Tiến sĩ Khoa học Đoàn Hương: “Bán danh tiếng để kiếm tiền bất chính, nghệ sĩ sẽ có một kết cục thê thảm”

“Khi một dân tộc có động lực và cơ hội sánh vai với năm châu, họ sẽ phát triển rực rỡ đến nhường nào. Showbiz Việt năm 2025 cũng đang thừa hưởng tinh thần và nội lực mãnh liệt ấy để viết nên những kỳ tích mới”, TSKH Đoàn Hương khẳng định trong cuộc trò chuyện với Dân Việt về bức tranh đa màu sắc của showbiz Việt năm 2025.

Năm 2025 đang dần khép lại – một năm mà dòng chảy lịch sử dân tộc cuộn trào với niềm tự hào trong những “concert quốc gia” dịp lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh nước 2/9...

Đó là hình ảnh một Việt Nam kiêu hãnh và mạnh mẽ, tự tin vươn mình trong kỷ nguyên mới. Trên hành trình ấy, chúng ta tự hào khi những nghệ sĩ trẻ, bằng niềm tự hào dân tộc và sự tự tin, khát khao của tuổi trẻ, đã gặt hái được những thành công rực rỡ khi “mang chuông đi đánh xứ người”.

Thế nhưng, tương phản với những gam màu tươi sáng đó, bức tranh showbiz 2025 cũng lộ ra những mảng tối đầy nhức nhối. Đó là những “cú ngã ngựa” chấn động xã hội của nhiều ngôi sao nổi tiếng. Thực trạng này buộc chúng ta phải nhìn thẳng và giải đáp câu hỏi: Liệu danh tiếng có phải là “kim bài miễn tử” cho những sai lệch về đạo đức và pháp luật?

Để cùng “giải mã” những góc khuất này và nhìn lại bức tranh của showbiz Việt sau một năm đầy biến động, Báo Dân Việt đã có cuộc trò chuyện cùng một vị khách mời nổi tiếng bởi tư duy sắc bén, thẳng thắn và quyết liệt về chủ đề "Ngáo quyền lực” hay "Ảo tưởng về sự nổi tiếng của một bộ phận showbiz”.

Vị khách mời đó chính là Tiến sĩ Khoa học Đoàn Hương - Giảng viên Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội).

Ngoài vai trò nhà nghiên cứu văn hóa, nhà báo, bà còn được biết đến như là nữ Tiến sĩ Khoa học Ngữ văn đầu tiên được đào tạo bài bản tại Liên Xô (cũ). Bà cũng là một vị khách mời quen thuộc với những phát ngôn đặc biệt ấn tượng trong những chương trình talkshow về văn hóa - nghệ thuật trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Từ góc nhìn của một chuyên gia văn hóa, bà có thể đưa ra một đánh giá khái quát nhất về những mảng sáng của showbiz Việt trong năm 2025, thưa TS Đoàn Hương?

- Năm 2025 là thời điểm chứng kiến những bước đi rực rỡ của cả đất nước nói chung và của showbiz nói riêng. Sự thành công của các đại lễ trong năm qua có sự đóng góp không nhỏ của giới showbiz với những tên tuổi tiêu biểu, từ những nghệ sĩ đã tỏa sáng từ lâu như Mỹ Tâm, Tùng Dương, Hà Anh Tuấn tới những ngôi sao trẻ như Đức Phúc, Phương Mỹ Chi, Hòa Minzy… Tôi cho rằng, cống hiến ấy chính là mảng sáng trong bức tranh năm 2025.

Lần đầu tiên, giới showbiz tiếp cận được với nền công nghiệp văn hóa của thế giới – điều mà trước đây tôi từng nghĩ rất khó khả thi. Tôi từng có nhiều năm tham gia các dự án và giảng dạy tại nước ngoài, thạm dự các đại nhạc hội lớn của họ rồi nhìn về những sân khấu bé nhỏ khi kỹ thuật và tài năng trong nước còn hạn chế.

