Tiki – taka đã hồi sinh

Một ĐT Tây Ban Nha đã tiến hoá đến phiên bản tốt nhất

Vậy là ĐT Tây Ban Nha đã có chiến thắng trước ĐT Argentina trong trận Chung kết và lên ngôi vô địch World Cup 2026 một cách xứng đáng. Có nghĩa là từ đầu giải đến giờ, tất cả các đội bóng thất bại trước họ đều tâm phục khẩu phục, cho dù đó có là ĐT Pháp của Mbappe hay Argentina của Messi.

Các đội bóng gặp ĐT Tây Ban Nha đều thua một kiểu giống nhau, đó là họ không có bóng để chơi. Trước một triết lý bóng đá rất đơn giản như cách đá của Tây Ban Nha, đó là ai giữ bóng thì người ấy chơi bóng, các đối thủ của họ như bị lùa vào trò chơi “đá ma”, suốt ngày đuổi theo bóng. Lúc vừa có được bóng, kể cả ngay trên phần sân nhà mình, họ ngay lập tức bị một đám cầu thủ người Tây Ban Nha quây lại cướp bóng, rồi lại vẽ vời, chuyền ban cho nhau ngay trước mặt mình, bắt mình cả trận lại đuổi theo quả bóng, cực khó chịu, kể cả đó có là Messi và các đồng đội.

Trở lại trận Chung kết, nếu chúng ta được đặt vào địa vị HLV Lionel Scaloni, HLV ĐT Argentina, trước trận đấu, chúng ta sẽ toan tính gì?

Về mặt lý thuyết, để khắc chế lối đá kiểm soát bóng toàn diện như của Tây Ban Nha, điều đầu tiên, bất kỳ ai cũng sẽ nghĩ đến, đó là làm thế nào để bảo vệ được cầu môn trước sức ép khủng khiếp mà đám cầu thủ Tây Ban Nha kia tạo ra. Và ĐT Cape Verde ở vòng bảng là một tấm gương gần nhất cho thấy sự hiệu quả của việc phòng ngự số đông, bố trí thấp, bọc lót, hỗ trợ cho nhau linh hoạt. Ít nhất, với cách đá đó, có thể sẽ giúp cho đội bóng không thua trước ĐT Tây Ban Nha đã.

Thế làm sao để ghi bàn? Để chiến thắng?

Ngay ở trận bán kết, cách tiếp cận như ĐT Pháp có vẻ không hiệu quả và quá nguy hiểm, đó là dâng lên đôi công, tranh giành quyền kiểm soát bóng, kiểm soát khu vực giữa sân, qua đó kiểm soát thế trận với các cầu thủ Tây Ban Nha. Mặc dù đẳng cấp của hàng tiền vệ và tiền đạo Pháp có thể coi là hàng đầu thế giới, nhưng họ vẫn không làm sao kiểm soát được thế trận. Và mỗi khi tuyến trên bị mất bóng, hàng thủ Pháp lại phải đối đầu với các pha chuyển đổi trạng thái đầy khó chịu và rất nguy hiểm của các cầu thủ Tây Ban Nha.

Đến đây, hẳn bất kỳ ai đều nghĩ đến giải pháp, vậy chúng ta sẽ phòng ngự như Cape Verde để không thua đã, sau đó cùng với dàn cầu thủ tấn công chất lượng hàng đầu thế giới, tất nhiên là cùng đôi chân kỳ ảo của Messi, chúng ta sẽ chờ cơ hội phản công. Liệu HLV Lionel Scaloni có nghĩ thế không? Điều này không chắc, nhưng xét về thực tế những gì diễn ra trong trận đấu, ĐT Argentina lại đã làm đúng như vậy. Không biết là chủ động hay bị ép, nhưng thực tế là họ co về phòng ngự trên phần sân nhà. Và ít nhất trong 90 phút chính thức của trận đấu, họ đã làm được điều mà các cầu thủ Cape Verde đã làm, đó là không để bị thua.

