"Tiên Lãng phá càn"– từ trong khói lửa đến hành trình dựng xây quê hương giàu mạnh

23 ngày đêm làm thất bại âm mưu bình định Tiên Lãng

Theo sử sách ghi chép, ngày 28/8/1953, thực dân Pháp mở cuộc hành quân Claude, huy động lực lượng lớn bao vây, càn quét Tiên Lãng với ý đồ biến vùng đất này thành một “ốc đảo” giữa sông nước, chia cắt và tiêu diệt lực lượng vũ trang, phá cơ sở cách mạng, khủng bố nhân dân, lập tề, tiến tới bình định toàn huyện.

Để thực hiện cuộc hành quân, địch huy động hơn 10 tiểu đoàn, trong đó có hai binh đoàn cơ động G.M3 và G.M5, hai tiểu đoàn pháo binh, một tiểu đoàn dù, một tiểu đoàn thiết giáp với khoảng 50 xe bọc thép cùng nhiều tàu chiến, ca nô và các phương tiện chiến tranh khác. Trên sông nước Tiên Lãng, 13 tàu chiến và 30 ca nô liên tục cơ động, yểm trợ cho các mũi tiến công trên bộ.

Đối diện với lực lượng quân sự vượt trội về quân số và trang bị, quân dân Tiên Lãng đã chủ động chuẩn bị thế trận chống càn. Lực lượng vũ trang trên địa bàn có Đại đội 295 của tỉnh, sau đó được tăng cường thêm Đại đội 331 từ Vĩnh Bảo; Đại đội 196 của huyện cùng 12 trung đội du kích xã với khoảng 360 người. Lực lượng nam, nữ dân quân ở các xã cũng được huy động tham gia chiến đấu.

Vũ khí chủ yếu của quân dân địa phương khi ấy rất thô sơ, gồm súng trường, lựu đạn, mìn, chông, đạp lôi. Nhưng chính trong điều kiện thiếu thốn ấy, cách đánh linh hoạt, dựa vào địa hình làng quê và sự che chở của nhân dân đã tạo nên sức mạnh đặc biệt.

Trận quyết đấu kéo dài suốt 23 ngày đêm. Từ thế chủ động ban đầu, quân Pháp dần rơi vào thế bị động khi liên tục gặp phải sự kháng cự quyết liệt. Ở nhiều nơi, chúng bị bắn tỉa, vấp mìn, sa hố chông. Mỗi làng quê trở thành một trận địa, mỗi con đường, bờ tre, ngõ xóm đều có thể trở thành nơi ngăn bước quân thù.

Không khuất phục được quân dân Tiên Lãng, quân Pháp điên cuồng khủng bố, đốt phá hơn 1 vạn nóc nhà, phá hoại hàng nghìn mẫu lúa, đốt hàng trăm ụ thóc, bắn giết gia súc và sát hại hơn 300 người, phần lớn là dân thường. Những mất mát, đau thương mà chiến tranh để lại trên mảnh đất Tiên Lãng là vô cùng lớn. Nhưng cuối cùng, âm mưu bình định Tiên Lãng của quân Pháp đã thất bại.

Ngày 20/9/1953, địch rút quân sau khi bị tiêu diệt 677 tên, 6 lính Âu - Phi bị bắt sống; 3 xe lội nước bị phá hủy, 2 ca nô bị bắn chìm cùng một tàu chiến.

Chiến thắng ấy không chỉ giữ vững khu du kích Tiên Lãng mà còn trở thành một dấu son trong phong trào kháng chiến ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đặc biệt, ngày 20/9/1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư khen và tặng quân dân Tiên Lãng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Từ những “làng kháng chiến” đến quê hương đang chuyển mình

Trước trận chống càn năm 1953, quân và dân Tiên Lãng đã trải qua nhiều cuộc chiến đấu ác liệt. Trong đó, xã Khởi Nghĩa là một trong những địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng, từng là căn cứ cách mạng và nơi đóng các cơ quan đầu não của tỉnh, huyện.

Ngày 8/3/1948 (tức ngày 28 tháng giêng năm 1948), thực dân Pháp huy động một tiểu đoàn lính Âu - Phi, có ca nô, đại bác và máy bay yểm trợ, chia nhiều mũi tiến công vào Khởi Nghĩa. Tại làng An Dụ, bộ đội và du kích đã dựa vào hệ thống công sự, hàng rào, lũy đất để tổ chức chiến đấu. Những trận đánh giáp lá cà diễn ra quyết liệt.

Trung đội du kích thôn An Dụ do đồng chí Phạm Văn Hân chỉ huy đã kiên cường chống trả. Khi địch tiến vào, lực lượng ta bình tĩnh chờ quân địch đến gần rồi đồng loạt nổ súng, giật mìn, ném lựu đạn. Sau nhiều giờ chiến đấu, địch mới chiếm được làng An Dụ.

Tại các thôn Ngọc Động, An Tử, Cương Nha, Kim Đới..., những trận đánh cũng diễn ra ác liệt. Có những chiến sĩ sau khi sử dụng hết lựu đạn vẫn tiếp tục chiến đấu bằng mọi cách có thể. Đến chiều tối, quân Pháp phải rút lui, để lại nhiều thiệt hại.

Sau đó, ngày 26/3/1948, thực dân Pháp tiếp tục huy động 3 tiểu đoàn, có ca nô, đại bác và máy bay yểm trợ, tổ chức nhiều mũi tiến công vào Khởi Nghĩa. Chúng đốt phá nhà cửa, phá đình, chùa và gây nhiều đau thương cho nhân dân.