Bằng chứng rõ nhất khi nhóm nhạc nổi tiếng Hàn Quốc BlackPink sang Việt Nam, họ tạo nên “cơn chấn động” với người hâm mộ và thu về vài trăm tỷ đồng chỉ trong vài ngày. Nếu so sánh, tôi nghĩ nước mình “đi chậm” so với thế giới ít nhất là 10 năm, nếu không muốn nói là vài thập kỷ.

Đến năm 2025, khi dân tộc bước lên một đỉnh cao mới, giới showbiz cũng vươn mình trưởng thành và bước một bước rất dài so với tiềm năng của chính họ, thể hiện qua những “concert” thu hút hàng vạn người như “Anh trai vượt ngàn chông gai”, “Anh trai say hi”... hay liên tục các concert được tổ chức một cách rất bài bản, chuyên nghiệp, hoành tráng đúng dịp đại lễ 80 năm Quốc khánh Việt Nam... với sự quy tụ của cả trăm nghệ sĩ tên tuổi, thu hút hàng vạn khán giả cùng lúc và kéo dài liên tục nhiều đêm diễn. Một điều mà có lẽ cách đây 3 – 4 năm chúng ta chưa từng dám mơ tới là showbiz Việt có thể chạm tới được ngưỡng này.

Đây có thể nói là một bức tranh tươi sáng, thể hiện sự cộng hưởng giữa tài năng nghệ thuật và dòng chảy lịch sử hào hùng của đất nước.

Theo bà, yếu tố nào giúp chúng ta rút ngắn khoảng cách với thế giới để tạo ra bước "nhảy vọt" trong công nghiệp văn hóa như vậy?

- Tôi cho rằng, bước “nhảy vọt” này hội tụ nhiều yếu tố, nhưng quan trọng nhất là yếu tố lịch sử. Khi đất nước chuyển mình sang một thời đại mới, toàn bộ dân tộc cũng vươn mình theo. Có thể khẳng định, showbiz Việt đã và đang dựa trên lợi thế từ những bước phát triển lớn của đất nước trong những năm tháng vừa qua để bứt phá mạnh mẽ.

Yếu tố thứ hai chính là sự nở rộ và chín muồi về tài năng của các nghệ sĩ. Thực tế, nghệ sĩ dù tài năng đến đâu mà không có cơ hội phát triển, không có đất diễn thì khó lòng đi rộng, đi xa. Phải nói rằng, tiềm năng của các nghệ sĩ Việt rất lớn nhưng trước đây họ thường bị chìm lấp hoặc ẩn khuất đến nỗi người hâm mộ hay khán giả không nhìn thấy được tài năng của họ, hoặc họ không có điều kiện để bộc lộ. Chính khí thế và lòng tự hào dân tộc trong thời đại rực rỡ này đã trở thành bệ phóng giúp họ vươn mình.

Nhìn xa hơn một chút về lịch sử của cha ông, chúng ta có thể thấy: Dân tộc Việt Nam từ những người nông dân chân đất đánh trận đã "rũ bùn đứng dậy sáng lòa", làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu". Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, chúng ta tiếp cận khoa học kỹ thuật hiện đại để chiến đấu sòng phẳng với kẻ thù và có những trận đánh xuất sắc khiến thế giới kinh ngạc không thể lý giải nổi.

Từ hình tượng đó, chúng ta thấy rõ: Khi một dân tộc khi có động lực và cơ hội sánh vai với năm châu, họ sẽ phát triển rực rỡ đến nhường nào. Showbiz Việt năm 2025 cũng đang thừa hưởng tinh thần và nội lực mãnh liệt ấy để viết nên những kỳ tích mới.

Như vậy, chính các yếu tố "thiên thời - địa lợi - nhân hòa" của năm 2025 đã tạo động lực mạnh mẽ giúp cho các nghệ sĩ, nhất là những nghệ sĩ trẻ tự tin bước ra thế giới. Theo bà, điều gì giúp họ vững vàng đến thế? Phải chăng chính gốc rễ văn hóa thấm đẫm trong họ đã tiếp thêm sức mạnh để họ vươn ra biển lớn?

