Tiêu chuẩn quốc gia về sản xuất, sơ chế rau đảm bảo ATTP: Từ cam kết "trên giấy" đến chuẩn hóa quy trình sản xuất

Ngày 9/6, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức hội thảo góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm”.

Hội thảo thu hút đông đảo sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, HTX, nông dân, doanh nghiệp.

Tiêu chuẩn giúp giảm chi phí tuân thủ

PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau Quả cho biết, hội thảo nhằm lấy ý kiến rộng rãi để hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn trước khi trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định, công bố với mong muốn xây dựng một tiêu chuẩn có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn, giữ vững yêu cầu về an toàn thực phẩm và tạo chuyển biến rõ rệt trong việc áp dụng:“Quy trình đơn giản hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn, dễ thực hiện hơn và minh bạch hơn”.

Trước yêu cầu đó, việc xây dựng TCVN “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm” là yêu cầu cần thiết nhằm hình thành “một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng, dễ áp dụng và phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam”. Tiêu chuẩn mới phải giúp “cơ quan quản lý kiểm soát hiệu quả hơn, giúp doanh nghiệp và hợp tác xã giảm chi phí tuân thủ và người sản xuất có công cụ thực hành cụ thể để sản xuất an toàn, minh bạch và có khả năng truy xuất”.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho hay, hiện nay, một số tiêu chuẩn phổ biến trong an toàn thực phẩm như VietGAP, Global GAP, hữu cơ, HACCP... và tiêu chuẩn là do người mua yêu cầu.

Ông Dương lấy ví dụ: Ở Việt Nam, muốn tiêu thụ rau vào những siêu thị lớn phải có tiêu chuẩn VietGAP. Nhưng để xuất sang EU thì phải làm theo Global GAP. Sang Hoa Kỳ cũng phải làm theo tiêu chuẩn "USDA Organic" chứ không thể làm "EU Organic".

Chính vì vậy, một bộ phận không nhỏ người nông dân đang sản xuất nhỏ lẻ, chỉ vài sào. Trong khi Luật An toàn thực phẩm cho phép những hộ sản xuất nhỏ lẻ chỉ phải cam kết là xong. Trong khi đối với những cơ sở lớn bắt buộc phải đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Chính vì vậy, để những hộ nhỏ lẻ sản xuất đảm bảo an toàn thực phẩm thì phải có một tiêu chuẩn có những điều kiện đơn giản hơn.

"Có một số tiêu chuẩn yêu cầu bà con ghi chép nhiều quá, dẫn đến khó thực hiện", ông Dương nói.

Ông Dương cho rằng, trong Tiêu chuẩn cần "linh động" giữa việc "không chứng nhận" và "chứng nhận". Theo đó, vẫn có những nhóm bà con không cần phải cấp Giấy chứng nhận. Ngược lại, có những hộ cần cấp Giấy chứng nhận để tiêu thụ sản phẩm dễ dàng hơn.

"Tiêu chuẩn không mang tính chất bắt buộc nhưng cũng phải có những quy định để các Tổ chức chứng nhận xác định được đâu là điểm kiểm soát, đánh giá", ông Dương cho hay.

Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật khẳng định: Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm” không phải để thay thế các Tiêu chuẩn khác đang hiện hành.

Theo ông Dương, dù có thực hiện theo Tiêu chuẩn nào đi chăng nữa nhưng điều quan trọng nhất vẫn phải đảm bảo an toàn thực phẩm.

Thực tế từ người sản xuất, ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc HTX Sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nông nghiệp Văn Đức, xã Bát Tràng (Hà Nội) cho biết, hiện nay, phần lớn người trồng rau vẫn là các hộ sản xuất nhỏ, diện tích canh tác không lớn, trình độ quản lý và đầu tư còn hạn chế. Trong khi đó, các tiêu chuẩn hiện nay đều yêu cầu ghi chép nhật ký hằng ngày, mất rất nhiều thời gian; yêu cầu quá nhiều về cơ sở vật chất, hồ sơ giấy tờ. Chính vì vậy, người dân rất khó thực hiện.

Nhiều hộ sản xuất không ngại thực hiện quy trình kỹ thuật nhưng lại gặp khó khăn trong việc ghi chép hồ sơ.

