Từ phát ngôn của Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân "Thạc sĩ sẽ lùi về vai trò trợ giảng": Cuộc thanh lọc gắt gao tại các trường đại học

Thông tư 34: Yêu cầu tất yếu nhưng cần lộ trình

Tại Hội nghị tuyển sinh năm 2026 diễn ra sáng 20/4 tại TP.HCM, câu chuyện về năng lực đào tạo thực chất của các cơ sở giáo dục đại học trở thành tâm điểm khi Bộ Giáo GDĐT công bố lộ trình siết chặt các tiêu chí xác định chỉ tiêu thông qua Thông tư 34/2026/TT-BGDĐT của Bộ GDĐT. Bài viết được đăng tải trên Báo Dân Việt: Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân: Thạc sĩ sẽ lùi về vai trò trợ giảng, chấm dứt chạy đua chỉ tiêu ảo và nhận được quan tâm từ các nhà quản lý giáo dục, các chuyên gia và dư luận.

Thông tư 34 quy định về việc xác định số lượng tuyển sinh đại học, thạc sĩ, tiến sĩ và số lượng tuyển sinh cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, hệ số quy đổi của giảng viên có trình độ thạc sĩ tại các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục khác có hoạt động giáo dục đại học chính thức được điều chỉnh về mức 0,75.

Quy định về hệ số này sẽ bắt đầu có hiệu lực thi hành cho khóa tuyển sinh từ năm 2027. Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc trường đại học nào sở hữu đội ngũ tiến sĩ đông đảo sẽ có lợi thế rất lớn trong việc mở rộng hoặc duy trì chỉ tiêu tuyển sinh.

Trao đổi với PV Báo Dân Việt, TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho biết, việc nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên, đặc biệt là tăng tỷ lệ giảng viên có học vị tiến sĩ, là yêu cầu tất yếu nếu muốn nâng cao chất lượng và tạo đột phá cho giáo dục đại học. Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu, bởi chất lượng đào tạo phụ thuộc trực tiếp vào năng lực của người giảng dạy.

"Tuy nhiên, theo tôi, bất kỳ chính sách nào cũng cần có lộ trình phù hợp. Nếu triển khai quá nhanh, mang tính "phanh gấp", có thể gây xáo trộn cho toàn hệ thống và dẫn đến những hệ lụy không mong muốn. Vì vậy, cần có bước đi điều chỉnh từng phần để đảm bảo sự thích nghi và tính ổn định", TS Đức cho hay.

Về ý kiến cho rằng một số cơ sở đào tạo dựa vào đội ngũ thạc sĩ để mở rộng quy mô tuyển sinh, theo TS Đức, Bộ GDĐT chắc chắn đã có những khảo sát, đánh giá nhất định. Tuy nhiên, thực tế không phải tất cả các trường đều giống nhau. Nhiều cơ sở giáo dục đại học phải tự chủ, tự chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo, giải trình xã hội về chất lượng đào tạo nên buộc phải chủ động nâng cao chất lượng đội ngũ để đảm bảo uy tín.

Thống kê vào ngày 20/10/2025, Đại học Kinh tế Quốc dân có 735 giảng viên cơ hữu. Trong đó, có 16 giáo sư, 105 phó giáo sư, 364 tiến sĩ, 247 thạc sĩ, 3 cử nhân đại học.

Đồng quan điểm, Ths Trịnh Hữu Chung, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định cũng cho rẳng, chủ trương nâng cao trình độ giảng viên, giảm dần tỷ trọng thạc sĩ và tăng tỷ lệ tiến sĩ là xu hướng đúng, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Tuy nhiên, việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, không thể thực hiện đồng loạt trong thời gian ngắn.

Thực tế, đào tạo tiến sĩ không phải là câu chuyện ngày một ngày hai mà cần tối thiểu 3–5 năm, kèm theo nhiều điều kiện như ngoại ngữ, nghiên cứu khoa học… Do đó, cần tạo khoảng thời gian đủ để các cơ sở giáo dục đại học chủ động chuẩn bị nguồn lực.

Một vấn đề đáng lưu ý là với các ngành mới, đặc biệt trong những lĩnh vực như công nghệ, truyền thông, nguồn nhân lực trình độ tiến sĩ còn hạn chế. Trong khi đó, nhu cầu mở ngành để đáp ứng thị trường lao động lại rất lớn. Vì vậy, cần có cơ chế linh hoạt, cho phép sử dụng đội ngũ giảng viên ở các ngành gần, có công trình nghiên cứu phù hợp trong giai đoạn đầu, đồng thời từng bước chuẩn hóa theo quy định.

Bên cạnh đó, chi phí đầu tư cho đào tạo và thu hút tiến sĩ là không nhỏ, nhất là với các trường ngoài công lập. Do vậy, ngoài lộ trình, cũng cần có những cơ chế hỗ trợ, kể cả việc thu hút giảng viên quốc tế hoặc tăng cường liên kết, chia sẻ nguồn lực giữa các cơ sở đào tạo.

Hiện nay, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ tại nhiều trường ngoài công lập còn ở mức khiêm tốn, khoảng 25%. Theo lộ trình, đến năm 2030, con số này dự kiến phải tăng lên khoảng 40–50%. Đây là mục tiêu không dễ đạt được nếu thiếu các giải pháp đồng bộ.

Chiến lược "bàn tay sắt bọc nhung" để nâng chuẩn giảng viên

Chia sẻ về sự điều chỉnh này, NGƯT.PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn - Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP.HCM (HUIT) cho biết, nhà trường đã sớm dự báo và chủ động áp dụng hệ số 0,75 cho thạc sĩ ngay từ khi tính toán chỉ tiêu định hướng từ năm 2025. Theo ông Hoàn, việc hạ chuẩn quy đổi của thạc sĩ nhưng vẫn giữ chuẩn số sinh viên trên một đầu giảng viên lên 40 người mang lại lợi thế lớn cho các trường có tỷ lệ tiến sĩ cao.