- Đúng vậy. Các nghệ sĩ trẻ của chúng ta đã lựa chọn một con đường rất thông minh và khôn ngoan, mang truyền thống văn hóa dân tộc ra thế giới. Với khán giả quốc tế, sự hiện đại đã quá đỗi quen thuộc, chẳng có gì xa lạ. Thế nhưng, truyền thống văn hóa riêng biệt của dân tộc Việt Nam lại là kho tàng họ mới chỉ biết đến một phần nhỏ, hoặc chưa từng chạm tới. Việc nghệ sĩ trẻ phô diễn những nét độc đáo đó sẽ tạo ra một lối đi riêng, sự mới lạ, ngạc nhiên, thậm chí gây chấn động thế giới.

Hãy nhìn cách Phương Mỹ Chi mang những ca khúc đậm chất dân ca, truyền thống lên những “đại sân khấu” tại Trung Quốc. Ở một quốc gia tỷ dân vốn luôn ưu tiên những điều hoành tráng, việc Phương Mỹ Chi chinh phục được khán giả ở đây thực sự khiến tôi nhìn nhận đó là một kỳ tích trong nghệ thuật.

Tương tự là việc ca sĩ trẻ Đức Phúc đã trở thành quán quân tại sự kiện âm nhạc quốc tế Intervision Song Contest 2025 (Intervision 2025) diễn ra tháng 9 tại Nga. Tại cuộc thi, ca sĩ Đức Phúc đã mang đến ca khúc Phù Đổng Thiên Vương do nhạc sĩ Hồ Hoài Anh sáng tác, lấy cảm hứng từ bài thơ Tre Việt Nam của nhà thơ Nguyễn Duy...

Cả hai sự kiện này chính là những dấu mốc quan trọng cho chúng ta thấy rõ việc nghệ sỹ trẻ với niềm tự hào dân tộc, đã thông minh, khéo léo như thế nào trong việc sử dụng bản sắc truyền thống lâu đời của dân tộc để làm bệ phóng cho tài năng của mình vươn ra thế giới.

Bên cạnh việc giới thiệu và tuyên truyền được những bản sắc văn hóa đậm nét của Việt Nam ra với thế giới, phải thừa nhận là những nghệ sĩ trẻ tài năng như ca sĩ Đức Phúc hay Phương Mỹ Chi còn sở hữu một nền tảng chuyên môn rất chắc chắn và vững vàng. Cộng với khả năng ngoại ngữ tốt, họ hoàn toàn tự tin trở thành những nghệ sĩ toàn cầu, có thể dõng dạc cất tiếng hát của mình ở bất cứ nơi nào ngoài biên giới Việt Nam.

Trái ngược với những mảng sáng rực rỡ của showbiz mà chúng ta vừa bàn ở trên, cũng xuất hiện một thực tế đáng suy ngẫm: Có một số tên tuổi "đàn anh, đàn chị" trong showbiz Việt lại gây xôn xao dư luận bởi những phát ngôn và ứng xử bị đánh giá là “lệch chuẩn” trong thời điểm cả nước đang tưng bừng kỷ niệm đại lễ 80 năm Quốc khánh? Theo bà, sự lệch pha trong ứng xử này phản ánh thế nào về cách nhìn nhận vấn đề cũng như bản lĩnh của một bộ phận nghệ sĩ hiện nay?

- Ở góc độ chuyên môn, văn hóa ứng xử không đơn giản là giao tiếp hàng ngày. Đây là lĩnh vực rộng lớn về văn hóa bao gồm: Văn hóa chính trị, văn hóa xã hội và văn hóa ứng xử. Trong đó, văn hóa chính trị và cách nhìn về đất nước, cách mạng của một bộ phận giới showbiz còn yếu nên mới có những nghệ sĩ đưa ra những dòng trạng thái (status) phản cảm.

