Thời xưa không có ngân hàng, vậy những quan lại tham ô như Hòa Thân đã cất giấu của cải ở đâu?

Thời xưa không có ngân hàng, vậy những quan lại tham ô như Hòa Thân đã cất giấu của cải ở đâu?

Trong ký ức lịch sử của hậu thế, cái tên Hòa Thân gần như đã trở thành một từ đồng nghĩa với “tham quan”. Là vị đại thần quân cơ từng quyền khuynh triều dã vào những năm cuối đời Càn Long, sau khi bị Gia Khánh Đế ra lệnh tịch biên gia sản, khối tài sản bị phát hiện lớn đến mức khiến cả quốc khố của đế quốc cũng phải lép vế. Nhưng có một câu hỏi luôn khiến hậu thế tò mò: thời nhà Thanh vốn chưa có ngân hàng thương mại hiện đại, mà hoạt động ngân phiếu, hiệu buôn tiền tệ cũng chỉ phát triển mạnh ở Sơn Tây sau khi Hòa Thân chết, vậy rốt cuộc người được mệnh danh là “đệ nhất tham quan” này đã cất giấu núi vàng núi bạc của mình ở đâu?

Trước hết phải xác định một mốc thời gian quan trọng. Ngày mùng 3 tháng Giêng năm Gia Khánh thứ tư, Càn Long Đế qua đời ở tuổi 89. Chỉ năm ngày sau, tức mùng 8 tháng Giêng, Gia Khánh Đế ban chiếu cách chức Hòa Thân và tịch biên toàn bộ gia sản. Sang ngày mùng 9, triều đình phái Khánh Thân vương Vĩnh Tuyền, Thành Thân vương Vĩnh Tinh cùng một số đại thần phụ trách việc khám xét, kê biên.

Từ lúc Càn Long trút hơi thở cuối cùng cho đến khi Hòa Thân được ban dải lụa trắng để tự vẫn, tất cả chỉ diễn ra trong khoảng nửa tháng. Tốc độ thanh trừng nhanh đến mức đáng kinh ngạc ấy cho thấy Gia Khánh Đế có lẽ đã nắm khá rõ tình hình của Hòa Thân từ trước, chỉ chờ cha mình qua đời là lập tức ra tay.

Ngày 18 tháng Giêng, triều đình từng bàn đến việc xử lăng trì Hòa Thân, nhưng cuối cùng Gia Khánh quyết định cho ông ta tự sát trong ngục. Gia sản bị tịch thu, một số người trong gia tộc bị liên lụy. Riêng con trai trưởng Phong Thân Ân Đức được miễn tội liên đới vì ông là phò mã, đã cưới Cố Luân Hòa Hiếu Công chúa, người con gái thứ mười của Càn Long.

Cuộc thanh trừng chính trị diễn ra nhanh chóng đến mức gần như không cho Hòa Thân bất kỳ cơ hội nào để xoay xở.

Nhưng điều khiến hậu thế kinh ngạc nhất lại nằm ở những gì quan lại triều đình phát hiện khi bước vào phủ Hòa Thân.

Tòa phủ đệ ấy chính là nơi ngày nay được biết đến với tên gọi Cung Vương phủ. Công trình được chia thành ba tuyến Đông, Trung, Tây, phía sau là một khu vườn rộng lớn với lầu các, đình tạ, hồ nước và non bộ. Thậm chí Hòa Thân còn cho dẫn nước từ khu vực Thập Sát Hải vào phủ, tạo nên cảnh quan mà thông thường chỉ những khu vườn hoàng gia mới có thể sở hữu.

Đáng chú ý hơn, ông còn cho xây dựng một tòa nhà bằng gỗ nam mộc có tên “An Đức đường”, mô phỏng kiến trúc Ninh Thọ cung, nơi Càn Long từng sử dụng sau khi thoái vị.

Nhưng nếu những công trình nguy nga ấy chỉ phản ánh sự xa hoa, thì thứ thực sự khiến quan viên tịch biên phải kinh ngạc lại nằm sau những bức tường.

