Thủ tướng Israel Netanyahu và canh bạc chiến tranh Iran

Sự nghiệp chính trị của Thủ tướng Israel Netanyahu bắt đầu thế nào?

Trong lịch sử hiện đại của Israel, ít chính trị gia nào gây tranh cãi và có ảnh hưởng sâu rộng như Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Là lãnh đạo đảng Likud theo đường lối cánh hữu, ông đã giữ chức Thủ tướng Israel nhiều nhiệm kỳ, tổng cộng hơn 18 năm – lâu nhất trong lịch sử quốc gia Do Thái, theo Aawsat.

Sinh năm 1949 tại Tel Aviv, ông Netanyahu từng phục vụ trong lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ Sayeret Matkal của quân đội Israel, đơn vị nổi tiếng với các chiến dịch chống khủng bố và giải cứu con tin. Trải nghiệm quân sự này góp phần định hình phong cách lãnh đạo cứng rắn của ông trong các vấn đề an ninh quốc gia.

Sau khi bước vào con đường ngoại giao và chính trị, ông Netanyahu nhanh chóng nổi lên như một nhà diễn thuyết xuất sắc và chiến lược gia chính trị sắc sảo. Trong những năm 1980, khi giữ chức Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc, ông gây ấn tượng mạnh với các bài phát biểu bằng tiếng Anh lưu loát và khả năng bảo vệ lập trường của Israel trước cộng đồng quốc tế.

Ông Netanyahu lần đầu trở thành thủ tướng vào năm 1996, khi mới 46 tuổi. Ông là nhà lãnh đạo trẻ nhất trong lịch sử Israel. Từ đó đến nay, ông nhiều lần trở lại nắm quyền và được xem là “bậc thầy sinh tồn chính trị” của Israel.

Trong suốt sự nghiệp của mình, thủ tướng Israel Netanyahu luôn theo đuổi một chiến lược nhất quán: coi Iran là mối đe dọa chiến lược lớn nhất đối với sự tồn tại của Israel.

Ông nhiều lần tuyên bố rằng một Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ là “nguy cơ sống còn” đối với Israel, và trong nhiều năm đã vận động Mỹ cùng các đồng minh gây sức ép mạnh hơn với Tehran, Reuters cho biết.

Cuộc chiến hiện nay với Iran, vì vậy, không phải là một quyết định bột phát, mà là đỉnh điểm của chiến lược kéo dài hàng thập kỷ của Thủ tướng Israel Netanyahu.

Những thành tựu lớn nhất của Thủ tướng Israel Netanyahu là gì?

1. Cải cách kinh tế

Một trong những thành tựu lớn nhất của Thủ tướng Israel Netanyahu được nhiều nhà kinh tế nhắc đến là cải cách kinh tế đầu những năm 2000 khi ông giữ chức Bộ trưởng Tài chính.

Trong giai đoạn này, Israel đang đối mặt với suy thoái kinh tế, thất nghiệp cao và thâm hụt ngân sách lớn. Ông Netanyahu đã triển khai hàng loạt biện pháp cải cách theo hướng thị trường, bao gồm: cắt giảm chi tiêu công, giảm thuế, tư nhân hóa nhiều doanh nghiệp nhà nước và thúc đẩy đầu tư công nghệ.

Những cải cách này được cho là đã góp phần đặt nền móng cho sự bùng nổ của ngành công nghệ cao Israel sau đó. Nhờ những cải cách của ông Netanyahu, Israel được mệnh danh là “quốc gia khởi nghiệp” với mật độ công ty công nghệ và đầu tư mạo hiểm thuộc hàng cao nhất thế giới.

Trong thời gian ông Netanyahu làm thủ tướng, nền kinh tế Israel tăng trưởng mạnh, GDP bình quân đầu người tăng đáng kể và ngành công nghệ trở thành động lực chính của nền kinh tế.

2. Chính sách an ninh cứng rắn của Thủ tướng Israel Netanyahu

Một yếu tố quan trọng giúp ông Netanyahu duy trì sự ủng hộ của nhiều cử tri Israel là lập trường cứng rắn về an ninh.

Trong nhiều năm, ông luôn khẳng định rằng Israel phải duy trì ưu thế quân sự tuyệt đối trong khu vực. Dưới thời Netanyahu, Israel đã không ngừng tăng cường năng lực quân sự; mở rộng các chiến dịch chống lại các lực lượng mà nước này coi là mối đe dọa; phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến.

Đặc biệt, hệ thống phòng thủ tên lửa Vòm sắt đã trở thành biểu tượng cho khả năng phòng vệ của Israel, giúp đánh chặn hàng nghìn rocket phóng từ Gaza trong các cuộc xung đột.