Việc một nam nghệ sĩ (nhân vật không tiện nêu lại tên – NV) thể hiện sự thương nhớ của cá nhân về những điều, những người không liên quan ngay trong ngày “đại khải hoàn” của dân tộc đã tạo ra mảng tối giữa bức tranh hào hùng của cả dân tộc trong năm 2025. Tôi phải dùng cụm từ “bản lĩnh hay văn hóa chính trị thấp” để nói về sự “lạc quẻ” này – một sự thể hiện không đúng lúc, đúng chỗ, buộc dư luận và báo chí vào thời điểm đó phải lên tiếng phê phán gay gắt. Đó thực sự là “nốt trầm” lạc điệu trong dòng chảy chung của cả đất nước, trong ngày "đại khải hoàn" của dân tộc.

Chính bản thân tôi, trong một cuộc trò chuyện về ứng xử văn hóa trên một kênh truyền hình, cũng từng chia sẻ khá chi tiết về sự việc này. Nhưng hôm nay, trong cuộc trò chuyện cuối năm với Dân Việt nhằm nhìn lại bức tranh toàn cảnh của showbiz Việt năm 2025, tôi muốn nhắn nhủ nghệ sĩ đó hai điều: Một là, hãy nhớ đến câu thành ngữ rất thấm thía của dân tộc Việt Nam "Ăn cây nào rào cây nấy" chứ anh không thể "Ăn cây táo, rào cây sung”. Thực tế trước đây, có một số nghệ sĩ tài năng ở Việt Nam đã tìm cách ra nước ngoài sinh sống, làm việc vì ảo tưởng về một cuộc sống sung túc và nổi tiếng. Nhưng họ lại gặp phải những tấn bi kịch trong cuộc sống và tài năng của những nghệ sĩ này không được phát triển ở đó, thậm chí còn có phần mai một.

Điều thứ hai tôi muốn nói rằng: Dân tộc Việt Nam rất nhân ái. Đất nước Việt Nam cũng là nơi “đất lành chim đậu”, là mảnh đất đã nuôi dưỡng, bồi đắp tài năng cho anh và giúp anh trở nên nổi tiếng, giàu có. Thế nhưng, người Việt Nam vẫn luôn nhớ kỹ những bài học lịch sử xương máu của dân tộc, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Và tôi tin đất nước sẽ ghi nhận những cống hiến của các nghệ sĩ chân chính. Đừng quên hai đặc tính của dân tộc Việt Nam: Giàu lòng nhân ái, sẵn lòng bao dung, nhưng cũng không bao giờ quên những bài học xương máu trong quá khứ.

Năm 2025, dư luận cũng bàng hoàng khi phải chứng kiến hàng loạt tên tuổi trong giới showbiz như nhà thiết kế Công Trí, diễn viên Trương Ngọc Ánh hay Hoa hậu Thùy Tiên… vướng vòng lao lý. Phải chăng showbiz Việt đang trải qua một “thời kỳ quá độ”, nơi không ít các “ngôi sao” có dấu hiệu lệch chuẩn đang núp bóng hào quang và coi thường pháp luật?

- Việc hàng loạt tên tuổi nổi tiếng vướng vào lao lý trước hết bắt nguồn từ nhận thức kém về văn hóa xã hội và pháp luật của họ. Ở các quốc gia phát triển, thượng tôn pháp luật là điều tiên quyết. Bất cứ hành vi lệch chuẩn nào cũng bị xử phạt nghiêm khắc. Trong khi đó, giới showbiz của ta nhiều người vốn sống trong ảo tưởng nên nhiều người lầm tưởng vị trí và sự nổi tiếng là “kim bài” giúp họ thoát khỏi các chế tài pháp lý. Cần nhớ rằng, tại nước ngoài, người nổi tiếng vi phạm pháp luật thường bị tuyên án nặng hơn người thường, vì họ có tầm ảnh hưởng, hiểu biết nhưng lại gây nguy hại cho xã hội.