Tại khu sân phía Nam, người ta phát hiện một bức tường kép. Khi phá tường, bên trong có hơn 26.000 lạng vàng. Trong hầm dưới sân lại phát hiện hơn 2 triệu lạng bạc.

Một bức tường kép cộng với một địa khố dưới lòng đất, đó gần như là phiên bản cổ đại của két sắt. Nhưng Hòa Thân rõ ràng hiểu rằng không thể nhét toàn bộ tài sản vào tường và hầm.

Đó mới là chỗ cao tay của ông.

Hòa Thân không chỉ biết “giấu tiền”, mà còn biết biến tiền thành những thứ tiếp tục sinh ra tiền.

Theo các ghi chép về việc tịch biên, ngoài hàng vạn lạng vàng và hàng triệu lạng bạc, gia sản của Hòa Thân còn có hàng chục cửa hiệu cầm đồ, hiệu buôn tiền, cùng một lượng bất động sản và ruộng đất khổng lồ.

Các hiệu cầm đồ cho vay lấy lãi, các hiệu tiền tệ đảm nhận việc lưu chuyển vốn. Nói cách khác, tiền không nằm chết dưới đất mà được biến thành tài sản kinh doanh. Một phần của cải bất chính vì thế khoác lên mình chiếc áo của hoạt động thương mại, khiến việc lần theo nguồn gốc trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Nếu đặt trong bối cảnh hiện đại, cách làm ấy có phần giống việc dùng công ty liên quan, người đứng tên hộ hoặc nhiều tầng tài sản để che giấu nguồn tiền.

Hòa Thân còn có một phương thức khác: chia nhỏ tài sản thành những món đồ có giá trị cực cao nhưng kích thước rất nhỏ.

Sử liệu ghi nhận trong nhà ông có hàng trăm chuỗi trân châu, trong đó có những viên lớn đến mức được cho là còn vượt cả ngọc dùng trên mũ miện của hoàng đế. Ngoài ra còn có vô số đá quý, ngọc khí, đồ cổ, thư họa và những món bảo vật khác.

Những thứ ấy có một ưu điểm đặc biệt: giá trị có thể lên tới hàng vạn lạng bạc, nhưng lại đủ nhỏ để cất trong hộp, ngăn kéo hoặc thậm chí tay áo.

Trong quan trường nhà Thanh, việc biếu tặng những món đồ quý đôi khi còn thuận tiện hơn đưa bạc trắng. Đồ cổ, ngọc quý, trân châu vừa thể hiện sự “thanh nhã”, vừa dễ vận chuyển và khó để lại dấu vết giao dịch.

Tòa Hậu Tráo lâu nổi tiếng trong Cung Vương phủ có tổng cộng 99 gian rưỡi. Tương truyền mỗi gian đều có cách bố trí cửa sổ khác nhau, đồng thời từng được dùng để cất giữ các loại tài vật khác nhau, vì vậy dân gian còn gọi nơi đây là “lầu giấu báu”.

Tuy nhiên, câu chuyện Hòa Thân sở hữu tới 800 triệu lạng bạc cần được nhìn nhận thận trọng.

Con số khổng lồ này xuất hiện trong các tài liệu xuất bản vào đầu thế kỷ XX, sau đó được nhiều sách dã sử và truyền thuyết phổ biến rộng rãi. Trong bối cảnh chính trị đầu thế kỷ XX, việc phóng đại tài sản của Hòa Thân còn có tác dụng gắn hình ảnh tham nhũng của quan lại nhà Thanh với những thất bại và nhục nhã của Trung Quốc trước các cường quốc nước ngoài.

Một số nghiên cứu hiện đại cho rằng tổng giá trị thực tế của gia sản Hòa Thân có thể thấp hơn con số 800 triệu lạng rất nhiều, có thể chỉ ở mức vài chục triệu lạng bạc hoặc thấp hơn tùy cách định giá. Sự chênh lệch quá lớn giữa các con số cho thấy yếu tố truyền thuyết và tuyên truyền đã xen lẫn với tư liệu lịch sử.

