Thôn mới sau sáp nhập, hương ước, quy ước cũ có còn hiệu lực?

Sáp nhập thôn, tổ dân phố, hương ước cũ không phải lúc nào cũng còn phù hợp

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, hương ước, quy ước là một trong những công cụ tự quản quan trọng của cộng đồng dân cư, góp phần duy trì nếp sống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự, phát huy truyền thống đoàn kết và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày.

Tuy nhiên, khi thực hiện sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố, nhiều cộng đồng dân cư mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất từ hai hoặc nhiều thôn, tổ dân phố trước đây. Trong bối cảnh đó, các quy định tự quản vốn được xây dựng cho từng cộng đồng cũ có thể không còn phù hợp với thực tiễn mới.

Khoản 1 Điều 8 Nghị định 185/2026/NĐ-CP xác định nguyên tắc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố phải bảo đảm kế thừa và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán tốt đẹp; đồng thời phù hợp với đặc điểm dân cư và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.

Bên cạnh đó, Khoản 3 Điều 8 Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng yêu cầu việc sắp xếp phải xem xét toàn diện các yếu tố về phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa, đặc điểm dân cư và nguyện vọng của nhân dân nhằm tạo sự đồng thuận, ổn định đời sống cộng đồng.

Theo Luật sư Sơn, điều này cho thấy sau khi sáp nhập, cộng đồng dân cư mới cần rà soát toàn bộ nội dung của các hương ước, quy ước đang áp dụng để đánh giá mức độ phù hợp. Những nội dung còn giá trị có thể được kế thừa, trong khi các quy định không còn đáp ứng yêu cầu quản lý hoặc không phù hợp với đặc điểm của cộng đồng mới cần được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế.

Đặc biệt, trong trường hợp nhiều thôn cũ có các quy định khác nhau về việc cưới, việc tang, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa hay quản lý các công trình cộng đồng thì việc tiếp tục áp dụng song song các hương ước cũ có thể gây lúng túng trong tổ chức thực hiện, thậm chí phát sinh mâu thuẫn giữa các nhóm dân cư.

Vì vậy, giải pháp căn cơ và phù hợp nhất là xây dựng một bộ hương ước, quy ước thống nhất cho toàn bộ thôn mới sau sáp nhập.

Quy trình xây dựng hương ước, quy ước mới được thực hiện như thế nào?

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, pháp luật hiện hành đã trao quyền chủ động khá lớn cho cộng đồng dân cư trong việc xây dựng các quy tắc tự quản phù hợp với đặc điểm địa bàn.

Điểm c Khoản 1 Điều 5 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định rõ cộng đồng dân cư có quyền “xây dựng, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước của thôn, tổ dân phố theo quy định của pháp luật trình UBND cấp xã phê duyệt và tổ chức thực hiện sau khi được ban hành”.

Như vậy, sau khi hoàn thành việc sáp nhập thôn hoặc tổ dân phố, cộng đồng dân cư có thể chủ động tiến hành xây dựng hương ước, quy ước mới theo trình tự gồm các bước cơ bản sau:

Thứ nhất, rà soát toàn bộ hương ước, quy ước hiện có của các thôn, tổ dân phố trước khi sáp nhập để xác định những nội dung cần kế thừa, sửa đổi hoặc loại bỏ.

Thứ hai, tổ chức lấy ý kiến rộng rãi trong cộng đồng dân cư. Đây là khâu đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm nguyên tắc dân chủ ở cơ sở và tạo sự đồng thuận giữa các nhóm dân cư vốn có nguồn gốc từ nhiều thôn khác nhau.

Thứ ba, hoàn thiện dự thảo hương ước, quy ước trên cơ sở tiếp thu ý kiến của người dân, bảo đảm nội dung không trái pháp luật, phù hợp với thuần phong mỹ tục, phản ánh được đặc trưng văn hóa của cộng đồng mới.

Thứ tư, tổ chức hội nghị thôn để nhân dân thảo luận và biểu quyết thông qua theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Thứ năm, gửi hồ sơ đến UBND cấp xã để xem xét, phê duyệt trước khi chính thức triển khai thực hiện.

Theo quy định hiện hành, sau khi được UBND cấp xã phê duyệt, hương ước, quy ước mới sẽ trở thành căn cứ quan trọng để cộng đồng dân cư tổ chức các hoạt động tự quản, duy trì nếp sống văn hóa và giải quyết các vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày.

Điểm c Khoản 1 Điều 6 Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng giao cho Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trách nhiệm tổ chức triển khai các hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư theo quy định của pháp luật và theo hương ước, quy ước đã được ban hành.

Bên cạnh đó, Điểm a Khoản 2 Điều 6 Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm các quy định tự quản không chỉ tồn tại trên giấy mà thực sự đi vào cuộc sống.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng, trong bối cảnh nhiều địa phương đang đẩy mạnh sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại thôn, tổ dân phố, việc xây dựng hương ước, quy ước mới không đơn thuần là thủ tục hành chính. Đây còn là cơ hội để cộng đồng dân cư tái thiết lập những quy tắc ứng xử chung, dung hòa các khác biệt về tập quán, tạo sự gắn kết giữa các khu dân cư trước đây và hình thành bản sắc chung cho cộng đồng mới.

Khi được xây dựng trên cơ sở dân chủ, đồng thuận và phù hợp với thực tiễn địa phương, hương ước, quy ước sẽ tiếp tục phát huy vai trò là “bộ quy tắc tự quản” gần dân nhất, góp phần giữ gìn ổn định xã hội và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở trong giai đoạn mới.

×