Theo bà, nguyên nhân sâu xa nào khiến nhiều nghệ sĩ đánh đổi danh dự và tên tuổi đã dày công xây dựng suốt nhiều năm để lấy những món lợi ngắn hạn?

- Việc Hoa hậu Thùy Tiên vướng vào vụ kẹo rau củ Kera, nguyên nhân chính là do lòng tham, cộng với sự thiếu hiểu biết về pháp luật. Từ chỗ chỉ nhận quảng cáo, thấy lãi suất cao nên cô ấy đã góp vốn đầu tư vào một phi vụ làm ăn bất chính, sản xuất thực phẩm giả. Không biết khi kiếm được số tiền gần 7 tỷ đồng một cách quá dễ dàng, cô ấy có tự đặt câu hỏi lớn cho chính bản thân: Đồng tiền kiếm dễ dàng như vậy, liệu có phải là đồng tiền sạch sẽ, hợp pháp?

Tuy nhiên, chúng ta phải thừa nhận một phần lỗi khách quan đến từ phía báo chí và truyền thông. Một bộ phận truyền thông hiện nay đang dùng cách ca ngợi nghệ sĩ theo một kiểu rất vô nghĩa, nhưng lại được nhiều độc giả “thích thú”: Hôm nay cô này đeo túi vài trăm triệu, khoe nhẫn kim cương, hôm qua anh này đi xe sang nhiều tỷ…

Cách đánh giá con người trong xã hội và trong showbiz hiện nay đang bị lệch chuẩn. Chúng ta chỉ nhìn vào đồ hiệu họ mang, xe sang họ đi mà không thấy rằng, giá trị của một con người, một nghệ sĩ thực thụ phải được khẳng định bằng tài năng, tính cách, chứ không phải bằng số mảnh đất hay tòa lâu đài họ sở hữu.

Ngay cả các đại gia thực thụ ở nước ngoài tôi từng tiếp xúc, họ tiếp khách mà vẫn mặc quần shorts, áo phông giản dị. Họ không cần phô trương vì số thuế họ đóng đã nói lên tất cả vị thế của họ. Ngược lại ở Việt Nam, có những người cứ vung tiền mua nhà, sắm siêu xe ngay khi đang đứng bên bờ vực phá sản hoặc vào tù. Đó là cách "diễn" bên ngoài nhằm che đậy sự đổ vỡ bên trong – một tư duy cực kỳ lệch lạc.

Giới showbiz Việt hiện có thu nhập rất cao so với mặt bằng chung. Một đêm diễn của họ có thể bằng cả năm tiền lương của một lao động bình thường. Họ hoàn toàn đủ sống một cách thoải mái so với mặt bằng chung. Nhưng tại sao nhiều người vẫn mải miết đuổi theo vật chất xa hoa? Bởi họ lầm tưởng rằng có thể dùng vẻ bề ngoài để “che đậy cái sơ sài bên trong”. Dân gian ta có câu: "Chiếc áo không làm nên thầy tu". Trong khi đó, ở nước ngoài, người ta đánh giá một cá nhân dựa trên công việc, trách nhiệm và sự đóng góp cho xã hội.

Chúng tôi lại nhớ lại câu nói rất nổi tiếng của ca sĩ Hà Anh Tuấn, rằng: “Dân chơi giờ phải khoe cứu được bao nhiêu người, chứ khoe cái xe, cái túi là lỗi thời rồi”. Có lẽ khi tư duy, nhận thức thay đổi, người nghệ sĩ sẽ làm nghề một cách đáng trân trọng hơn, thưa bà?

- Đúng vậy. Tôi cho rằng, tư duy của những người nghệ sĩ như Hà Anh Tuấn trong showbiz Việt là rất đáng quý. Tôi cũng đánh giá Hà Anh Tuấn là một trong những nghệ sĩ hạng A hàng đầu của Việt Nam hiện nay. Cậu ấy có một cuộc sống vật chất khá đủ đầy nhưng cậu ấy chọn cách sống giàu tính nhân văn và nhân cách hơn là cách sống giàu về vật chất.

