Thực trạng ngành chăn nuôi Việt Nam: Khi dòng vốn dư thừa “chảy” sang Việt Nam — Ai sẽ gánh chịu? (Bài 2)

Nếu không được kiểm soát, làn sóng này có thể đẩy nhanh quá trình dư cung nội địa, và người chịu thiệt hại nặng nề nhất sẽ là các trang trại nhỏ, doanh nghiệp chăn nuôi quy mô vừa và hộ nông dân.

Vốn ngoại tiếp tục tìm đường vào Việt Nam

Trong khi Trung Quốc phải vật lộn giải bài toán dư thừa 40 triệu con heo nái, một số doanh nghiệp nước này đã bắt đầu tính đến việc mở rộng sản xuất ra bên ngoài biên giới, nơi thị trường chưa bão hòa và giá bán còn tốt hơn nhiều so với trong nước.

Một ví dụ cụ thể: Theo thông tin đăng tải trên cổng thông tin điện tử tỉnh Tuyên Quang đầu tháng 5 năm 2026, UBND tỉnh vừa có buổi làm việc với liên danh nhà đầu tư gồm Tập đoàn Geleximco và CTCP Tập đoàn thực phẩm Nông – Lâm – Ngư nghiệp Đức Khang Tứ Xuyên liên quan đến dự án chăn nuôi heo, gia cầm công nghệ cao kết hợp trồng chè tại xã Trường Sinh.

Dự án được đề xuất triển khai tại các thôn Cu Ri, Sùng Lễ, Đồng Bừa, Đào Tiến, Cao Ngỗi và Phan Lương với tổng diện tích gần 553 ha. Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 300 triệu USD, tương đương hơn 7.854 tỷ đồng.

Đây không phải là dấu hiệu đơn lẻ. Hiện nay đã có một số thông tin về việc các doanh nghiệp Trung Quốc đang sang Việt Nam tìm cách thu mua lại các trang trại nhỏ lẻ ngành chăn nuôi với giá cao.

Trong khi giá đầu vào nguyên liệu thức ăn chăn nuôi đang có xu hướng tăng mạnh vì các nguyên nhân như chiến tranh, phí logistic tăng phi mã dẫn tới hiệu quả, biên độ lợi nhuận sụt giảm thì một số chủ trang trại, hộ chăn nuôi đang có xu thế muốn chuyển nhượng cho nước ngoài hoặc liên doanh.

Mặt khác, khi giá heo tại Trung Quốc chỉ còn dao động quanh 36.000–42.000 đồng/kg — thấp hơn đáng kể so với mặt bằng giá tại Việt Nam — thì khoảng cách lợi nhuận giữa hai thị trường tạo ra động lực rất lớn để dòng vốn, công nghệ và thậm chí cả nguồn heo giống, heo thịt tìm đường dịch chuyển sang các thị trường lân cận có giá bán cao hơn.

Giới chuyên gia trong ngành đã thẳng thắn cảnh báo: nếu không kiểm soát tốt biên giới, nguồn heo giá rẻ từ bên ngoài tràn vào sẽ tạo áp lực rất lớn lên thị trường trong nước — một rủi ro không chỉ dừng ở việc nhập lậu heo sống, mà còn mở rộng sang cả việc dịch chuyển năng lực sản xuất và đầu tư trực tiếp.

Ai sẽ chịu thiệt hại đầu tiên?

Khi dòng vốn ngoại tràn vào (nhất là từ Trung Quốc, Hà Lan,v.v…) đem theo quy mô sản xuất lớn, vốn lớn, công nghệ sinh học trong chăn nuôi hiện đại, chưa kể họ có thể được trợ giá của nhà nước thông qua các quỹ bảo hiểm chẳng hạn, thì nhóm dễ tổn thương nhất chính là các trang trại nhỏ, doanh nghiệp chăn nuôi quy mô vừa và hộ nông dân cá thể — những đối tượng vốn đã gặp khó khăn vì chi phí đầu vào leo thang trong khi thiếu lợi thế về vốn, công nghệ và quy mô.

Có thể hình dung ba lớp rủi ro chồng lên nhau:

Rủi ro về giá: Khi nguồn cung từ các trang trại công nghiệp quy mô lớn tăng nhanh, giá heo hơi có xu hướng giảm sâu hơn và nhanh hơn ở những giai đoạn nhu cầu yếu — giống như những gì đã diễn ra tại Trung Quốc. Hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, với chi phí sản xuất trên mỗi kg thường cao hơn khối doanh nghiệp lớn, sẽ là nhóm đầu tiên rơi vào thua lỗ khi giá xuống dưới ngưỡng hòa vốn.