Ông Minh cơ bản đồng tình với những quy định tại dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm". Theo ông, Tiêu chuẩn phải được xây dựng theo hướng đơn giản, dễ áp dụng.

Ông kiến nghị, trong hồ sơ ghi chép nên chỉ yêu cầu ghi chép những thông tin thực sự cần thiết, biểu mẫu đơn giản, dễ ghi, dễ kiểm tra, dễ lưu giữ.

Đồng thời, khuyến khích sử dụng chế phẩm sinh học, thuốc BVTV sinh học, bẫy sinh học, biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).

Cùng quan điểm, ông Hoàng Anh Thư, Phó Giám đốc HTX Tân Minh Đức (Hải Phòng) cho hay, nhiều hộ gia đình, thành viên HTX còn gặp khó khăn trong việc ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất.

So với các quy định hiện hành, dự thảo lần này đã giảm đáng kể các yêu cầu về hồ sơ, đồng thời vẫn bảo đảm phục vụ công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, ông cũng đề nghị ban soạn thảo bổ sung các biểu mẫu ghi chép ngắn gọn, dễ sử dụng và khuyến khích áp dụng hình thức ghi chép điện tử hoặc sử dụng QR truy xuất nguồn gốc đối với các cơ sở có điều kiện.

Trên thực tế, các nhóm rau ăn lá, rau ăn quả, rau ăn củ hay rau thân đều có nhiều điểm tương đồng về yêu cầu đối với đất trồng, nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, quản lý hồ sơ và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, việc xây dựng một khung tiêu chuẩn chung sẽ giúp giảm sự chồng chéo, tạo thuận lợi cho người sản xuất trong quá trình áp dụng.

Từ cam kết "trên giấy" đến chuẩn hóa quy trình sản xuất

Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Vũ Thanh Quỳnh, Phó Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Nội cho hay, các văn bản pháp lý về quản lý an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, Hà Nội đang áp dụng các quy định hiện hành. Trong quá trình triển khai, mặc dù đã tuyên truyền nhưng đối với các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, ngoài ký cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm nhưng nhiều khi việc tuân thủ vẫn chưa được đảm bảo.

Để các cơ sở, hộ sản xuất nhỏ lẻ có thể tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm, bà Quỳnh rất đồng tình với việc xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế rau đảm bảo an toàn thực phẩm”. Từ cam kết "trên giấy", có thể chuẩn hóa quy trình sản xuất.

Góp ý vào dự thảo, bà Quỳnh cho biết, tại dự thảo đang nêu: "Truy xuất ngồn gốc là khả năng truy tìm, nhận diện đối tượng, thông tin và quá trình có liên quan đến sản phẩm trong các công đoạn sản xuất, sơ chế, bảo quản, vận chuyển, phân phối và kinh doanh".

Tuy nhiên, bà Quỳnh cho hay, tại Khoản 20 Điều 3 Nghị định 37 của Chính phủ đã quy định chi tiết một số điều, biện pháp tổ chức, hướng dẫn, thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa quy định rất rõ: "Truy xuất nguồn gốc là hoạt động theo dõi, giám sát, xác định được một kiểu loại, lô hoặc một đơn vị sản phẩm, hàng hóa theo thời gian và địa điểm qua từng công đoạn của chuỗi cung ứng".

Chính vì vậy, bà Quỳnh đề xuất bổ sung cụ thể đối tượng là "rau" vào dự thảo. Như vậy có sự đồng nhất từ Luật, Nghị định, Thông tư đến Tiêu chuẩn. Như vậy, các cơ quan quản lý nhà nước rất dễ để quản lý.

Về yêu cầu chung quản lý, sơ chế rau an toàn. Theo bà Quỳnh, hiện nay, các tiêu chuẩn, điều kiện QCVN đưa ra trong dự thảo đang thấp hơn so với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với rau, quả, chè búp tươi đủ điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, sơ chế (QCVN 01-132:2013).

"Mục đích ban hành Tiêu chuẩn là để các cơ sở nhỏ, lẻ được cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hay chỉ là khuyến khích sản xuất an toàn", bà Quỳnh nêu vấn đề.

Nếu khuyến khích bà Quỳnh đồng ý với trong dự thảo "phân tích một số chỉ tiêu kim loại nặng". Còn nếu để phục vụ công tác quản lý nhà nước thì trong (QCVN 01-132:2013) đã quy định rất rõ phải phân tích đủ 9 chỉ tiêu về kim loại nặng trong đất.