Nghịch lý ở nước ta là đánh giá nghệ sĩ qua vẻ bề ngoài – một tư duy rất nguy hiểm, tạo áp lực nặng nề cho giới nghệ sĩ. Những món đồ “xịn” nghệ sĩ diện lên người chưa chắc đã thuộc sở hữu của họ, có khi chỉ là đồ đi thuê.

Do đó, chúng ta cần thay đổi khi nhắc đến một người nghệ sĩ, hãy chỉ nên nói đến công việc, đến khả năng cống hiến thực sự cho xã hội thay vì những thứ phù phiếm phô trương bên ngoài. Khi người nghệ sĩ thay đổi nhận thức theo hướng đó, họ sẽ làm nghề một cách đáng trân trọng và tự trọng hơn.

Trở lại với vụ án Hoa hậu Thùy Tiên hay cặp đôi DJ Ngân 98 – nhạc sĩ Lương Bằng Quang liên quan đến lừa dối khách hàng và hàng giả đã gây rúng động dư luận, khi nghệ sĩ dùng sự nổi tiếng để quảng bá cho sản phẩm kém chất lượng, đó chính là sự phản bội lại lòng tin của công chúng!

- Công chúng luôn dành một niềm tin nhất định cho nghệ sĩ. Những người vốn chỉ thấy nghệ sĩ lấp lánh trên màn ảnh hẳn mặc định họ dùng toàn "đồ xịn", là người đáng tin. Nhưng họ đâu biết, phần lớn mỹ phẩm quảng cáo tràn lan hiện nay là “đồ dởm”. Nhưng đáng trách hơn là các nghệ sĩ vì lòng tham, vì áp lực phải ở nhà sang, có nhiều đất để "khoe" mà sẵn lòng lừa đảo, phản bội niềm tin của khán giả.

Họ làm một phép tính rất sai lầm, thậm chí tôi phải dùng từ hơi nặng nề là “thiển cận”. Công thức của họ là: Sự nổi tiếng + Một số tiền (X) = 0. Bán danh tiếng của mình để kiếm tiền bất chính, sẽ dẫn đến một kết cục thê thảm. Bạn thử xem cái giá đó có đắt không? Tôi đề nghị mỗi nghệ sĩ trước khi định làm điều khuất tất, hãy cẩn trọng xem kỹ lại phép tính "sinh tử" đó.

Nhiều người ví việc nghệ sĩ xin lỗi sau khi quảng cáo gian dối chỉ là một hình thức “tẩy trắng”. Theo bà, kịch bản “xin lỗi là xong” liệu có còn đất sống khi luật pháp nghiêm minh và khắt khe hơn với những người của công chúng?

- Đây là điều khiến tôi bất bình từ lâu. Nhiều người nổi tiếng, có dấu hiệu vi phạm pháp luật nhưng chỉ cần lên phương tiện đại chúng, lên Facebook nói vài lời xin lỗi là sự việc bị “chìm xuồng”. Với tôi, những lời xin lỗi đó hoàn toàn vô giá trị.

Khi đã vi phạm pháp luật thì phải do pháp luật và xã hội tha thứ; không thể dùng cách riêng của mình như khóc lóc, xin lỗi là xong. Những nghệ sĩ ấy dù có xin lỗi, thậm chí có thể “quỳ từ nhà mình đến Nhà hát Lớn” cũng không xóa hết tội lỗi.

Với tư tưởng của Đảng và Nhà nước thượng tôn pháp luật, lời xin lỗi chỉ có ý nghĩa sau khi tòa án đã phán quyết xong bản án. Về mặt pháp luật, lời xin lỗi là vô giá trị, không thể xóa bỏ sai phạm. Đừng để tiền lệ phạm lỗi rồi lên khóc lóc xong lại tiếp diễn.

