Tổ tiên của Lý Thế Dân là ai, có phải là Lão Tử và Cao Dao

Trong lịch sử Trung Hoa, mỗi khi một triều đại mới ra đời, điều đầu tiên các vị hoàng đế nghĩ đến không chỉ là bình định thiên hạ hay xây dựng triều chính, mà còn là một vấn đề tưởng như vô hình nhưng lại quyết định sự tồn tại của cả vương triều: mình là ai và mình được trời trao quyền cai trị bằng cách nào?

Đối với nhà Đường cũng vậy.

Sau khi Lý Uyên lật đổ nhà Tùy, rồi Lý Thế Dân bước lên ngôi báu sau biến cố Huyền Vũ Môn, triều Đường nhanh chóng trở thành đế quốc hùng mạnh nhất phương Đông. Nhưng càng đứng trên đỉnh cao quyền lực, hoàng tộc họ Lý càng cần một câu trả lời đủ sức thuyết phục thiên hạ: dòng máu của họ bắt nguồn từ đâu?

Chính từ đó, một câu chuyện mang đậm màu sắc "thâm cung bí sử" dần được dựng nên, trong đó tổ tiên của Lý Thế Dân không chỉ là triết gia nổi tiếng nhất Trung Hoa – Lão Tử Lý Nhĩ, mà còn được truy ngược tới tận Cao Dao, vị đại hiền thời thượng cổ, người được xếp ngang hàng với Nghiêu, Thuấn và Đại Vũ.

Giấc mộng thay đổi vận mệnh Đại Đường

Người xưa có câu: "Sư xuất hữu danh" – muốn khởi binh giành thiên hạ thì trước hết phải có danh nghĩa chính đáng.

Năm cuối triều Tùy, thiên hạ rối ren, dân chúng lầm than, các cuộc nổi dậy nổ ra khắp nơi. Lý Uyên tuy nắm đại quân trong tay nhưng vẫn chần chừ, bởi một bước đi sai có thể khiến cả gia tộc bị tru di.

Đúng vào thời điểm ấy, trong dân gian bắt đầu lan truyền một câu chuyện kỳ lạ.

Tương truyền trước ngày khởi binh, Lý Uyên nằm mộng thấy một vị tiên râu bạc cưỡi thanh ngưu xuất hiện. Có dị bản nói người ấy chính là Thái Thượng Lão Quân, cũng có thuyết cho rằng đó là Lão Tử Lý Nhĩ.

Trong giấc mộng, vị tiên nói với Lý Uyên rằng ông vốn là hậu duệ của Lão Tử, còn người con thứ hai là Lý Thế Dân mang thiên mệnh, sau này sẽ trở thành "Thái Bình Thiên Tử", thống nhất thiên hạ.

Một giấc mộng, nhưng lại đủ để biến cuộc nổi dậy thành "ý trời".

Sau khi nhà Đường thành lập, truyền thuyết ấy nhanh chóng được triều đình chính thức hóa. Đến thời Đường Cao Tông, Lão Tử được truy tôn là Thái Thượng Huyền Nguyên Hoàng Đế, trở thành thủy tổ của hoàng thất Đại Đường. Đạo giáo từ đó cũng được nâng lên địa vị gần như quốc giáo.

Nhìn bề ngoài, đó là sự tôn kính dành cho một bậc hiền triết.

Nhưng phía sau lại là một nước cờ chính trị vô cùng khôn ngoan.

Nếu hoàng đế là hậu duệ của Lão Tử thì quyền lực của nhà Đường không chỉ đến từ binh đao, mà còn được "Thiên đạo" bảo hộ.

Lý Thế Dân thực sự mang dòng máu nào?

Thế nhưng, câu chuyện về huyết thống của Lý Thế Dân chưa bao giờ đơn giản.

Theo chính sử, ông xuất thân từ Lũng Tây Lý thị, một trong những thế tộc danh giá nhất vùng Quan Trung.

Tuy nhiên, bà nội của Lý Thế Dân lại là con gái của Độc Cô Tín, vị đại quý tộc nổi tiếng người Tiên Ti thời Tây Ngụy.

Điều đó đồng nghĩa với việc vị hoàng đế được xem là minh quân bậc nhất lịch sử Trung Hoa chắc chắn mang một phần huyết thống Tiên Ti.

Chính vì vậy, nhiều học giả hiện đại từng đặt nghi vấn rằng diện mạo của Lý Thế Dân có lẽ không hoàn toàn giống người Hán truyền thống.

Dẫu vậy, sử sách không hề ghi chép chi tiết ngoại hình của ông. Những nhận định về việc Lý Thế Dân có "gương mặt người Hồ" hay không đều chỉ là suy đoán, không có chứng cứ xác thực.

Có lẽ chính vì xuất thân khá phức tạp ấy mà việc xây dựng một hệ thống gia phả huy hoàng càng trở nên cần thiết đối với hoàng thất nhà Đường.

Cao Dao – người được xem là thủy tổ thực sự của họ Lý

Nếu Lão Tử giúp nhà Đường có được hào quang triết học và thiên mệnh, thì cái tên Cao Dao lại mang đến cho họ một lịch sử kéo dài từ thời khai thiên lập địa.

Trong nhiều gia phả cổ của họ Lý, Cao Dao được tôn là vị thủy tổ đầu tiên.