Bà Quỳnh đề nghị, cơ quan soạn thảo làm rõ thêm.

Từ góc độ chuyên gia khoa học, GS.TS Trần Khắc Thi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả cho rằng, rau là nhóm nông sản có mức độ rủi ro về an toàn thực phẩm cao hơn nhiều loại cây trồng khác.

Theo ông Thi, rau có tốc độ sinh trưởng nhanh, hấp thu mạnh các yếu tố từ môi trường đất và nước. Đồng thời, nhiều loại rau được sử dụng trực tiếp mà không qua chế biến hoặc xử lý nhiệt, khiến các nguy cơ về an toàn thực phẩm tác động trực tiếp đến người tiêu dùng. Chính vì vậy, việc xây dựng một bộ tiêu chuẩn riêng cho sản xuất rau an toàn là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

GS.TS Trần Khắc Thi cũng đề nghị xem xét điều chỉnh tên tiêu chuẩn theo hướng bao quát hơn, đồng thời bổ sung các quy định liên quan đến sản xuất rau trái vụ trong nhà lưới, nhà màng và các mô hình canh tác hiện đại đang được áp dụng ngày càng phổ biến tại các vùng chuyên canh.

Đáng chú ý, chuyên gia này đề nghị bổ sung chỉ tiêu nitrat vào nhóm các yếu tố cần kiểm soát trong sản xuất rau an toàn. Theo ông, nitrat có thể chuyển hóa thành các hợp chất ảnh hưởng đến sức khỏe nếu tích tụ ở mức cao, trong khi đây là chỉ tiêu đã được đề cập trong nhiều quy trình và tiêu chuẩn sản xuất rau trước đây.

Là đơn vị thu mua và phân phối rau, củ, quả từ các doanh nghiệp và hợp tác xã trên cả nước, đại diện WinCommerce cho biết, dự thảo được xây dựng theo hướng logic, bám sát các khâu kiểm soát có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn thực phẩm và tương đối phù hợp với thực tiễn sản xuất rau hiện nay tại Việt Nam.

Dự thảo đã có biểu mẫu theo hướng đơn giản, dễ hiểu và tương đối phù hợp cho cả hộ nông dân có diện tích nhỏ, khoảng dưới 1 đến 2 ha. Đây là điểm rất thực tiễn và cần được giữ vững trong quá trình hoàn thiện tiêu chuẩn.

Về thời gian cách lý thuốc BVTV, dự thảo nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm thời gian cách ly trước thu hoạch. Nếu tiêu chuẩn được phổ biến tốt và người nông dân được hướng dẫn rõ ràng, nội dung này sẽ góp phần giảm đáng kể số trường hợp bị từ chối hàng trong quá trình thu mua.

Về ứng dụng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc, đại diện WinCommerce đề nghị dự thảo nên giữ công nghệ số và mã QR ở mức khuyến khích rõ ràng, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc triển khai theo lộ trình, có hạ tầng hỗ trợ từ cơ quan nhà nước và phù hợp điều kiện thực tế của từng nhóm đối tượng, tránh biến đây thành một điều kiện “gần như bắt buộc trên thực tế” đối với nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết thu mua

Theo đại diện WinCommerce, nếu được ban hành và triển khai hiệu quả, tiêu chuẩn này sẽ là cơ sở quan trọng để các nông hộ nhỏ lẻ tuân thủ các chỉ tiêu kiểm soát an toàn cơ bản, giúp nhà bán lẻ tự tin hơn trong việc thu mua rau từ nguồn sản xuất trong nước, đồng thời tăng niềm tin của người tiêu dùng vào sản phẩm rau có nguồn gốc rõ ràng.

Rau là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Chất lượng, mức độ an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc của sản phẩm rau không chỉ liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng, mà còn quyết định uy tín, giá trị và năng lực cạnh tranh của ngành rau Việt Nam.

Sau hơn 15 năm triển khai, VietGAP đã tạo nền tảng quan trọng cho sản xuất nông nghiệp an toàn, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, mức độ áp dụng trong thực tế còn thấp. Theo số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha diện tích trồng rau, trong đó diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5-0,6% tổng diện tích sản xuất.

×