Tiết lộ bất ngờ bên trong sự sụp đổ của Quân đoàn Quốc tế Ukraine

Đó là một quyết định được tính toán kỹ lưỡng, được định hình bởi sự tức giận, trách nhiệm và niềm tin rằng chiến tranh không chỉ thắng bằng số lượng, mà còn bằng cách một quốc gia sử dụng những người sẵn sàng chiến đấu cho mình một cách thông minh như thế nào.

Charlton 43 tuổi khi đến Ukraine vào tháng 10 năm 2025. Là một cựu chiến binh thuộc Lực lượng Dự bị Quân đội Anh, người sau này đã xây dựng sự nghiệp dân sự thành công trong lĩnh vực tư vấn công nghệ, ông đã dành nhiều năm theo dõi cuộc xâm lược toàn diện của Nga từ xa, quyên góp tiền một cách ẩn danh, theo sát tiền tuyến với sự chú ý của một người được đào tạo để đọc hiểu chiến tranh. Việc trở thành cha vào năm 2020 đã ngăn cản ông đến sớm hơn. Đến khi hoàn cảnh cá nhân thay đổi, ông cảm thấy mình không còn lý do gì để trì hoãn nữa.

“Tôi đã làm bài tập về nhà", Charlton nói . “Tôi đã xem xét Ukraine thực sự cần giúp đỡ ở đâu, và tôi có thể đóng góp giá trị ở những lĩnh vực nào một cách thực tế".

Với ông, câu trả lời là Quân đoàn Quốc tế. Không phải vì nó hào nhoáng, mà vì cấu trúc của nó khác biệt. Quân đoàn – đặc biệt là Quân đoàn Quốc tế thứ hai – đã tạo dựng được danh tiếng về tính minh bạch, năng lực và sự hiểu biết về cách làm việc với những người đến một cách tự nguyện, chứ không phải bị ép buộc. Đó là một không gian nơi các cựu binh phương Tây, học giả, kỹ sư và thường dân mặc quân phục có thể được hội nhập vào nỗ lực chiến tranh của Ukraine mà không bị đè bẹp bởi thói quen chỉ huy kiểu Xô Viết.

Charlton biết rằng phương pháp huấn luyện chiến thuật của mình phần nào đã lỗi thời. Ông tin rằng điều quan trọng hơn cả là tinh thần trách nhiệm. “Quân đội Anh dạy tôi rằng bạn không chỉ giao nhiệm vụ. Bạn phải giải thích mục đích,” ông nói. “Đó là cách để mọi người dám mạo hiểm một cách thông minh.”

Sự khác biệt đó, giữa sự tuân phục mù quáng và sự cam kết có hiểu biết—sau này trở thành điểm yếu khiến trải nghiệm của ông ở Ukraine bị rạn nứt.

Quá trình huấn luyện với Tiểu đoàn số 4 của Quân đoàn diễn ra nhanh chóng và trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, phản ánh áp lực của một đất nước đang trong chiến tranh. Chương trình huấn luyện rất cơ bản và không đồng đều, điều kiện sống thường xuyên khó khăn. “Có những lúc tôi chỉ ăn một bữa mỗi vài ngày,” Charlton nhớ lại. “Không phải do lựa chọn, mà vì tôi liên tục bị ốm".

Mặc dù vậy, tinh thần của các tình nguyện viên phương Tây vẫn được duy trì. Những cựu binh từ Anh, Mỹ và châu Âu nhanh chóng gắn bó với nhau, chia sẻ một ngôn ngữ chuyên môn chung và sự hiểu biết về kỷ luật. Người dân thường cũng thích nghi, tiếp thu những thói quen và tiếng lóng giúp việc giao tiếp trên chiến trường dễ dàng hơn. Sự đa dạng của Quân đoàn, thay vì là một điểm yếu, thường đóng vai trò là yếu tố nhân lên sức mạnh.

Rồi đến đầu tháng 12, tin đồn bắt đầu lan truyền. Quân đoàn Quốc tế đang bị giải thể hoặc tái tổ chức. Không có thông báo chính thức nào được đưa ra. Không có lời giải thích rõ ràng. “Không ai nói với chúng tôi cả,” Charlton nói . “Tôi chỉ biết được khi đặt câu hỏi.”

Sự im lặng rất quan trọng. Trong một quân đội được xây dựng trên sự tin tưởng, việc thiếu thông tin tự nó đã là một thông điệp. Các tình nguyện viên được thông báo rằng họ không thể phá vỡ hợp đồng, không thể xin chuyển đơn vị và chỉ nên chờ đợi. Sau khi khóa huấn luyện kết thúc, họ được chuyển qua một loạt các địa điểm giam giữ, nơi việc bịt miệng thông tin trở thành chuyện thường xuyên.

