấp vận động hội viên là ngư dân huyển đổi nghề nghiệp tập trung vào việc giảm đánh bắt ven bờ, chuyển sang dịch vụ du lịch, nuôi trồng thủy sản bền vững hoặc hậu cần nghề cá.

Mới đây, HĐND TP Đà Nẵng đã thông qua Nghị quyết số 01/2026/NQ-HĐND quy định các chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản trên địa bàn giai đoạn 2026 - 2030.

Để phá dỡ tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, thành phố hỗ trợ 20 triệu đồng/tàu có chiều dài từ 6m - 12m; 50 triệu đồng/tàu từ 12m - 15m; 100 triệu đồng/tàu từ 15m trở lên.

Đối với ngư dân muốn chuyển đổi từ nghề lưới kéo sang các nghề khai thác khác, thành phố hỗ trợ 50% chi phí chuyển đổi (tối đa 50 triệu đồng/tàu cá) để mua sắm ngư cụ và cải hoán tàu.

×