3. Thành công ngoại giao vượt trội của Thủ tướng Israel Netanyahu

Bên cạnh các chính sách an ninh, ông Netanyahu cũng ghi dấu ấn với những bước đột phá ngoại giao.

Năm 2020, Israel ký các thỏa thuận bình thường hóa quan hệ với một số quốc gia Arab trong khuôn khổ Abraham Accords, bao gồm Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), Bahrain, Morocco và Sudan.

Các thỏa thuận này được xem là bước ngoặt lịch sử, phá vỡ nhiều thập kỷ đối đầu giữa Israel và thế giới Arab, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác kinh tế và an ninh trong khu vực.

Nhà lãnh đạo tài giỏi nhưng gây tranh cãi

Mặc dù là nhà lãnh đạo tài giỏi và quyền lực nhất ở Israel, Thủ tướng Israel Netanyahu cũng vướng không ít tranh cãi trên chính trường không chỉ vì các quyết định quân sự của mình.

Trong nước, ông phải đối mặt với nhiều cáo buộc tham nhũng và những cuộc điều tra kéo dài nhiều năm. Các nhà phê bình cho rằng những cuộc khủng hoảng chính trị tại Israel trong giai đoạn 2018-2022 có liên quan đến nỗ lực của ông nhằm tránh bị truy tố.

Ngoài ra, Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) từng phát lệnh bắt đối với Netanyahu liên quan đến các cáo buộc tội ác chiến tranh trong cuộc chiến Gaza.

Tuy vậy, những người ủng hộ ông cho rằng Netanyahu là một nhà lãnh đạo cứng rắn cần thiết để bảo vệ an ninh Israel trong một khu vực đầy biến động.

Đặc biệt, bất chấp những tranh cãi trong suốt sự nghiệp chính trị và các cuộc điều tra tham nhũng kéo dài nhiều năm, ông Netanyahu vẫn duy trì được sự ủng hộ đáng kể trong cử tri Israel. Thậm chí, ông Netanyahu vẫn cầm quyền và giữ vững quyền lực bất chấp bị điều tra các tội danh nhận hối lộ; gian lận; lạm dụng lòng tin công chúng và phải ra hầu tòa nhiều lần (phiên tòa bắt đầu xét xử từ tháng 5/2020 và vẫn kéo dài đến hiện tại, thậm chí lâu hơn, trước khi tòa đưa ra phán quyết).

Có nhiều lý do giải thích hiện tượng này.

Thứ nhất là uy tín về an ninh quốc gia. Trong một khu vực đầy bất ổn, nhiều cử tri Israel tin rằng Netanyahu là nhà lãnh đạo có kinh nghiệm nhất để đối phó với các mối đe dọa từ Iran, Hezbollah hay Hamas.

Thứ hai là thành tích kinh tế. Dưới thời ông, Israel đạt được tăng trưởng kinh tế mạnh và trở thành một trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới.

Thứ ba là kỹ năng chính trị đặc biệt. Thủ tướng Netanyahu được xem là một trong những chính trị gia khôn khéo nhất Israel, có khả năng xây dựng liên minh và vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng chính trị.

Nhờ những yếu tố này, ông Netanyahu nhiều lần quay trở lại vị trí thủ tướng ngay cả ở những thời điểm tưởng chừng sự nghiệp chính trị của ông đã kết thúc.

Từ Gaza đến Iran: Chuỗi xung đột dưới thời Thủ tướng Israel Netanyahu

Sự nghiệp của Thủ tướng Israel Netanyahu gắn liền với nhiều cuộc xung đột quân sự lớn tại Trung Đông.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên và những lần trở lại cầm quyền sau đó, Israel đã tham gia hoặc tiến hành nhiều chiến dịch quân sự lớn tại Gaza và Lebanon nhằm chống lại các lực lượng mà nước này coi là khủng bố, đặc biệt là Hamas và Hezbollah.

Sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023, chính phủ Netanyahu đã phát động một chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Gaza nhằm tiêu diệt Hamas. Cuộc chiến kéo dài nhiều năm, gây ra tranh cãi sâu sắc trong cộng đồng quốc tế và khiến Israel đối mặt với nhiều chỉ trích.

Năm 2025, Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào các cơ sở hạt nhân và quân sự của Iran trong chiến dịch được mô tả là nhằm ngăn chặn Tehran tiến gần tới vũ khí hạt nhân. Thủ tướng Israel Netanyahu khi đó tuyên bố Iran có thể chế tạo bom hạt nhân trong thời gian rất ngắn nếu không bị ngăn chặn.

Đỉnh điểm của căng thẳng xảy ra vào cuối tháng 2/2026, khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự lớn nhằm vào Iran, tấn công các cơ sở hạt nhân, căn cứ quân sự và mạng lưới chỉ huy của Tehran.

