Thu nhập hơn 30 triệu còn sợ không dám đẻ: Giới trẻ nói gì về mức hỗ trợ sinh 2 con?

Không ai vì “2 triệu đồng” mà sinh con

Trước thông tin “phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi được hỗ trợ 2 triệu đồng”, bạn Nguyễn Hồng Minh (31 tuổi, Hà Nội) chia sẻ: “Vợ chồng tôi có 1 con đã 4 tuổi nhưng giờ nghĩ đến đẻ là sợ. Hai vợ chồng tôi đều là cán bộ nhà nước, lương cả hai được hơn 30 triệu đồng/tháng nhưng chi phí thuê nhà, cho con ăn học, chi tiêu hàng ngày ở Hà Nội hết gần 30 triệu. Trước đây mỗi tháng còn bỏ ra được hơn 5-7 triệu nhưng giờ giá cả leo thang, có tháng nếu chuyện hiếu hỉ nhiều gần như hết sạch. Ngoài ra, việc sáp nhập hiện nay khiến chúng tôi còn có nỗi sợ thất nghiệp bất cứ lúc nào.

Nếu sinh một đứa con nữa, tôi phải chuyển làm công việc nhẹ nhàng hơn, thu nhập kém trước, rồi còn nghỉ đẻ, nuôi con nhỏ... thu nhập hai vợ chồng không còn được 30 triệu mà còn phải chi phí thêm đứa nhỏ nữa, sợ là không đủ chi tiêu. Nên con đã 4 tuổi chúng tôi cũng không dám đẻ thêm đứa nữa.

Nuôi một đứa trẻ hiện nay đến khi trưởng thành phải vài trăm triệu, thậm chí tiền tỷ, việc hỗ trợ 2 triệu nếu sinh đủ 2 con sẽ như “đá ném ao bèo”, không đủ “đánh động” với các cặp vợ chồng trẻ, khi họ phải đứng trước quá nhiều bài toán về nhà ở, giáo dục, y tế, ăn uống, sinh hoạt... Nên tôi nghe “sinh đủ 2 con được hỗ trợ 2 triệu” chỉ có thể “cười trừ” thôi”.

Đang chuẩn bị lập gia đình, chị Mai Thu Lan (25 tuổi, ở Phú Thọ) chia sẻ: “Chúng tôi định tổ chức đám cưới vào cuối năm nhưng cũng chưa có ý định sinh con. Chúng tôi đều dự định mua được nhà, có chút tiền dư dả mới sinh. Nuôi con bây giờ không thể theo kiểu “trời sinh voi trời sinh cỏ” mà cần phải cung cấp cho con một môi trường sống đầy đủ, an toàn.

Chúng tôi cũng không thể “nhịn ăn nhịn mặc” để sinh con được. Nên đứng trước bài toán sinh con, hai vợ chồng cũng rất băn khoăn. Hỗ trợ 2 triệu để khuyến khích “sinh đủ 2 con” e rằng như “muối bỏ biển”. Giới trẻ cần “an cư lạc nghiệp”, cần có cuộc sống ổn định rồi mới sinh con được. Tất nhiên mọi người đều phải cố gắng nhưng nếu "sinh con" không còn là vấn đề cá nhân thì cũng mong có thêm những chính sách khác để giới trẻ có thể yên tâm sinh con".

Trao đổi với PV Dân Việt, GS.TS. Hoàng Bá Thịnh, Trưởng nhóm nghiên cứu Mạnh cấp Đại học Quốc gia Hà Nội về Giới, Dân số và Môi trường cho rằng, Nghị định 168 của Chính phủ về hỗ trợ kinh tế để khuyến khích mức sinh, trong đó có việc hỗ trợ phụ nữ 2 triệu đồng nếu sinh đủ 2 con trước 35 tuổi là một chính sách nhân văn, đồng thời thể hiện sự quan tâm, đầu tư của Đảng và Nhà nước đối với quá trình triển khai Nghị quyết của Đảng về dân số và chất lượng dân số trong phát triển.