Tôi đã nhiều lần bày tỏ quan điểm và kiến nghị Bộ VHTTDL cùng các cơ quan chức năng phải nghiêm trị những người trong giới showbiz, càng nổi tiếng lại càng phải chịu trách nhiệm nhiều hơn người bình thường.

Có ý kiến cho rằng "Sự nổi tiếng là một thứ thuốc độc nếu nó không đi kèm với phông nền văn hóa". Ngày nay, mạng xã hội giúp nhiều người nổi danh chỉ sau một đêm bằng chiêu trò thay vì thực lực của họ. Do đó, nhiều nghệ sĩ cũng cho rằng chỉ cần chiêu trò, mà thiếu sự trau dồi về kiến thức, phông nền văn hóa để sống với nghề. Bà nghĩ sao về thực tế này?

- Tôi nghĩ sự ưu tiên cho nghề nghiệp phải luôn là số một. Đã chọn con đường nghệ thuật, nghệ sĩ bắt buộc phải đầu tư học hành lâu dài và bài bản. Điều đáng tiếc là không ít nghệ sĩ Việt Nam hiện nay thiếu đi sự đào tạo căn bản đó.

Nếu chỉ dựa vào một chút tài năng thiên bẩm cộng với chút kiến thức, học vấn rồi cứ thế làm nghề cả đời mà thiếu trau dồi, học hỏi thì chắc chắn tài năng đó sẽ mất đi. Trong khi đó, thế giới thay đổi từng phút, từng giờ. Nếu không đọc tài liệu, không cập nhật về AI (trí tuệ nhân tạo) hay các công nghệ mới thì bản thân sẽ trở thành "người tối cổ" ngay lập tức. Việc đầu tư về chuyên môn và phông văn hóa giúp phát triển tài năng của người nghệ sĩ.

Nhìn vào lý lịch nghệ sĩ Việt ngày nay, những người được đào tạo bài bản rất ít. Họ mải mê đi kiếm sống quá sớm. Có người mới nhận được cái huy chương ở hội diễn tỉnh – thứ đôi khi được phát như tờ rơi ngoài đường đã vội vã đi hát khắp nơi mà không chịu chậm lại chút để tự trau dòi học hỏi và nâng cấp bản thân... Đó là điều rất đáng tiếc và cũng đáng buồn.

Các nghệ sĩ hôm nay cần học tập và rèn luyện một cách nghiêm túc, chính quy chứ không phải dựa trên bản năng để làm nghề.

Nếu sự nghiêm minh của pháp luật giúp thanh lọc những mảng tối thì câu chuyện về đạo đức lại đang để lại nhiều xót xa. Bà nghĩ sao về sự tương phản giữa cái gọi là “tình nghệ sĩ” thường thấy trên sân khấu với sự lạnh nhạt trước đám tang vắng bóng vòng hoa của cố nghệ sĩ Thương Tín?

- Đây là vấn đề thuộc về phạm trù đạo đức và ứng xử. Trong hệ giá trị đạo đức phương Đông, chữ "Lễ" (trong Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín) là quan trọng nhất, phải học đầu tiên: "Tiên học lễ, hậu học văn". Lễ không đơn thuần là lễ nghi, mà là đạo đức tiếp xúc, là sự thấu cảm, chia sẻ buồn vui trong cuộc đời.

Xét về nghệ thuật, Thương Tín thực sự là một biểu tượng, một tượng đài điện ảnh Việt Nam với gia tài hơn 200 bộ phim, trong đó có những tác phẩm nổi tiếng: Biệt động Sài Gòn; Ván bài lật ngửa…

Vậy mà khi nghệ sĩ Thương Tín qua đời, các hội nghệ sĩ, hội điện ảnh lại "vắng bóng". Nếu các vị lãnh đạo hội bận rộn không thể trực tiếp đến, việc gửi một vòng hoa viếng thời nay đâu có gì khó khăn? Nhưng thực tế không có một lãnh đạo hội nào có mặt tại đám tang nghệ sĩ Thương Tín, không có vòng hoa nào từ các tổ chức nghề nghiệp.