Rủi ro cạnh tranh không cân sức: Các trang trại công nghệ cao, tích hợp chuỗi giá trị khép kín từ con giống, thức ăn đến giết mổ, chế biến, có khả năng chống chịu qua các chu kỳ giá xuống tốt hơn nhiều so với hộ chăn nuôi truyền thống. Về dài hạn, không xa các hộ chăn nuôi và doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam có nguy cơ bị đẩy ra khỏi cuộc mưu sinh này.

Rủi ro từ nguồn cung ngoại nhập/nhập lậu: Với chênh lệch giá còn rất lớn giữa Việt Nam và các nước trong khu vực như Trung Quốc, nếu công tác kiểm soát biên giới không chặt chẽ, nguồn heo giá rẻ tràn vào sẽ khiến mặt bằng giá trong nước bị kéo xuống đột ngột, gây thiệt hại trực tiếp cho người chăn nuôi trong nước — bất kể quy mô lớn hay nhỏ, nhưng chăn nuôi nông hộ và các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn là nhóm ít có khả năng phòng vệ nhất.

Dần dần khối ngoại sẽ chiếm lĩnh thị trường chăn nuôi Việt Nam, làm mất sinh kế của người chăn nuôi trong nước, là một nghề truyền thống của người dân Việt Nam nuôi sống gia đình….

Cơ hội xuất khẩu vẫn còn xa

Một điểm đáng chú ý là dù nguồn cung trong nước đang tăng nhanh, triển vọng xuất khẩu thịt heo của Việt Nam để “giải phóng” bớt áp lực dư cung vẫn còn khá hạn chế.

Giá thành chăn nuôi tại Việt Nam hiện cao hơn nhiều so với các nước xuất khẩu lớn — giá heo hơi tại Mỹ và Canada chỉ bằng khoảng một nửa so với Việt Nam, trong khi Lào và Thái Lan cũng có giá thấp hơn đáng kể.

Thêm vào đó, các yêu cầu nghiêm ngặt về vùng an toàn dịch bệnh, trong bối cảnh dịch tả heo châu Phi vẫn xuất hiện rải rác tại nhiều địa phương, tiếp tục là rào cản lớn khiến thịt heo Việt Nam khó cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nói cách khác, khi nguồn cung trong nước tăng nhanh mà đường ra xuất khẩu vẫn hẹp, áp lực dư thừa gần như chắc chắn sẽ dồn hết vào thị trường nội địa.

Cần một “van an toàn” cho ngành chăn nuôi

Từ những phân tích trên, có thể thấy nguy cơ dư cung của ngành chăn nuôi heo Việt Nam không chỉ đến từ việc mở rộng đàn trong nước, mà còn từ sự cộng hưởng của dòng vốn đầu tư nước ngoài đang tìm nơi trú ẩn mới sau khi thị trường gốc đã bão hòa. Để tránh lặp lại vòng xoáy dư cung – giá thấp – phá sản mà Trung Quốc đang trải qua, một số vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc:

Rà soát và đánh giá tổng thể quy mô các dự án đầu tư chăn nuôi lớn, cả trong nước lẫn có yếu tố nước ngoài, để tránh tình trạng cung vượt quá xa nhu cầu thị trường nội địa và năng lực xuất khẩu thực tế.

Có chính sách hỗ trợ, chuyển đổi mô hình phù hợp cho hộ chăn nuôi nhỏ lẻ — như liên kết vệ tinh với doanh nghiệp lớn, chuyển đổi sang các phân khúc đặc thù (chăn nuôi hữu cơ, đặc sản) — thay vì để họ cạnh tranh trực diện và thua thiệt trước các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn.

Siết chặt kiểm soát biên giới đối với heo sống và thịt heo nhập lậu giá rẻ, đồng thời minh bạch hóa dữ liệu về quy mô đàn, năng lực sản xuất để cơ quan quản lý và thị trường có thể phản ứng sớm trước các dấu hiệu dư cung.

Thúc đẩy đầu tư vào chế biến sâu, xây dựng vùng an toàn dịch bệnh đạt chuẩn quốc tế, mở đường cho xuất khẩu — đây là “van xả áp” quan trọng để nguồn cung tăng thêm không dồn toàn bộ vào thị trường nội địa vốn có sức mua còn hạn chế.

Ngành chăn nuôi heo Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn bản lề: tăng trưởng mạnh mẽ nhờ dòng vốn lớn đổ vào, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ trở thành “bãi đáp và gia công” cho năng lực sản xuất dư thừa từ bên ngoài.

Nếu không có chiến lược điều tiết hài hòa giữa quy mô lớn và hộ chăn nuôi nhỏ, giữa tăng trưởng sản lượng và khả năng tiêu thụ thực tế, những thành quả trước mắt của ngành có thể nhanh chóng nhường chỗ cho một cuộc khủng hoảng dư cung không khác nhiều so với những gì Trung Quốc đang trải qua.

×