Ông sống vào thời Nghiêu – Thuấn và được xếp vào hàng Thượng cổ Tứ Thánh, cùng với Nghiêu, Thuấn và Đại Vũ.

Theo truyền thuyết, sau khi Đại Vũ qua đời, người được nhiều người kỳ vọng kế vị chính là Cao Dao. Tuy cuối cùng ông không trở thành thiên tử, nhưng điều đó cũng cho thấy địa vị vô cùng cao của ông trong mắt người xưa.

Tác phẩm Luận Hành từng đánh giá: "Ngũ Đế, Tam Vương, Cao Dao và Khổng Tử đều là bậc thánh của nhân gian”.

Danh tiếng ấy khiến việc nhận Cao Dao làm tổ tiên trở thành một lựa chọn gần như hoàn hảo đối với nhà Đường.

Vị quan tư pháp đầu tiên của Trung Hoa

Nếu Khổng Tử được xem là biểu tượng của Nho giáo, thì Cao Dao lại được người đời sau tôn là ông tổ của nền tư pháp Trung Quốc.

Theo ghi chép trong Thượng Thư, vua Thuấn giao cho Cao Dao phụ trách hình pháp thiên hạ.

Ông đề ra Ngũ hình để trị tội và Ngũ giáo để giáo hóa dân chúng.

Quan điểm của Cao Dao rất tiến bộ đối với thời đại của mình: chỉ dùng hình phạt thôi chưa đủ, muốn xã hội ổn định còn phải dùng đạo đức để cảm hóa con người.

Dân gian còn lưu truyền rằng Cao Dao nuôi một linh thú tên Giải Trĩ, con vật một sừng có khả năng phân biệt đúng sai. Mỗi khi xử án, nếu ai là kẻ có tội, Giải Trĩ sẽ dùng sừng húc vào người đó. Bởi vậy, suốt hàng nghìn năm sau, hình tượng Giải Trĩ vẫn được xem là biểu tượng của công lý trong văn hóa Trung Hoa.

Vì sao hậu duệ Cao Dao lại mang họ Lý?

Một trong những câu chuyện thú vị nhất xoay quanh họ Lý chính là nguồn gốc của cái họ này.

Theo truyền thuyết được lưu truyền rộng rãi nhất, Cao Dao từng đảm nhiệm chức Lý quan, tức quan coi việc hình pháp.

Con cháu ông vì thế lấy chữ "Lý" (理) làm họ.

Đến cuối thời nhà Thương, một hậu duệ của Cao Dao vì đắc tội với Trụ Vương nên phải bỏ trốn.

Trên đường chạy nạn, ông sống nhờ quả mận rừng (李) để cầm hơi.

Nhằm tránh sự truy sát, ông đổi luôn chữ viết của họ mình từ 理 sang 李.

Từ đó, họ Lý ra đời.

Dù câu chuyện mang nhiều màu sắc truyền thuyết hơn là lịch sử được kiểm chứng, nó vẫn được rất nhiều gia phả họ Lý và các triều đại phong kiến chấp nhận trong suốt nhiều thế kỷ.

Vì sao nhà Đường phải truy ngược tổ tiên xa đến như vậy?

Trong lịch sử Trung Hoa, việc truy phong tổ tiên chưa bao giờ chỉ đơn thuần là câu chuyện gia tộc.

Lưu Bang truy tôn cha mình thành Thái Thượng Hoàng.

Tào Phi truy tôn Tào Tháo làm Ngụy Vũ Đế.

Nhà Đường cũng đi theo con đường ấy, nhưng tham vọng còn lớn hơn nhiều.

Nếu chỉ nhận Lão Tử là tổ tiên, họ Lý mới có hơn một nghìn năm lịch sử.

Nhưng nếu tiếp tục truy ngược đến Cao Dao, lịch sử của dòng họ sẽ kéo dài tới tận thời Nghiêu Thuấn – tức hơn hai thiên niên kỷ trước khi nhà Đường ra đời.

Chính vì vậy, năm Thiên Bảo thứ hai (743), Đường Huyền Tông chính thức truy phong Cao Dao là Đức Minh Hoàng Đế, đưa vị đại hiền thời thượng cổ trở thành một phần trong hệ thống tổ tiên của hoàng thất Đại Đường.

Đó vừa là sự tôn vinh quá khứ, vừa là lời khẳng định rằng nhà Đường là người kế thừa chính thống của nền văn minh Hoa Hạ.

Huyền thoại và lịch sử

Ngày nay, phần lớn các nhà sử học đều cho rằng không có bằng chứng khảo cổ hay tư liệu đáng tin cậy nào chứng minh Lý Uyên hoặc Lý Thế Dân thực sự là hậu duệ huyết thống của Lão Tử hay Cao Dao.

Đây nhiều khả năng là những truyền thống gia phả và cách xây dựng tính chính danh rất phổ biến trong các triều đại phong kiến Trung Quốc.

Tuy nhiên, chính những câu chuyện ấy lại góp phần tạo nên hào quang cho Đại Đường.

Bởi trong chính trị phong kiến, đôi khi điều khiến thiên hạ tin tưởng không phải là sự thật tuyệt đối, mà là một huyền thoại đủ lớn để tất cả cùng tin vào. Và với nhà Đường, việc kết nối huyết thống từ Lão Tử đến Cao Dao chính là một trong những huyền thoại quyền lực nhất từng được xây dựng trong lịch sử Trung Hoa.

×