Trong hoàn cảnh đó, dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng, lực lượng tự vệ được xây dựng, chuyển thành dân quân du kích. Nhân dân vừa chiến đấu, vừa xây dựng “làng kháng chiến”, thực hiện khẩu hiệu “Mỗi làng xóm là một pháo đài, vừa kháng chiến vừa kiến quốc”.

Hàng nghìn ngày công được huy động để đào hào, xây dựng công sự, rào làng. Người dân tự nguyện phá dỡ một số công trình, nhà cửa để lấy vật liệu phục vụ kháng chiến. Đó là những năm tháng mà sức mạnh của lòng yêu nước, sự đoàn kết và ý chí bảo vệ quê hương đã giúp một vùng quê nghèo đứng vững trước những cuộc càn quét khốc liệt.

Ngày nay, những con người trực tiếp làm nên chiến công năm xưa phần lớn đã đi xa. Những người còn lại cũng đã ở tuổi cao. Nhưng những chiến công và lòng dũng cảm của quân và dân Tiên lãng vẫn được lớp lớp thế hệ khắc ghi.

Ông Ngô Quang Hạc, 87 tuổi, ở thôn An Tử 2, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Khởi Nghĩa cũ, là một trong những người thuộc thế hệ sau được đọc lại lịch sử và nghe các nhân chứng kể về những trận chiến năm nào.

Qua lời kể của những người đi trước, ông Hạc hiểu rằng điều làm nên sức mạnh của Tiên Lãng không chỉ là những trận đánh, mà còn là tinh thần không chịu khuất phục trước gian khổ.

Từ những làng quê bị bom đạn, đốt phá, từ một nền kinh tế nghèo khó, người dân Tiên Lãng đã từng bước khôi phục sản xuất, ổn định đời sống và dựng xây quê hương.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, huyện Tiên Lãng được tổ chức thành xã Tiên Lãng. Phát huy truyền thống cách mạng, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương tiếp tục đoàn kết, khắc phục khó khăn, tập trung phát triển kinh tế - xã hội.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế - xã hội trên địa bàn xã tiếp tục duy trì ổn định. Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn ước đạt 244,24 tỷ đồng, bằng 75,6% kế hoạch. Một số chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch đề ra như tổng thu cân đối ngân sách xã đạt 80,7% kế hoạch; thu ngân sách nhà nước trên địa bàn vượt 22,5% kế hoạch; giải ngân vốn đầu tư công đạt 51,32% kế hoạch.

Trong lĩnh vực sản xuất, diện tích cây vụ Đông xuân vượt 7,9% kế hoạch; tỷ lệ tiêm phòng cúm gia cầm đạt 100%. Chuyển đổi số và cải cách hành chính tiếp tục được đẩy mạnh với tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 99,4%, thanh toán trực tuyến đạt 100%. Địa phương cũng hoàn thành 100% chỉ tiêu giao quân năm 2026; công tác an sinh xã hội, chăm lo các đối tượng chính sách được thực hiện đầy đủ, kịp thời.

Đáng chú ý, nhiều mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp đang được triển khai, góp phần nâng cao thu nhập và tạo sinh kế bền vững cho người dân trên chính mảnh đất giàu truyền thống cách mạng.

Ông Lê Duy Ước, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tiên Lãng cho biết, nối tiếp tinh thần bất khuất, sự hy sinh của cha ông. Người dân Tiên Lãng đã phát huy tiềm năng lợi thế của địa phương, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, sản xuất hàng hóa mang lại hiệu quả kinh tế, lấy nông nghiệp làm bệ đỡ cho các ngành kinh tế khác.

Đến nay, toàn xã có tổng diện tích gieo trồng đạt khoảng 1.075,6 ha, thuỷ sản 152 ha, phát triển được 137 trại nuôi gà, lợn. Ngoài ra, còn có các diện tích cấy lúa kết hợp với khai thác rươi, cáy.

Chương trình xây dựng "Nông thôn mới kiểu mẫu" đã làm thay đổi bộ mặt nông thôn, sản lượng cây trồng hàng hóa có giá trị tăng cao, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản duy trì ổn định, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được nâng lên cải thiện.

73 năm sau trận “Tiên Lãng phá càn”, những con số về tăng trưởng, những cánh đồng sản xuất hiệu quả, những mô hình kinh tế mới và diện mạo nông thôn ngày càng khởi sắc đang kể một câu chuyện khác về Tiên Lãng.

Đó là câu chuyện về một vùng đất đã đi qua chiến tranh để kiến tạo hòa bình; từ nghèo khó vươn lên phát triển; từ những “làng kháng chiến” năm xưa đến một quê hương đang từng bước hiện đại hóa.

Trong không khí kỷ niệm Quốc khánh 2/9, nhìn lại “Tiên Lãng phá càn” không chỉ để nhớ về một chiến công. Đó còn là dịp để mỗi thế hệ hôm nay hiểu hơn giá trị của hòa bình, trân trọng những hy sinh của cha ông và tiếp nối tinh thần bất khuất đã trở thành truyền thống của vùng đất này.

Từ những ngày tháng chiến đấu bằng chông, mìn, lựu đạn và ý chí, Tiên Lãng hôm nay đang chiến đấu trên một mặt trận mới: phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh.

×