Giám sát thực hiện chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường, nông dân còn "ngại va chạm"

Giám sát, phản biện xã hội là một trong những chức năng, nhiệm vụ quan trọng của Hội Nông dân Việt Nam, nhằm xây dựng và thực hiện đúng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, các chương trình, dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở nông thôn; kịp thời phát hiện những sai sót, khuyết điểm trong tổ chức thực hiện, những nội dung còn thiếu, chưa sát, chưa đúng, chưa phù hợp trong các văn bản dự thảo của các cơ quan Đảng, Nhà nước; kiến nghị sửa đổi, bổ sung các chính sách cho phù hợp, phát hiện, phổ biến những nhân tố mới, những mặt tích cực, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nông dân.

Đồng thời, giám sát, phản biện xã hội cũng là nhiệm vụ nhằm nâng cao năng lực của cán bộ, hội viên, nông dân; phát huy vai trò, trách nhiệm của tổ chức Hội Nông dân các cấp, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh.

Ngày 30/1/2026, đồng chí Phạm Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vừa ký ban hành Kế hoạch số 269 – KH/HNDTW thực hiện công tác giám sát và phản biện xã hội; tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền năm 2026, trong đó có nội dung giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường.

Nhằm góp phần thực hiện Kế hoạch số 269 – KH/HNDTW, Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt xây dựng kế hoạch truyền thông và tổ chức tọa đàm trực tuyến, với chủ đề: Phát huy vai trò của nông dân trong giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường.

Tọa đàm nhằm đánh giá vai trò quan trọng của Hội Nông dân các cấp, vai trò của người nông dân trong việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường; ý kiến của cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng về vai trò của Hội và người nông dân trong công tác bảo vệ môi trường; đề xuất các giải pháp để Hội Nông dân, người nông dân phát huy vai trò trong công tác bảo vệ môi trường.

Đến dự Tọa đàm trực tuyến, có bà Nguyễn Thị Phương Quỳnh - Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình; ông Hoàng Trọng Thủy – chuyên gia nông nghiệp; ông Nguyễn Trọng Tính – Chủ tịch Hội Nông dân xã Phù Đổng, TP Hà Nội.

Các cấp Hội Nông dân, người nông dân tham gia vào giám sát thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường có 4 giá trị cốt lõi

Một trong những giải pháp được đưa ra để thực hiện Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 là tăng cường thực thi chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, trong đó có tăng cường sự giám sát của cộng đồng, người dân, Mặt trận Tổ quốc, các hội đoàn thể. Việc đưa các cấp Hội Nông dân, người nông dân tham gia vào giám sát việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường có ý nghĩa như thế nào trong giai đoạn hiện nay?

Trả lời câu hỏi này, chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thuỷ cho biết, việc phát huy vai trò của các tổ chức hội đoàn thể, đặc biệt là Hội Nông dân và người nông dân, trong công tác giám sát thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực về mặt kinh tế - xã hội cũng như công tác xây dựng Hội. Trong đó, tôi nhấn mạnh 4 giá trị cốt lõi sau đây: Thứ nhất, nâng cao vị thế chính trị và pháp lý của người nông dân. Từ chỗ chỉ là đối tượng được bảo vệ, nay người nông dân và hội viên đã chuyển dịch sang vị thế được pháp luật bảo hộ và trực tiếp đồng hành cùng Nhà nước trong công tác giám sát việc thực thi pháp luật bảo vệ môi trường.

Thứ hai, thiết lập kênh giám sát trực tiếp, hiệu quả tại cơ sở: Sự tham gia này tạo thêm một kênh giám sát có hiệu lực và hiệu quả ngay tại địa phương, gắn liền trực tiếp với lợi ích sinh kế của người nông dân. Qua đó, giúp các cấp Hội có thêm điều kiện tốt nhất để tập hợp, tổ chức và thắt chặt khối đại đoàn kết nông dân.

Thứ ba, thúc đẩy tính minh bạch và phát hiện kịp thời các vi phạm: Bất kỳ chiến lược hay nhiệm kỳ nào cũng cần có chương trình hành động, kế hoạch trung và dài hạn cụ thể. Việc đưa người dân vào cuộc sẽ giúp quá trình thực thi pháp luật trôi chảy và minh bạch hơn. Từ đó, cộng đồng có thể dễ dàng phát hiện các hành vi vi phạm từ các cơ quan chức năng quản lý môi trường, cũng như các vi phạm ngay trong cộng đồng – nơi sự giám sát chéo lẫn nhau đôi khi còn ở mức hạn chế.

Thứ tư, đặt nền móng cho văn hóa thượng tôn pháp luật: Cuối cùng, hoạt động này giúp xây dựng nền móng vững chắc cho văn hóa thực thi pháp luật, văn hóa giám sát pháp luật ngay tại cơ sở. Văn hóa này phải được hình thành từ những con người cụ thể và những công việc rất cụ thể trong đời sống hàng ngày.