Theo giới quan sát, đây là cuộc đối đầu trực tiếp lớn nhất giữa Israel và Iran trong nhiều thập kỷ.

Vì sao Thủ tướng Israel Netanyahu phát động chiến tranh vào thời điểm này?

Nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng quyết định phát động chiến tranh với Iran của Netanyahu xuất phát từ sự kết hợp giữa yếu tố chiến lược và chính trị nội bộ.

Thứ nhất là mối lo ngại về chương trình hạt nhân Iran.

Israel và Mỹ cho rằng nếu Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, cán cân quyền lực tại Trung Đông sẽ thay đổi hoàn toàn. Vì vậy, chiến dịch quân sự được coi là nhằm phá hủy hoặc làm chậm đáng kể chương trình hạt nhân của Iran.

Thứ hai là tính toán chính trị trong nước.

Theo nhiều nhà phân tích, cuộc chiến với Iran diễn ra trong bối cảnh Israel chuẩn bị bước vào một năm bầu cử và chính phủ của ông Netanyahu đang đối mặt với áp lực lớn sau cuộc chiến Gaza. Một chiến thắng quân sự có thể giúp củng cố vị thế của ông.

Một số chuyên gia thậm chí cho rằng ông Netanyahu đang đặt cược sự nghiệp chính trị của mình vào cuộc chiến này.

Thứ ba là cơ hội chiến lược khi Mỹ ủng hộ mạnh mẽ.

Trong nhiều năm, ông Netanyahu đã tìm cách thuyết phục Washington áp dụng lập trường cứng rắn hơn với Iran. Khi Mỹ tham gia chiến dịch quân sự năm 2026, Israel lần đầu tiên có cơ hội tiến hành một chiến dịch lớn với sự hậu thuẫn trực tiếp của đồng minh quan trọng nhất.

Mục tiêu sâu xa: Thay đổi cán cân quyền lực Trung Đông

Trong nhiều phát biểu, Thủ tướng Israel Netanyahu khẳng định mục tiêu của chiến dịch không phải là người dân Iran mà là chính quyền tại Tehran.

Ông kêu gọi người dân Iran đứng lên chống lại chế độ cầm quyền, cho rằng chiến tranh có thể tạo điều kiện cho sự thay đổi chính trị trong nước này.

Chiến lược này phản ánh một tính toán lớn hơn: Nếu Iran suy yếu hoặc thay đổi chế độ, mạng lưới các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực – từ Hezbollah ở Lebanon đến các nhóm vũ trang tại Iraq và Syria – có thể mất đi nguồn hỗ trợ quan trọng.

Điều đó sẽ làm thay đổi đáng kể cán cân quyền lực tại Trung Đông theo hướng có lợi cho Israel.

Những rủi ro khổng lồ trong “canh bạc Iran” của Thủ tướng Netanyahu

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng chiến lược này chứa đựng những rủi ro rất lớn.

Một số quan chức an ninh Israel thừa nhận rằng chiến dịch quân sự có thể không có kế hoạch rõ ràng cho giai đoạn sau chiến tranh, đặc biệt là nếu chế độ Iran không sụp đổ. Nếu Iran vẫn duy trì được chương trình hạt nhân hoặc tái thiết năng lực quân sự, xung đột có thể kéo dài nhiều năm.

Ngoài ra, chiến tranh đã làm leo thang căng thẳng trên toàn khu vực. Hezbollah – lực lượng đồng minh của Iran tại Lebanon – đã phóng hàng trăm tên lửa vào Israel, đẩy khu vực đến nguy cơ mở rộng chiến tranh.

Các cuộc giao tranh cũng đã gây thiệt hại lớn cho dân thường và đẩy hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa ở Lebanon.

Trên thị trường toàn cầu, chiến tranh Iran đã khiến giá dầu tăng mạnh và gây lo ngại về khủng hoảng năng lượng mới.

Ở tuổi ngoài 70, Thủ tướng Netanyahu đang đối mặt với canh bạc chiến lược lớn nhất trong sự nghiệp chính trị của mình.

Nếu chiến dịch quân sự thành công – phá hủy chương trình hạt nhân Iran và làm suy yếu ảnh hưởng của Tehran tại Trung Đông – ông có thể được ghi nhớ như nhà lãnh đạo đã thay đổi cục diện địa chính trị khu vực.

Nhưng nếu cuộc chiến kéo dài, lan rộng hoặc dẫn tới hậu quả khó kiểm soát, “canh bạc Iran” có thể trở thành di sản gây tranh cãi nhất của ông.

Như nhiều chuyên gia nhận định, chiến tranh không chỉ là cuộc đối đầu giữa Israel và Iran, mà còn là cuộc đánh cược chính trị của một trong những nhà lãnh đạo quyền lực và gây tranh cãi nhất thế kỷ 21.

×