Tiến sĩ Lê Phong Hải, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông: Ngành bưởi Việt Nam chuyển sang chuỗi giá trị toàn cầu

-Thưa Tiến sĩ, ông đánh giá thế nào về thời cơ của trái bưởi Việt Nam trên bản đồ nông sản thế giới hiện nay?

Chúng ta đang đứng trước một "thiên thời" rất lớn, nhu cầu bưởi tươi toàn cầu đang tăng mạnh nhờ xu hướng tiêu dùng thực phẩm có lợi cho sức khỏe sau đại dịch. Người mua không chỉ ăn quả, họ tìm kiếm các giá trị tự nhiên, xanh và sạch.

Về nội lực, Việt Nam đang sở hữu nhiều giống bưởi chất lượng cao, có hương vị thơm ngon và đặc biệt là thời gian bảo quản tự nhiên tốt, một lợi thế lớn cho logistics biển.

Thêm vào đó, các sản phẩm chế biến sâu từ trái bưởi đã bắt đầu được nghiên cứu đa dạng hơn. Tín hiệu vui nhất là các tập đoàn sản xuất thực phẩm chế biến của Việt Nam và khu vực FDI đã quan tâm nhiều hơn đến nguồn nguyên liệu sơ chế nội địa. Cơ hội bứt phá đã hiển hiện, vấn đề là chúng ta đón nhận nó như thế nào.

-Cơ hội lớn là vậy, nhưng tại sao năng lực cạnh tranh quốc tế của trái bưởi Việt vẫn chưa đạt như kỳ vọng, thưa ông?

Vì chúng ta vẫn bị kìm hãm bởi những thách thức cốt lõi nằm ở tư duy sản xuất cũ, qua khảo sát thực tế, tôi đúc kết ra những điểm nghẽn lớn sau:

Đầu tiên, quy mô sản xuất phần lớn còn manh mún, nhỏ lẻ. Việc mạnh ai nấy làm dẫn đến hệ lụy là nông dân còn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chưa đúng loại, sai phương thức canh tác, khiến sản phẩm khó vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe.

Thứ hai là sự yếu kém về công nghệ. công nghệ bảo quản sau thu hoạch chưa đồng bộ dẫn đến tỷ lệ hao hụt lớn sau khi rời vườn, làm giảm sút năng lực cạnh tranh trầm trọng.

Cuối cùng là việc bất đối xứng thông tin, người nông dân vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, không nắm chắc kỹ thuật nông nghiệp tiên tiến, chịu áp lực chi phí logistics xuất khẩu cao, trong khi lại bỏ ngỏ, chưa chú trọng đúng mức đến thị trường tiêu thụ nội địa đầy tiềm năng.

-Vậy đâu là những "nút thắt" lớn nhất cần tháo gỡ ngay lập tức để chuyển mình, thưa Tiến sĩ?

Có 4 nút thắt mang tính chiến lược mà nếu không xử lý, ngành bưởi sẽ mãi luẩn quẩn:

Nút thắt thứ nhất là liên kết chuỗi lỏng lẻo. mối quan hệ giữa hộ nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu hiện chưa bền vững. Tình trạng "bẻ kèo" khi biến động giá thị trường vẫn diễn ra thường xuyên. Khi giá xuất khẩu cao, nông dân bỏ doanh nghiệp để bán ra ngoài; khi giá sụt giảm, doanh nghiệp lại bỏ mặc nông dân. Chuỗi liên kết thiếu một chất keo pháp lý và cơ chế chia sẻ lợi ích hài hòa.

Nút thắt thứ hai là tỷ lệ chế biến sâu quá thấp. Hiện nay, hơn 92% sản lượng tiêu thụ ở dạng quả tươi thô. Chúng ta gần như chưa tối ưu hóa phế phụ phẩm như vỏ bưởi, cùi bưởi, tinh dầu để sản xuất các mặt hàng có giá trị gia tăng vượt trội như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Bán quả thô là cách bán tài nguyên thô thô sơ nhất.

Nút thắt thứ ba là thiếu vốn đầu tư công nghệ xanh. Muốn xuất khẩu bền vững, HTX phải có nhà sơ chế, có công nghệ tuần hoàn để xử lý phế phẩm. Nhưng đại đa số các HTX hiện nay đều thiếu vốn để tiếp cận công nghệ này.

Nút thắt thứ tư là sản xuất không theo tiêu chuẩn và thiếu phân khúc khách hàng. Chúng ta cứ trồng rồi hy vọng có người mua, chứ chưa bắt đầu từ nhu cầu của thị trường để phân loại: Quả nào đi châu Âu, quả nào tiêu thụ nội địa, quả nào đưa vào chế biến sâu.

-Ông có thông điệp gì gửi đến người trồng bưởi và các doanh nghiệp trong chuỗi?

Thay đổi tư duy từ "kinh doanh nông sản" sang "kinh tế nông nghiệp" là con đường duy nhất. Nông dân phải vào HTX để xóa bỏ sự manh mún; HTX phải là cánh tay nối dài của doanh nghiệp; và doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ để đa dạng hóa sản phẩm. Trái bưởi Việt chỉ có thể bứt phá khi tất cả các mắt xích cùng thắt chặt liên kết, hướng tới một nền nông nghiệp xanh, chuẩn mực và trách nhiệm.

-Xin cảm ơn ông.

×