Trong khi đó, có những đám tang của người thân của những nghệ sĩ khác thì đông nghịt người viếng. Tất nhiên, tôi chẳng tỵ nạnh chuyện đông – vơi, vì ai đến thế giới này cũng một mình và ra đi đơn độc. Nếu chẳng may “đến lượt” mình, thì dù không có ai, tôi cũng chẳng thấy làm sao, cứ lẳng lặng tôi “đi” thôi. Nhưng câu chuyện về đám tang cố nghệ sĩ Thương Tín phơi bày một thực tế: Tình người, tình nghệ sĩ quá bạc bẽo.

Tôi biết, có những tỷ phú tổ chức sinh nhật cho con, giới nghệ sĩ sẵn sàng chen chúc, thậm chí xin vé mời để được xuất hiện. Thế nhưng, họ lại lạnh nhạt trước sự ra đi của bậc tiền bối có đóng góp lớn cho nền điện ảnh nước nhà như Thương Tín. Cha ông ta luôn dạy: “Nghĩa tử là nghĩa tận”, dường như hào quang phù phiếm đã làm mờ đi lòng trắc ẩn tối thiểu.

Tuy nhiên, nói đi cũng phải nói lại. Sự khắc nghiệt hay bao dung của công chúng thực tế không có nghĩa là họ từ khước hoàn toàn yêu thương. Chúng ta đều biết sinh thời, nghệ sĩ Thương Tín vào thời điểm khó khăn nhất, từng được quyên góp số tiền gần 1 tỷ đồng, dù sau đó có những người giận dỗi vì các chi tiêu cũng như nội dung cuốn hồi ký của nam nghệ sĩ này. Nhiều người phản ứng khá gay gắt: "Tiền ấy thà để từ thiện cho người nghèo, giúp nghệ sĩ làm gì?". Có vẻ như công chúng đang dần "đóng cửa trái tim" trước những lời kêu gọi từ giới giải trí. Họ không còn ủng hộ vô điều kiện mà bắt đầu đánh giá nghệ sĩ dựa trên phẩm chất và sự cống hiến thực chất cho xã hội.

Khi một nghệ sĩ thực sự cần sự giúp đỡ, công chúng vẫn sẽ dang tay, nhưng điều họ đặt lên bàn cân là: Anh đã làm được gì cho cộng đồng?

Để khép lại cuộc trò chuyện này, bà có thông điệp nào muốn gửi gắm đến những người làm nghệ thuật và cả công chúng – những người đang trực tiếp “nuôi dưỡng” hệ sinh thái giải trí Việt Nam khi nhìn lại bức tranh showbiz 2025 đầy biến động?

- Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là mục tiêu cốt lõi mà Đảng và Nhà nước đã khẳng định qua các nghị quyết và các kỳ Đại hội. Đây không đơn thuần là một chỉ thị hay quyết tâm chính trị, mà là “kim chỉ nam” cho sự phát triển nền nghệ thuật Việt Nam nói chung và các nghệ sĩ nói riêng.

Thông điệp quan trọng nhất tôi muốn nhấn mạnh là: Hãy kiên định con đường xây dựng nền văn hóa nghệ thuật xã hội chủ nghĩa đậm đà bản sắc dân tộc. Nếu nghệ sĩ tuân thủ lộ trình này, họ sẽ phát triển thành công tài năng của mình. Tôi tin rằng, trong định hướng của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tới đây, vấn đề này sẽ tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ.

Tôi mong các nghệ sĩ hãy tập trung rèn luyện năng lực chuyên môn, bồi đắp phông văn hóa để thực sự xứng đáng là những người kiến tạo nên diện mạo tinh thần của dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Xin trân trọng cảm ơn TSKH Đoàn Hương với cuộc trò chuyện thân tình và cởi mở này!

×