Theo ông Thịnh, nếu chính sách này được thực hiện đúng đắn, Trung ương và các địa phương có nguồn kinh phí tốt thì có thể sẽ góp phần giảm gánh nặng sinh con, khuyến khích các gia đình sinh đủ con đối với một bộ phận gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Nếu đảm bảo được mức sinh thay thế, thì có thể làm chậm tốc độ già hóa dân số và giảm nguy cơ thiếu hụt lao động trong tương lai.

Có ý kiến cho rằng khoản hỗ trợ 2 triệu đồng cũng là sự động viên tinh thần rất đáng quý cho các gia đình. Tuy nhiên, chừng đó vẫn chưa đủ sức nặng để làm thay đổi quyết định sinh thêm con của giới trẻ hiện nay. Là chuyên gia dân số, ông Thịnh đồng ý với ý kiến khoản tiền này mang ý nghĩa khích lệ nhiều hơn là giải quyết được gốc rễ của bài toán sụt giảm tỷ lệ sinh.

Bởi lẽ, theo ông Thịnh, việc nuôi dưỡng và dạy dỗ một đứa trẻ không chỉ hao tâm tổn lực về sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn tốn kém về kinh tế. Vấn đề kinh tế trong nuôi con (chi phí nuôi, chăm sóc sức khỏe, học hành, vui chơi…) là khoản kinh phí có thể nói là gánh nặng đối với những gia đình khó khăn hoặc chưa có mức sống đầy đủ.

“Việt Nam chưa có nghiên cứu về kinh tế học chăm sóc con cái, nhưng với câu ngạn ngữ của cha ông: "hai vợ chồng son, thêm đứa con thành bốn” đã đúc kết về sự tốn kém của các cặp vợ chồng khi có con.

Số liệu từ các nước trên thế giới cho thấy việc nuôi một đứa trẻ vô cùng tốn kém. Ví dụ; ở Trung Quốc chi phí nuôi một đứa trẻ đến khi trưởng thành (18 tuổi) tại Trung Quốc dao động từ 538.000 đến 680.000 nhân dân tệ (tương đương khoảng 75.000 đến 95.000 USD hay 1,9 tỷ đến 2,4 tỷ VNĐ). Tuy nhiên, Hàn Quốc mới là đất nước có chi phí nuôi một đứa trẻ cho đến khi chúng 18 tuổi so với GDP bình quân đầu người đắt đỏ nhất thế giới.

Cụ thể, chi phí nuôi dạy một trẻ đến tuổi 18 của Hàn Quốc cao gấp 7,79 lần so với GDP/người. Theo Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc, tính đến hết năm 2022, GDP bình quân đầu người của Hàn Quốc là 32.142 USD, tương đương khoảng 42,64 triệu won (khoảng 791 triệu VNĐ). Nếu tính theo phân tích của viện nghiên cứu YuWa, các bậc phụ huynh Hàn Quốc sẽ phải chi khoảng 332 triệu won (khoảng 6,16 tỷ VNĐ) để có thể nuôi một đứa trẻ cho tới khi trưởng thành.

Đây được đánh giá là một trong những mức chi phí đắt đỏ nhất trên thế giới. Gánh nặng kinh tế của việc nuôi con có thể xem là một rào cản lớn đối với các cặp vợ chồng khi có ý định sinh con. Mặc dù chi phí nuôi con ở Việt Nam không tốn kém như Hàn Quốc và Trung Quốc, nhưng cũng sẽ là thách thức khó vượt qua đối với những gia đình nông dân ở miền núi, hay với gia đình công nhân, viên chức lương ba cọc ba đồng”, ông Thịnh phân tích.

Đồng tình với ý kiến trên, trao đổi với PV Dân Việt, GS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội (Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội) cho rằng, ngoài trách nhiệm chia sẻ chi phí của nhà nước thì cộng đồng, doanh nghiệp cũng cần miễn giảm các khoản đóng góp, đồng thời hỗ trợ cho các gia đình khi họ sinh con, nuôi con nhỏ. Hình thành nhận thức cộng đồng, doanh nghiệp và nhà nước có trách nhiệm chia sẻ với cặp vợ chồng trẻ chi phí nuôi, dạy trẻ em, nhất là đối với các cặp vợ chồng trẻ khi phải chăm sóc bố mẹ già. "Một nách" mà phải vừa chăm lo cho cha mẹ, vừa nuôi dạy 2 con, đối với nhiều gia đình trẻ thực sự là gánh nặng quá lớn...