"Nếu tính theo chuẩn một tiến sĩ gánh 40 sinh viên, chỉ tiêu của HUIT có thể lên tới 11.000 thay vì mức 8.000 như hiện nay. Tuy nhiên, chúng tôi xác định chỉ tiêu dựa trên năng lực thực tế, bởi cơ sở vật chất hiện tại chỉ đáp ứng được đến mức 8.000, không thể chạy quá nhanh theo số lượng tiến sĩ hiện có", PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn nhấn mạnh.

Ông cũng nhận định, thông tư mới này thể hiện rõ ý định của Bộ GDĐT trong việc tạo áp lực buộc các trường phải đạt tỷ lệ tiến sĩ trên đầu giảng viên ở mức 75% vào năm 2030. Đây là lộ trình bắt buộc để các cơ sở giáo dục đại học không thể dậm chân tại chỗ.

Nhận thức được tầm quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao, HUIT đã triển khai chiến lược "phổ cập" tiến sĩ từ hơn 10 năm trước. Tính đến nay, trong tổng số 610 giảng viên của trường, có tới 310 tiến sĩ, 39 phó giáo sư và 4 giáo sư. Tỷ lệ tiến sĩ trên tổng số giảng viên đạt mức ấn tượng 52,5%, và số lượng thạc sĩ hiện tại thậm chí còn ít hơn cả số lượng tiến sĩ. Để đạt được con số này, nhà trường đã áp dụng kết hợp giữa những chính sách đãi ngộ cực kỳ hấp dẫn và các quy định mang tính "bàn tay sắt".

Về mặt khuyến khích, tất cả giảng viên khi đi học tiến sĩ vẫn được hưởng nguyên lương như người đang làm việc. Đặc biệt, từ năm 2016, đối với các trường hợp học trong nước và vẫn tham gia giảng dạy, giảng viên được giảm 50% định mức giờ dạy (từ 300 tiết/năm xuống còn 150 tiết/năm) để toàn tâm cho việc học tập và nghiên cứu.

Trường cũng xây dựng chế độ đãi ngộ vượt trội cho bậc tiến sĩ so với thạc sĩ. Chẳng hạn, một tiến sĩ mới ra trường về HUIT công tác sẽ được đảm bảo mức thu nhập cố định lên tới 40 triệu đồng/tháng. Mặc dù hệ số khởi điểm theo quy định nhà nước chỉ là 3,0, nhà trường đã linh hoạt cộng thêm các khoản phụ cấp vị trí việc làm, học hàm, học vị để đạt được mức thu nhập lý tưởng này.

Tuy nhiên, đi kèm với đãi ngộ là những quy định vô cùng khắt khe. Từ năm 2022, nhận thấy tỷ lệ đi học vẫn chưa đạt kỳ vọng, HUIT ra thông báo bắt buộc: Giảng viên nam dưới 50 tuổi và nữ dưới 45 tuổi phải đi học tiến sĩ. Lộ trình xử lý được vạch ra rõ ràng.

Năm thứ nhất nếu không đi học, giảng viên chỉ được đánh giá ở mức "Hoàn thành nhiệm vụ".

Năm thứ hai nếu tiếp tục không đăng ký học sẽ bị đánh giá "Không hoàn thành nhiệm vụ" trong công tác thi đua.

Năm thứ ba nếu vẫn không đi học, ngoài việc đánh giá không hoàn thành nhiệm vụ, nhà trường sẽ đưa vào diện xem xét lại hợp đồng lao động.

Theo PGS.TS Nguyễn Xuân Hoàn, sự cứng rắn là cần thiết để tạo động lực, đặc biệt trong bối cảnh nhiều người có tâm lý an phận khi đã đạt mức thu nhập đủ sống. Việc xóa nhòa ranh giới ưu đãi giữa thạc sĩ và tiến sĩ trước đây khiến nhiều người thiếu động lực phấn đấu. Những quy định mới từ Thông tư 34 chắc chắn sẽ tạo ra một cuộc chạy đua mạnh mẽ về chất lượng đội ngũ giảng viên giữa các trường đại học trên cả nước trong thời gian tới, hướng tới mục tiêu nâng tầm và chuẩn hóa giáo dục đại học.

TS Thân Thanh Sơn, Trưởng phòng Đào tạo, Đại học Công nghiệp Hà Nội, chia sẻ nhà trường đã nghiên cứu kỹ Thông tư 34 và nhận thấy về tổng thể năng lực cũng như quy mô đào tạo hiện nay của nhà trường sẽ không có nhiều tác động. Hiện tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đã đạt trên 42%.

"Chúng tôi đã xây dựng lộ trình rất rõ ràng trong việc nâng cao tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ. Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỷ lệ này sẽ đạt khoảng 70%. Ngay trong thời gian tới, tỷ lệ tiến sĩ có thể tăng lên khoảng 50% nhờ số lượng nghiên cứu sinh đang hoàn thành chương trình đào tạo. Đây là hướng đi bền vững, phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục đại học", TS Sơn cho biết.

Theo TS Sơn, nguồn giảng viên là tiến sĩ của nhà trường chủ yếu được phát triển từ chính đội ngũ giảng viên thông qua việc cử đi đào tạo, bồi dưỡng. Đồng thời, nhà trường cũng có chính sách thu hút các tiến sĩ được đào tạo trong và ngoài nước.

×