Có thể khẳng định, những ý nghĩa này không chỉ góp phần nâng cao vị thế của tổ chức Hội Nông dân và người nông dân, mà thực tế, công tác giám sát xã hội về bảo vệ môi trường từ trước đến nay vẫn luôn được Trung ương Hội Nông dân Việt Nam đặc biệt quan tâm, coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm từ các nhiệm kỳ trước đây.

Hơn 1.000 Chi hội nông dân ở Ninh Bình đã có tổ bảo vệ môi trường

Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam khóa VI đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/HNDTW ngày 21/7/2014 về “Nâng cao trách nhiệm của Hội Nông dân Việt Nam tham gia bảo vệ môi trường nông thôn và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2014 – 2020”. Ngày 30/1/2026, đồng chí Lương Quốc Đoàn, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam vừa ký ban hành Kế hoạch số 269 – KH/HNDTW thực hiện công tác giám sát và phản biện xã hội; tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền năm 2026, trong đó có nội dung giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường. Thời gian qua, Hội Nông dân Ninh Bình đã triển khai kế hoạch này như thế nào, những kết quả ấn tượng nhất trong việc vận động các cấp hội, người nông dân tham gia bảo vệ môi trường, giám sát việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường là gì?

Giải đáp câu hỏi trên, bà Nguyễn Thị Phương Quỳnh, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình cho biết: Với Hội Nông dân Ninh Bình, môi trường là vấn đề hết sức quan trọng, liên quan tực tiếp tới đời sống, kinh tế của người dân. Chúng tôi xây dựng các kế hoạch và có các văn bản kịp thời, trong đó, chúng ta thấy rằng xây dựng các mô hình giám sát thì phải phát huy vai trò giám sát của người dân thì mới có thể đem lại hiệu quả. Chúng tôi có 129 xã và hơn 1.000 chi hội đã có tổ bảo vệ môi trường, điều này đã phát huy vai trò của cộng đồng trong việc giám sát bảo vệ môi trường.

Chúng tôi xây dựng mô hình cánh đồng không có thuốc bảo vệ thực vật nhằm bảo vệ môi trường, huy động nguồn lực của người dân xây bể xi măng để bà con bỏ bao bì chai lọ thuốc bảo vệ thực vật vào. Quá trình thực hiện, người dân phải cùng nhắc nhở nhau, ai không làm thì họ tự nhắc nhau, đó là giám sát thường xuyên. Hàng tuần, các tổ sẽ đi thu gom xử lý và dân cùng tham gia, giám sát.

Điều này cho thấy ở đây là việc xây dựng các mô hình cánh đồng không có vỏ thuốc, hay mô hình nhà sạch, vườn xanh, đường sông không rác, hay ngày chủ nhật xanh đều có giám sát thường xuyên của bà con. Nó thể hiện sự phát huy sức mạnh cộng đồng trong việc giám sát thực hiện công tác bảo vệ môi trường.

Việc tổ chức giám sát cũng quan trọng, chúng tôi mời cả lãnh đạo địa phương cùng tham gia, và điều này đang giúp thay đổi về chất lượng giám sát, phản ánh chất lượng giám sát việc bảo vệ môi trường.

Hội ND xã Phù Đổng: Đảm nhiệm xử lý 3 “điểm đen” về tồn đọng rác thải

Ông Nguyễn Trọng Tính, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phù Đổng, cho biết, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Phù Đổng được thành lập trên cơ sở sáp nhập các đơn vị theo quy định, với diện tích tự nhiên 41,6 km² và dân số gần 112.000 người. Đây là một trong những xã có diện tích lớn và dân số đông của thành phố. Theo ông Tính, địa bàn xã hiện khá rộng, tập trung nhiều làng nghề, vùng sản xuất nông nghiệp, khu công nghiệp, khu chăn nuôi cùng các hoạt động thương mại, dịch vụ. Trong đó, diện tích đất sản xuất nông nghiệp tương đối lớn. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, song đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo vệ môi trường và giám sát việc thực hiện pháp luật về môi trường.

“Thuận lợi lớn nhất hiện nay là nhận thức của người dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hội viên nông dân ngày càng hiểu rằng bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm đối với cộng đồng mà còn gắn trực tiếp với sức khỏe, sinh kế của mỗi người dân và sự phát triển bền vững của mỗi gia đình”, ông Tính nói.

Sau khi sáp nhập, tổ chức Hội Nông dân xã Phù Đổng được kiện toàn, mạng lưới chi hội được củng cố, tạo điều kiện để công tác tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và nhân dân được triển khai đồng bộ ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, ông Tính cũng chỉ ra một số khó khăn. Địa bàn rộng, nhiều loại hình sản xuất, kinh doanh và dịch vụ khiến nguy cơ phát sinh chất thải, ô nhiễm môi trường gia tăng, gây khó khăn cho công tác quản lý. Một số hộ sản xuất còn hạn chế về điều kiện đầu tư hệ thống xử lý chất thải. Bên cạnh đó, việc thay đổi thói quen trong sản xuất và sinh hoạt cần có thời gian, không thể thực hiện trong một sớm một chiều.