"Việt Nam cũng không ngoại lệ, các cuộc điều tra dân số, điều tra mức sống dân cư ở nước ta đều cho thấy tính quy luật “càng giàu, càng đẻ ít”, nghĩa là đối tượng cần khuyến khích sinh nhiều hơn, đủ 2 con lại là đối tượng giàu. Đây là khó khăn lớn", GS Cử đánh giá.

TS Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP) cũng nhận định, muốn khuyến khích các gia đình trẻ sinh con gần phải giúp gỡ bỏ những rào cản khiến giới trẻ lo lắng, e ngại.

Theo bà Tú Anh, người trẻ sợ sinh con vì áp lực tài chính, lo lắng chỗ ở, chưa có việc làm ổn định, sợ phải đơn độc chăm sóc con cái khi ốm đau, lo tìm trường cho con, giáo dục con...

Như vậy, "2 triệu đồng" sẽ không động viên giới trẻ sinh con mà cần nắm bắt nhu cầu của giới trẻ và xây dựng các chính sách phù hợp, thiết thực, đồng bộ với đời sống của các gia đình trẻ.

5 giải pháp đồng bộ cần làm để khuyến sinh hiệu quả

Một là, cần đẩy mạnh hoạt động truyền thông, tư vấn đối với các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ với nội dung, hình thức phù hợp với các nhóm đối tượng, vùng miền về sự cần thiết, tầm quan trọng và trách nhiệm của gia đình trong việc thực hiện chính sách dân số.

Hai là, chính sách an sinh xã hội cần được phủ sóng và tăng cường hơn nữa. Hiện nay, chính sách thai sản mới chỉ áp dụng đối với những ai có BHXH, trong khi phần lớn lao động nước ta là nhóm lao động tự do, thuộc khu vực kinh tế phi chính thức. Do vậy, chính sách thai sản chưa bao trùm được những lao động thuộc khu vực này.

Ba là, cần nâng cao hơn nữa tính sẵn có và chất lượng dịch vụ xã hội (y tế, giáo dục). Việt Nam đang có chính sách miễn học phí đối với các cấp học phổ thông và có BHYT cho trẻ dưới 6 tuổi. Tuy nhiên, các trường phổ thông hệ công lập chỉ đáp ứng được khoảng 70% học sinh. Số còn lại phải vào học các trường tư, nơi học phí thường cao mà chỉ các gia đình khá giả mới đáp ứng được. Đó là chưa kể, trong giáo dục dù có miễn học phí thì lại có rất nhiều khoản phụ phí mà các phụ huynh phải đóng góp.

Bốn là, chính sách giảm trừ gia cảnh hiện nay còn bất cập, với mức giảm trừ gia cảnh thấp, không. Ngoài ra, vấn đề nhà ở mặc dù Nhà nước đang có những dự án xây dựng nhà ở xã hội, nhưng việc cung cấp loại hình nhà ở xã hội chẳng khác gì muối bỏ bể, đó là chưa kể có hiện tượng người lao động nghèo cần nhà ở lại không mua được, còn người khá giả lại có suất diện nghèo. Người lao động có thu nhập thấp phải thuê nhà trọ tốn kém, điều kiện sống không đảm bảo, không dễ nghĩ đến việc sinh con.

Năm là, mức lương và thu nhập của đa số người lao động nói chung và CB,VC nói riêng chưa đủ sống. Rất khó có thể nghĩ đến chuyện đảm bảo cho cuộc sống gia đình ở mức đáp ứng các nhu cầu cơ bản. Chưa kể đến việc nhiều gia đình còn có cha mẹ/ông bà thuộc nhóm người cao tuổi phải nuôi dưỡng, chăm sóc vất vả và tốn kém. Vì lẽ đó, với một bộ phận gia đình, sinh đủ 2 con chẳng khác gì “Đường xa, gánh nặng”.
GS Hoàng Bá Thịnh

×