Cuối cùng, mệnh lệnh đã được đưa ra: họ sẽ được chuyển đến một lữ đoàn khác.

Những gì chờ đợi họ không giống như những lời hứa. Đơn vị mới bao gồm một số lượng lớn binh lính được tuyển mộ từ hệ thống nhà tù. Charlton không giấu giếm ảnh hưởng của điều này đối với mình. Ông nói: “Tôi không đến đây để phục vụ cùng những người phạm phải chính những tội ác mà tôi đến để bảo vệ người dân Ukraine khỏi. Điều đó thật làm suy giảm tinh thần. Nó phá vỡ lòng tin ngay lập tức".

Ban đầu, các sĩ quan đưa ra những lời trấn an. Charlton được cho biết ông sẽ không phải phục vụ gần các đơn vị đó, và việc chuyển đơn vị vẫn có thể thực hiện được. Nhưng đến khi nhóm của ông đến căn cứ mới ở miền trung Ukraine, những lời trấn an đó đã tan biến. Việc chuyển đơn vị bị chặn lại. Hợp đồng trở thành những chiếc lồng giam.

Điều khiến mọi việc trở nên tồi tệ hơn là sự thiếu chuẩn bị. Quá trình huấn luyện không đầy đủ, không có hướng dẫn sử dụng lựu đạn, thực hành bắn đạn thật rất ít, không làm quen với các loại vũ khí hạng nặng. “Tôi chỉ bắn khoảng một trăm viên đạn tổng cộng,” Charlton nói. “Như vậy là chưa sẵn sàng chiến đấu".

Tiếp theo là phần tóm tắt nhiệm vụ

Lời kêu gọi tình nguyện viên được đưa ra. Charlton và nhóm nhỏ của ông đã từ chối – không phải từ chối nhiệm vụ, mà là từ chối ý tưởng tình nguyện một cách mù quáng. Trong quân đội phương Tây, yêu cầu tình nguyện thường báo hiệu rủi ro cao. Họ yêu cầu thêm chi tiết.

Những gì họ nhận được, thông qua phiên dịch, là thứ mà Charlton mô tả là “mớ hỗn độn lời nói dối lớn nhất mà tôi từng nghe”. Các sĩ quan khẳng định lực lượng Nga ở rất xa, các vị trí an toàn và nhiệm vụ chỉ là quan sát thường lệ. Đồng thời, các sĩ quan nói chuyện với nhau bằng một thứ tiếng nước ngoài, dường như cho rằng không một tình nguyện viên nào hiểu được. Thông tin quan trọng về những rủi ro liên quan đã cố tình bị bỏ sót trong bản dịch.

Bản đồ không khớp với thực tế. Các trạm quan sát được mô tả là nằm cách tiền tuyến hàng kilomet – điều mà Charlton biết là không hợp lý về mặt chiến thuật. “Bạn không thể đặt trạm quan sát ở phía sau,” ông nói. “Đó là logic cơ bản của bộ binh.”

Tệ hơn nữa, họ đã nghe từ những binh lính đang luân chuyển rằng các trạm quan sát này đang bị bỏ hoang dưới làn đạn. Binh lính bị bỏ mặc lộ thiên trong khi các sĩ quan phân loại lại thương vong để bảo vệ hồ sơ của họ. "Đó là hành vi lợi dụng hệ thống và nhiều người đã thiệt mạng", Charlton nói

Quyết định không đi là quyết định tập thể. Niềm tin vào giới lãnh đạo đã sụp đổ. Sự từ chối của họ không phải là hành động nổi loạn, mà là sự khẳng định trách nhiệm nghề nghiệp. “Chúng tôi đến đây để chiến đấu, nhưng bạn không thể dẫn người ta đến cái chết bằng cách nói dối họ", Charlton nói.

Lo sợ rằng dù sao họ cũng sẽ bị ra lệnh, Charlton và hai người khác đã đưa ra một quyết định càng làm nổi bật sự phi lý của tình huống. Họ tự ý chuyển sang một đơn vị khác, thực chất là bỏ ngũ trong vài giờ, trong khi vẫn thông báo chính xác cho các sĩ quan biết họ đang ở đâu và tại sao.

Những lời đe dọa tiếp tục xuất hiện. Họ được cảnh báo rằng có thể bị gửi đến các đơn vị trừng phạt như Scala, nổi tiếng trong giới binh lính vì sự ngược đãi. “Một số người đe dọa chúng tôi từng là huấn luyện viên ở đó. Chúng tôi biết chính xác điều đó có nghĩa là gì", Charlton nói.