Nhưng dù con số chính xác là bao nhiêu, một điều gần như không thể phủ nhận: Hòa Thân thực sự sở hữu một khối tài sản khổng lồ.

Và câu chuyện thú vị nhất vẫn còn ở phía sau: số tài sản ấy cuối cùng đã đi đâu?

Trong các hồ sơ liên quan đến vụ tịch biên, người ta nhiều lần bắt gặp tên gọi Nội vụ phủ và cơ quan trực thuộc là Quảng Trữ ty. Đây là nơi tiếp nhận và quản lý một phần đáng kể tài sản bị tịch thu.

Nội vụ phủ không đơn thuần giống quốc khố. Đây là cơ quan chuyên quản lý các khoản chi tiêu và tài sản phục vụ hoàng gia, có thể xem như một dạng “kho riêng” của hoàng đế.

Điều đó tạo nên một nghịch lý lịch sử khá cay đắng.

Hòa Thân mất cả đời để gom góp tiền bạc, vàng ngọc, đất đai và cửa hiệu. Nhưng sau khi ông bị hạ bệ, phần lớn tài sản ấy lại được chuyển vào hệ thống tài chính phục vụ hoàng gia.

Nói cách khác, tiền của Hòa Thân cuối cùng vẫn quay về với hoàng đế.

Có lẽ đây cũng là một trong những lý do khiến Gia Khánh Đế hành động nhanh đến vậy. Khi quyền lực chính trị của Hòa Thân sụp đổ, tài sản khổng lồ của ông ta lập tức trở thành nguồn lực mà triều đình có thể thu hồi.

Nhìn từ năm 2026, câu chuyện ấy càng có thêm một lớp ý nghĩa. Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, phương thức che giấu tài sản đã thay đổi hoàn toàn. Nếu Hòa Thân dựa vào tường kép, hầm bí mật, hiệu cầm đồ, ruộng đất và đồ quý, thì trong thế giới hiện đại, các vụ án tham nhũng xuyên biên giới có thể liên quan tới công ty offshore, tài khoản ngầm, người đứng tên hộ hoặc các mạng lưới tài chính phức tạp.

Hai thời đại cách nhau hơn 200 năm nhưng câu hỏi cơ bản vẫn giống nhau: khi một người sở hữu quá nhiều tài sản bất minh, họ sẽ giấu chúng ở đâu?

Hòa Thân đã cho hậu thế một câu trả lời rất đặc biệt: một phần có thể nằm dưới lòng đất, một phần nằm sau những bức tường kín, một phần biến thành cửa hiệu, ruộng đất và bất động sản, còn phần khác biến thành những viên ngọc nhỏ bé nhưng trị giá cả gia tài.

Nhưng lịch sử cũng cho thấy một điều còn đáng suy ngẫm hơn.

Cất giấu tài sản có thể khiến nó biến mất khỏi tầm mắt trong một thời gian, nhưng không nhất thiết khiến nó biến mất khỏi lịch sử.

Bởi cuối cùng, những bức tường vẫn có thể bị phá, những hầm bí mật vẫn có thể bị đào lên, những cửa hiệu vẫn có thể bị kê biên, còn những món bảo vật dù được chia nhỏ đến đâu cũng vẫn để lại dấu vết.

Hòa Thân từng là người quyền thế đến mức khiến cả triều đình phải dè chừng. Nhưng chỉ sau khi Càn Long qua đời, toàn bộ mạng lưới quyền lực ấy nhanh chóng sụp đổ. Của cải mà ông ta mất hàng chục năm tích cóp cũng chỉ mất vài ngày để bị triều đình lật tung.

Có lẽ đó mới là nghịch lý lớn nhất trong câu chuyện về vị đại tham quan nổi tiếng nhất nhà Thanh: ông ta có thể giấu vàng bạc dưới đất, giấu châu báu sau tường, biến tiền thành sản nghiệp, nhưng không thể giấu tài sản khỏi một cuộc thanh trừng chính trị khi quyền lực đứng phía bên kia đã thực sự quyết tâm truy đến cùng.

×