Thưởng thức xôi ba màu, nghe tiếng chiêng vang trong ngày Tết Độc lập ở làng Mường Trà My

Rộn ràng một mùa Tết giữa đại ngàn

Không khí Tết Độc lập ở thôn Đồng Trầu, xã Trà My, TP Đà Nẵng bắt đầu từ những việc rất đỗi quen thuộc. Các gia đình dọn dẹp nhà cửa, treo cờ Tổ quốc, chuẩn bị thực phẩm và những món ăn truyền thống để đón người thân, bạn bè. Nhưng khác với một ngày lễ thông thường, Quốc khánh ở làng Mường đã trở thành dịp để cả cộng đồng cùng hội tụ.

Ông Bùi Văn Hồng, người Mường ở thôn Đồng Trầu, cho biết từ khi cộng đồng người Mường đến Trà My sinh sống, bà con luôn duy trì việc sum họp, ăn cơm và gặp gỡ nhau vào dịp Quốc khánh.

Theo ông Hồng, ngày trước, mỗi gia đình tự tổ chức một mâm cơm nhỏ. Người đi làm xa tranh thủ trở về, anh em, họ hàng gặp nhau, cùng nhắc chuyện quê cũ, hỏi thăm cuộc sống sau một năm.

“Sau này, bà con thấy nếu tổ chức chung thì không khí sẽ vui hơn nên các hoạt động được mở rộng. Từ ăn cơm, gặp mặt, mọi người tổ chức thêm văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian. Tết Độc lập vì vậy trở thành ngày hội của cả làng”, ông Hồng nói.

Trong ngày hội, sự khác biệt về tuổi tác gần như được xóa nhòa. Những người lớn tuổi trở thành “kho ký ức” của cộng đồng, kể lại phong tục, tập quán và những câu chuyện về quê hương Mường cho thế hệ trẻ.

Thanh niên đảm nhận các công việc chuẩn bị sân bãi, tổ chức thi đấu, biểu diễn văn nghệ. Trẻ em háo hức với ném còn, nhảy sạp, đánh mảng và những trò chơi mà các em không dễ bắt gặp trong cuộc sống thường ngày.

Phần lễ được bắt đầu bằng các nghi thức dâng hương, báo công, cúng Tết Độc lập và “dậy chiêng”. Sau những nghi thức trang trọng, tiếng chiêng vang lên như tín hiệu mở hội.

Ở một góc sân, những đội kéo co chuẩn bị vào cuộc. Phía khác, các chị, các mẹ tất bật với phần thi chế biến món ăn. Những người khéo tay trổ tài đan lát. Tiếng cổ vũ của người dân hòa cùng tiếng cười nói tạo nên bầu không khí đặc biệt của ngày Quốc khánh.

Các làn điệu dân ca, tiếng đàn nhị, tiếng sáo và tiếng chiêng tiếp tục nối dài không gian lễ hội.

Một trong những điểm thu hút sự chú ý là mâm cơm truyền thống của người Mường. Xôi hông ba màu, gà nấu măng mưng, thịt quấn lá bưởi, canh xương sắn, rau rừng, ếch đá nướng… lần lượt được chuẩn bị.

Ông Bùi Văn Dùng, Trưởng Ban hộ Bùi tự quản, xã Trà My, cho rằng điều quan trọng không nằm ở việc mâm cơm có nhiều món mà ở chỗ mỗi món ăn đều gắn với đời sống của bà con.

“Những nguyên liệu này rất gần gũi với cuộc sống. Người dân đi rừng, làm nương, sản xuất được gì thì chế biến thành món ăn. Qua nhiều thế hệ, cách làm được giữ lại và trở thành nét riêng của người Mường”, ông Dùng chia sẻ.

Từ những mâm cơm, câu chuyện văn hóa vì thế được truyền đi một cách tự nhiên. Người trẻ học cách chế biến món ăn từ cha mẹ, ông bà; trẻ nhỏ làm quen với phong tục của cộng đồng ngay trong những ngày hội.

Giữ nghề, giữ văn hóa để mở hướng làm du lịch

Cộng đồng người Mường ở thôn Đồng Trầu hiện có hơn 120 hộ với hơn 1.000 nhân khẩu. Phần lớn bà con từ Hòa Bình và Phú Thọ vào Trà My lập nghiệp trong khoảng những năm 1980-1985.

Xa quê hàng trăm cây số, những người Mường đầu tiên đến vùng đất mới mang theo không chỉ hành trang sinh kế mà còn cả một không gian văn hóa. Đó là tiếng nói, phong tục, những nếp nhà sàn, nghề đan lát, các món ăn truyền thống và những nhạc cụ dân tộc như chiêng, đàn nhị, sáo… Trải qua nhiều thập niên, các giá trị ấy vẫn được cộng đồng gìn giữ.

Theo ông Dùng, một trong những điều đáng mừng là lớp trẻ hiện nay bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến văn hóa của chính cộng đồng mình. Những ngày hội như Tết Độc lập tạo cơ hội để thanh thiếu niên trực tiếp tham gia thay vì chỉ nghe người lớn kể lại.

“Muốn giữ văn hóa thì phải để người trẻ được tham gia. Khi các cháu biết đánh chiêng, biết nhảy sạp, biết đan lát, biết món ăn của dân tộc mình thì những giá trị đó mới có thể tiếp tục”, ông Dùng nói.

Từ câu chuyện bảo tồn, địa phương đang tính đến một hướng đi xa hơn là khai thác văn hóa Mường để phát triển du lịch.

Bà Võ Thị Thúy Hằng, Phó Chủ tịch UBND xã Trà My, cho biết địa phương đã xây dựng chương trình tổng thể về bảo tồn văn hóa các dân tộc, đồng thời lồng ghép nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Riêng năm 2026, xã xây dựng kế hoạch tổ chức Ngày hội Tết Độc lập gắn với định hướng phát triển du lịch làng Mường.

Theo bà Hằng, nếu được tổ chức bài bản, những hoạt động đang có sẵn trong cộng đồng hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm. Du khách có thể đến làng Mường vào dịp lễ hội, tìm hiểu đời sống, thưởng thức món ăn truyền thống, xem biểu diễn văn nghệ và tham gia một số trò chơi dân gian.

Nghề đan lát cũng được địa phương xác định là một điểm có thể tạo dấu ấn riêng. Tổ hợp tác đan lát hiện có khoảng 30-35 thành viên. Khi có đơn hàng, các thành viên cùng phối hợp sản xuất. Một số sản phẩm đã được mang đến các hội thi, chương trình khởi nghiệp sáng tạo và gian hàng trưng bày để quảng bá.

Nếu kết nối được với hoạt động du lịch, nghề đan lát không chỉ dừng ở việc sản xuất hàng hóa. Du khách có thể tận mắt xem nghệ nhân tạo ra sản phẩm, trải nghiệm một số công đoạn và mang về những món quà thủ công mang dấu ấn làng Mường.

Chính quyền xã Trà My cũng định hướng tăng cường quảng bá, kết nối với các đơn vị lữ hành để từng bước hình thành sản phẩm trải nghiệm phù hợp.

Từ một ngày lễ được tổ chức trong phạm vi gia đình, Tết Độc lập của người Mường ở Đồng Trầu đang dần trở thành không gian văn hóa chung của cả cộng đồng.

Giữa núi rừng Trà My, sắc đỏ của cờ Tổ quốc, màu sắc trang phục truyền thống, tiếng chiêng và những mâm cơm đậm hương vị quê nhà cùng hiện diện trong một ngày hội.

×