Điều cuối cùng bảo vệ họ chính là sự mơ hồ về mặt pháp lý và hành chính xung quanh các tình nguyện viên nước ngoài. Vùng xám đã giúp họ có thêm thời gian. Mỗi ngày, họ chờ đợi gần tiền tuyến, nghe tiếng pháo, xin súng trường, xin được phép chiến đấu. “Chúng tôi không quan tâm đến tiền bạc. Tôi đang phải trả tiền để ở đây", Charlton cho biết thêm.

Trước khi sang Ukraine, Charlton kiếm được gần nửa triệu bảng mỗi năm. Những người khác trong nhóm của ông đã từ bỏ những sự nghiệp béo bở ở Mỹ và châu Âu. Đối với ông, lời cáo buộc rằng họ bị thúc đẩy bởi tiền bạc vừa là một sự xúc phạm vừa là điều phi lý.

Tuy nhiên, thiệt hại sâu xa hơn không chỉ dừng lại ở sự thất vọng cá nhân. Việc giải tán Quân đoàn Quốc tế đã gửi một thông điệp – đến người Ukraine, đến các tình nguyện viên nước ngoài và đến thế giới bên ngoài.

Thông điệp đó mang ý nghĩa chiến lược sâu xa. Quân đoàn Lê dương không chỉ đơn thuần là lực lượng, mà còn đóng vai trò như một yếu tố nhân lực hỗ trợ và là nơi thử nghiệm các chiến thuật, công nghệ và mô hình lãnh đạo. Sự hiện diện của quân đoàn không chỉ quan trọng trên chiến trường mà còn cả về mặt tâm lý. Những tình nguyện viên phương Tây chiến đấu bên cạnh những người Ukraine bị cưỡng bức nhập ngũ đã nâng cao tinh thần chiến đấu chỉ đơn giản bằng sự hiện diện của họ.

Charlton đưa ra một sự so sánh lịch sử với Lữ đoàn Quốc tế trong Nội chiến Tây Ban Nha. Ông nói: “Họ là những người theo chủ nghĩa lý tưởng. Không phải những người tuyệt vọng. Và nhiều người trong số họ sau này đã trở thành những chiến binh nòng cốt chống lại chủ nghĩa phát xít trong Thế chiến II.”

Ông lập luận rằng hầu hết các tình nguyện viên phương Tây ở Ukraine đều thuộc cùng một nhóm: có học thức, kỹ năng, và ý thức chính trị. Những người không chỉ chiến đấu mà còn có ý định ở lại. “Nhiều người trong chúng tôi muốn giúp tái thiết Ukraine sau chiến tranh. Đó là một tài sản mà bạn không thể dễ dàng bỏ phí", Charlton nói.

Ông chỉ ra thành công của Ukraine trong chiến tranh bằng máy bay không người lái như bằng chứng cho thấy sự đổi mới phát triển mạnh khi các hệ thống phân cấp cứng nhắc được nới lỏng. Tuy nhiên, ông cũng chứng kiến ​​các kỹ sư có bằng cấp cao bị loại khỏi các đơn vị máy bay không người lái, các chuyên gia bị bỏ qua và kinh nghiệm bị lãng phí. "Bạn không thể hiện đại hóa một đội quân bằng cách bảo những người thông minh im lặng", ông nói.

Liệu Hội Cựu chiến binh có thể được khôi phục? Charlton tin rằng điều đó hoàn toàn có thể - và rất nhanh chóng. Bản sắc có thể được xây dựng lại. Niềm tin có thể được lấy lại thông qua sự minh bạch và một ban lãnh đạo hiểu rằng các tình nguyện viên không phải là những cỗ máy tự động. "Hãy cho chúng tôi một vấn đề. Hãy đưa ra quan điểm. Hãy bảo vệ quan điểm đó. Chúng tôi sẽ chứng minh giá trị của mình", Charlton nói.

Đối với những người lính đang ở trong chiến hào, tác động sẽ đến ngay lập tức. Charlton đã chứng kiến ​​điều đó tận mắt. “Khi họ nhìn thấy chúng tôi, họ mỉm cười. Họ nghĩ chúng tôi điên. Nhưng họ biết chúng tôi ở đó để họ có thể ngủ thêm một tiếng", Charlton nói thêm.

Chiến tranh được tiến hành bằng vũ khí, nhưng chiến thắng đến từ con người. Lợi thế lớn nhất của Ukraine luôn là khả năng thích ứng nhanh hơn Nga – coi trọng sáng kiến ​​hơn sự phục tùng, trí tuệ hơn số lượng. Số phận của Quân đoàn Quốc tế là một phép thử xem bài học đó đã thực sự được rút ra hay chưa.

Đối với Stephen Charlton, sự lựa chọn vẫn rất rõ ràng: “Chúng tôi chọn chiến đấu cho Ukraine. Không phải vì chúng tôi bị ép buộc. Mà vì chúng tôi tin vào những gì các bạn đang bảo vệ".

×