Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng: Ngày càng nhiều những làng quê đáng sống (Bài 3)

Làng quê đáng sống từ góc nhìn một bản nông thôn kiểu mẫu

Bản Ven, xã Xuân Lương (Bắc Ninh) là nơi còn lưu giữ nguyên vẹn cảnh quan thiên nhiên xanh mát, bản sắc văn hóa dân tộc Cao Lan cùng những nếp nhà sàn truyền thống, bản Ven cũng được công nhận là bản nông thôn mới kiểu mẫu. Nơi đây từng được biết đến là điểm du lịch cộng đồng OCOP tiêu biểu đầu tiên của tỉnh Bắc Giang trước đây.

Đến với bản Ven, du khách được trải nghiệm sinh hoạt cộng đồng, thưởng thức chè Bản Ven – sản phẩm OCOP 4 sao nổi tiếng với hương thơm dịu, vị đậm ngọt đặc trưng của vùng núi cao. Bên cạnh đó, thịt lợn gác bếp Cao Lan – một trong những sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh Bắc Ninh – được chế biến theo bí quyết truyền thống, mang đậm hương vị vùng cao.

Sự kết hợp giữa du lịch trải nghiệm, sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng đã tạo nên thương hiệu riêng cho Bản Ven, góp phần nâng cao thu nhập, xây dựng hình ảnh nông thôn mới gắn với du lịch sinh thái và bảo tồn văn hóa Cao Lan.

Ông Nguyễn Ngọc Toàn – Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Xuân Lương, tỉnh Bắc Ninh cho biết, xã Xuân Lương mới được thành lập trên cơ sơ hợp nhất 3 xã: Xuân Lương, Canh Nậu và Đồng Tiến. Xã có diện tích tự nhiên 99,67 km2, quy mô dân số là 19.157 người, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 54%.

Trước khi hợp nhất các xã, bằng nguồn vốn Nhà nước hỗ trợ và sự đóng góp của nhân dân xã Xuân Lương đã đạt chuẩn nông thôn mới cuối năm 2020. Bộ mặt nông thôn ở Xuân Lương thay đổi nhanh chóng khi hơn 80% tuyến đường giao thông nông thôn được cứng hóa, sạch đẹp, thuận tiện đi lại; 100% thôn, bản có nhà văn hóa đạt chuẩn; thu nhập bình quân đạt 43,28 triệu đồng/người/năm, tăng hơn 20 triệu đồng so với thời điểm bắt đầu chương trình.

Tỉnh Bắc Ninh trước khi hợp nhất với tỉnh Bắc Giang là 1 trong 12 tỉnh, thành được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới với 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới. Nhờ quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá gắn với xây dựng nông thôn mới, nhưng xã nông thôn mới ở Bắc Ninh khoác lên mình diện mạo mới, năng động và hiện đại hơn bao giờ hết.

Sau khi hợp nhất với tỉnh Bắc Giang, tính đến cuối tháng 9/2025, tỉnh Bắc Ninh mới có 51/66 xã đạt chuẩn nông thôn mới và 432 thôn đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; có 773 sản phẩm OCOP được công nhận đạt hạng từ 3 sao trở lên.

Là người gắn bó với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hồ Xuân Hùng nhận thấy có sự thay đổi về hạ tầng, bộ mặt nông thôn rất rõ ràng.

“Tôi đã đi về huyện Vũ Quang (Hà Tĩnh) - huyện biên giới miền núi đầu tiên của cả nước đạt chuẩn nông thôn mới. Đồng bào dân tộc miền núi nơi đây có cụm dân cư, nhà văn hoá làng, xã, đời sống kinh tế phát triển và gần như không còn hộ nghèo. Các xã vùng biên giới Tây Nam Bộ cũng thế” – ông Hùng nói.

Theo ông Hùng, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã tạo ra phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”, làm thay đổi hạ tầng, bộ mặt nông thôn rất rõ ràng. Từ miền xuôi đến miền ngược, từ Nam ra Bắc đời sống nông thôn tăng vọt cả về vật chất và tinh thần và giữ được bản sắc văn hoá dân tộc.

Tầm nhìn chiến lược của Đảng

Nông nghiệp, nông dân, nông thôn luôn được Đảng ta xác định là vấn đề chiến lược, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu: Phát triển nông nghiệp sinh thái, xây dựng nông thôn hiện đại, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân; thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền; bảo đảm an sinh xã hội, ổn định chính trị và bền vững môi trường.

Trên tinh thần đó, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025 được triển khai trong bối cảnh nhiều khó khăn, thách thức: Tác động kéo dài của đại dịch Covid-19, biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sống, môi trường và phát triển bền vững. Song, với sự lãnh đạo quyết liệt của Trung ương, sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và đặc biệt là sự đồng thuận, chung sức của nhân dân, chương trình tiếp tục đạt những thành tựu toàn diện, vững chắc.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 6/2025 (trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp), các chỉ tiêu chủ yếu về xây dựng nông thôn mới cơ bản đạt và vượt mục tiêu Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đề ra. Cả nước có 79,3% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; 42,4% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; 12,3% số xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu..., tăng mạnh so với đầu nhiệm kỳ. Đặc biệt, đã có 51% số đơn vị cấp huyện được công nhận hoàn thành nhiệm vụ hoặc đạt chuẩn nông thôn mới; 20% số huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, trong khi đầu nhiệm kỳ chưa có huyện nào đạt chuẩn ở mức này.

Nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới tiếp tục được huy động mạnh mẽ. Tổng vốn huy động toàn xã hội đến hết tháng 5/2025 ước đạt khoảng 3,7 triệu tỷ đồng, với sự tham gia tích cực của ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, doanh nghiệp và người dân. Hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn được đầu tư đồng bộ; giao thông, thủy lợi, điện, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa từng bước được hoàn thiện.

Công tác giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội đạt kết quả rõ nét; hàng chục nghìn hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ nhà ở bền vững; chất lượng môi trường nông thôn từng bước được cải thiện... Những kết quả đó không chỉ mang ý nghĩa về mặt kinh tế - xã hội, mà còn khẳng định tính đúng đắn trong chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước; củng cố niềm tin của nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Điều làm nên thành công nổi bật của nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới trong nhiệm kỳ Đại hội lần thứ XIII của Đảng không chỉ nằm ở những con số, mà ở cách tiếp cận ngày càng thực chất, lấy người dân làm trung tâm, làm chủ thể của quá trình phát triển. Từ chỗ tập trung “đạt chuẩn”, nhiều địa phương đã chuyển mạnh sang “nâng chất”, hướng tới nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu, gắn với phát triển bền vững.

Ở nhiều vùng quê, diện mạo nông thôn đổi thay rõ nét. Những con đường làng được bê tông hóa, nhựa hóa; hệ thống giao thông nội đồng hoàn chỉnh, thuận lợi cho sản xuất và lưu thông hàng hóa. Trường học, trạm y tế, thiết chế văn hóa được đầu tư khang trang, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập, chăm sóc sức khỏe và sinh hoạt cộng đồng. Các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ từng bước hình thành, nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân.

Xây dựng nông thôn không chỉ giàu có mà còn hạnh phúc

Phát biểu tại hội nghị tổng kết 15 năm Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, diễn ra ngày 22/6/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh vai trò, vị trí, tầm quan trọng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn.

Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, nông nghiệp là trụ đỡ của nền kinh tế, chúng ta lấy nông dân làm trung tâm, nông nghiệp làm động lực, nông thôn là nền tảng. Đa số người dân Việt Nam ở nông thôn, số lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn.

Thủ tướng yêu cầu các địa phương phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đoàn kết và sáng tạo của người dân nông thôn; gắn xây dựng nông thôn mới với phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức; thực hiện hiệu quả chuyển đổi số, phát triển nông thôn thông minh.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp, Thủ tướng lưu ý: “Phải có cách tiếp cận mới, linh hoạt và phù hợp thực tiễn từng vùng, từng địa phương; bảo đảm không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển nông thôn mới.”

Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026–2035 phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và xu thế hội nhập quốc tế; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đi đôi với tăng cường giám sát, kiểm tra, hướng dẫn thực hiện.

Theo Thủ tướng, giai đoạn tới, xây dựng nông thôn mới sẽ hướng tới mô hình “nông nghiệp sinh thái – nông thôn hiện đại – nông dân văn minh”, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cũng cho rằng, bước sang giai đoạn phát triển mới, xây dựng nông thôn không thể chỉ dựa vào tiêu chí cứng, mà phải tạo ra không gian phát triển văn hóa, xã hội, cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm của quá trình đổi mới.

Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến năm 2030, thu nhập bình quân người dân nông thôn tăng ít nhất 2,5 lần so với năm 2020, 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 35% đạt chuẩn nâng cao, 10% đạt chuẩn hiện đại, không còn xã dưới 15 tiêu chí. Đến năm 2035, tỷ lệ này dự kiến đạt 90%, trong đó 25% xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Song song với đó, chương trình hướng tới chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển nông thôn thông minh, kinh tế tuần hoàn, gắn kết giữa xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.

“Xây dựng nông thôn mới với không gian cấp tỉnh, cấp xã rộng lớn hơn, phải có tiếp cận khác hơn. Cán bộ cấp cơ sở không chỉ dựa vào các tiêu chí cứng mà cần có sự sáng tạo dựa trên đặc điểm của mỗi địa phương” – ông Lê Minh Hoan nhấn mạnh.

Theo ông, điều quan trọng nhất trong giai đoạn tới niềm tin, sự chủ động, sự sẵn lòng thích ứng với sự thay đổi của người dân đã trở thành nguồn lực mạnh mẽ nhất. Xây dựng nông thôn mới không còn là chương trình của nhà nước mà đã thực sự là chương trình của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề xuất hướng tích hợp hai chương trình mục tiêu – xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững – nhằm tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực và hướng tới mục tiêu chung: “Xây dựng nông thôn không chỉ giàu có mà còn hạnh phúc. Giảm nghèo bền vững không chỉ là trao cần câu thay vì con cá, mà còn hướng dẫn cách câu, khơi dậy tinh thần tự lực, tự chủ, không bỏ cuộc.”

Ông Phương Đình Anh – Phó Chánh Văn phòng điều phối nông thôn mới Trung ương cho biết, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn tới (2026-2030) sẽ có ba cấp độ rõ ràng: xã đạt chuẩn nông thôn mới, xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.

Trong bối cảnh thực hiện chính quyền hai cấp, ông Phương Đình Anh nhận định đây vừa là thuận lợi, vừa là thách thức: không gian phát triển rộng hơn giúp địa phương tạo vùng nguyên liệu lớn, phát triển sản phẩm OCOP quy mô vùng, nâng cao giá trị sản xuất; song đồng thời đòi hỏi đội ngũ cán bộ nông thôn mới phải được đào tạo, bồi dưỡng để thích ứng với mô hình quản lý mới.

×