Vậy tại sao trong suốt cả trận đấu, các cầu thủ Argentina, những người nổi danh với kỹ thuật điêu luyện, lối đá ma giáo, lại gần như không thể tổ chức phản công một cách hiệu quả, hay nói theo thuật ngữ bây giờ người ta hay dùng, là chuyển đổi trạng thái nhanh? Họ gần như không có cơ hội nào đáng kể trước khung thành Tây Ban Nha cả.

Đến bây giờ, chúng ta lại đặt mình vào địa vị của HLV Luis de la Fuente Castillo của ĐT Tây Ban Nha, liệu ông có nghĩ đến việc ĐT Argentina sẽ chủ động phòng ngự và tìm cơ hội phản công không? Chắc là có. Vậy phương án điều chỉnh để khắc chế chiến thuật phòng ngự phản công này là gì?

Đây là điểm đặc biệt thú vị mà có lẽ ít người nhận ra, nó cho thấy sự tinh tế của HLV này trong cách tiếp cận trận đấu. Tuy cùng là kiểm soát bóng, nhưng trước mỗi đối thủ, ĐT Tây Ban Nha ứng xử khác nhau.

Nếu để ý, chúng ta sẽ thấy, không giống như đá với Pháp, khi đá với Argentina, các cầu thủ Tây Ban Nha gần như không tổ chức chuyển đổi trạng thái nhanh, họ gần như không tổ chức phản công cho dù có cơ hội, cả hiệp 1 chỉ có 1 lần tổ chức phản công nhanh vào cuối hiệp. Khi các cầu thủ phòng ngự Tây Ban Nha cướp được bóng bên sân nhà trong các pha tấn công của Argentina, họ chậm rãi chuyền cho nhau, dường như cố ý để chờ cho các cầu thủ Argentina chạy về phòng thủ phía sân nhà. Điều này có vẻ vô lý, có vẻ phản chiến thuật, nhưng đấy là cách để tránh những pha phản công nguy hiểm của các cầu thủ Argentina.

Vì nếu Tây Ban Nha phản công nhanh khi hàng thủ Argentina đang thiếu người, điều này đồng nghĩa với việc trong lúc họ phản công, có một cơ số cầu thủ tấn công Argentina chưa về kịp và vẫn đang ở sau lưng họ phía sân nhà. Và như vậy là rất nguy hiểm nếu cuôc phản công bất thành và bị mất bóng, nguy hiểm và khó kiểm soát hơn rất nhiều nếu so sánh với việc Argentina có bóng với 11 cầu thủ đang ở phần sân nhà của họ.

Và đây là ví dụ điển hình về khái niệm mà giới chuyên môn vẫn thường nói cho chúng ta nghe: Kiểm soát nhịp độ trận đấu. Các cầu thủ Tây Ban Nha điều chỉnh nhịp độ theo ý của họ, chứ nếu cứ có cơ hội là phản công ngay thì sẽ là liên miên các cuộc phản công từ 2 phía, khi đó tốc độ của trận đấu sẽ bị đẩy lên cao và quyền kiểm soát trận đấu bị san sẻ cho cả 2 đội.

Tóm lại, ĐT Tây Ban Nha, với lối đá kiểm soát triệt để, mà bản chất là tiki-taka đã tiến hóa, họ đã vô địch một cách xứng đáng. Nhưng không những các đội bóng khác rất khó học tập theo lối đá này để thành công, mà ngay chính cả ĐT Tây Ban Nha, giống như thời vàng son của lối đá tiki-taka cách đây 20 năm, sẽ đến lúc họ không thể thành công với lối đá này nữa, không phải vì các đội bóng khác bắt bài, mà để đá được như vậy, cần một dàn cầu thủ đáp ứng, kiểu như các hậu vệ có kỹ năng không khác gì tiền vệ, giống như lứa thế hệ vàng Puyol, Iniesta, Villa, Xavi… trước đây, hay lứa cầu thủ hiện tại, mà họ còn cần một HLV đủ tinh tế để duy trì lối đá cực khó này một cách có hiệu quả, kiểu như “nhà hiền triết” José Luis Aragonés Suárez với chức vô địch châu Âu năm 2008, Vicente del Bosque, vô địch thế giới ở World Cup 2010, vô địch châu Âu năm 2012 và HLV Luis de la Fuente Castillo hôm nay.

×