“Công tác bảo vệ môi trường không thể chỉ dựa vào kiểm tra, xử lý vi phạm mà phải bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của mỗi cán bộ, hội viên nông dân và toàn thể nhân dân”, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phù Đổng nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, Hội Nông dân xã Phù Đổng xác định phương châm “tuyên truyền đi trước, giám sát đồng hành, người dân là chủ thể”.

Hội đưa nội dung bảo vệ môi trường vào sinh hoạt chi hội; vận động hội viên phân loại rác thải tại nguồn, thu gom bao bì, vỏ thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng; hạn chế tối đa việc đốt rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch; đồng thời tích cực tham gia xây dựng các tuyến đường “sáng - xanh - sạch - đẹp”. Hội cũng phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, Ủy ban MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn để nắm bắt tình hình tại cơ sở, tiếp nhận phản ánh của người dân và kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm.

Theo ông Tính, hoạt động giám sát không chỉ nhằm phát hiện, xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, tạo sự đồng thuận và lan tỏa trách nhiệm bảo vệ môi trường trong cộng đồng. Trong năm 2026, Hội Nông dân xã Phù Đổng xác định giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, bám sát định hướng của cấp ủy, chính quyền về giải quyết các “điểm nghẽn” trên địa bàn.

Hội đã triển khai nhiều mô hình, hoạt động cụ thể, trong đó tập trung phát huy vai trò nòng cốt của hội viên nông dân trong các hoạt động tự quản về môi trường.

Một trong những cách làm được Hội Nông dân xã Phù Đổng chú trọng là rà soát, xác định các điểm tồn đọng về vệ sinh môi trường, các điểm thường xuyên xảy ra tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng, cũng như những khu vực sản xuất nông nghiệp có tình trạng vứt bỏ vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy định.

Công tác tuyên truyền được triển khai bằng nhiều hình thức như thông qua sinh hoạt chi hội, hệ thống truyền thanh địa phương, các nhóm Zalo của hội viên nông dân và tuyên truyền trực tiếp tại khu dân cư. Nội dung tập trung vào vận động người dân không đổ rác bừa bãi, thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định và thực hiện phân loại rác thải tại nguồn.

Hội Nông dân xã cũng phát huy vai trò của các chi hội trong hoạt động tự quản, duy tu các công trình, phần việc do Hội triển khai; hưởng ứng Ngày Chủ nhật xanh và các hoạt động vệ sinh môi trường do địa phương phát động. Hiện Hội đang đảm nhiệm chăm sóc 7 tuyến đường hoa, 12 tuyến đường hàng cây nông dân, 3 vườn hoa nông dân và 3 tuyến đường nông dân kiểu mẫu. Các chi hội thường xuyên tổ chức khơi thông cống rãnh, vệ sinh đường làng, ngõ xóm và thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các khu vực sản xuất nông nghiệp.

Đặc biệt, Hội Nông dân xã Phù Đổng đang đảm nhiệm xử lý 3 trong tổng số 16 “điểm đen” về tồn đọng rác thải trên địa bàn.

Theo ông Tính, một công trình tiêu biểu được Hội triển khai từ đầu năm 2026 là cải tạo khu vực tồn đọng rác thải nhiều năm tại thôn Ninh Hiệp, biến nơi đây thành công trình “Đoàn kết sáng tạo”, “Dân vận khéo”, hướng tới xây dựng vườn hoa nông dân, hàng cây nông dân kiểu mẫu. Công trình có chiều dài khoảng 400m.

Trước đây, khu vực này tồn đọng một lượng lớn rác thải xây dựng và rác thải sinh hoạt do người dân đổ trộm trong nhiều năm. Hội Nông dân đã huy động lực lượng, phối hợp thu gom, vận chuyển hàng trăm mét khối rác thải để xử lý theo quy định. Sau đó, Hội đưa khoảng 150m³ đất màu để cải tạo mặt bằng, tổ chức trồng mới hàng trăm cây xanh và hàng nghìn cây hoa các loại. Sau khoảng 4 tháng triển khai, khu vực này cơ bản hình thành vườn hoa và tuyến đường cây hoa kiểu mẫu.

Theo ông Tính, kết quả này cho thấy hiệu quả rõ nét từ sự vào cuộc của tổ chức Hội, cán bộ, hội viên nông dân và đặc biệt là sự tham gia trực tiếp của người dân. “Quy mô công trình không lớn nhưng hiệu quả mang lại rất rõ rệt, nhất là trong việc nâng cao nhận thức của hội viên, người dân về bảo vệ môi trường và giám sát việc thực hiện các quy định về môi trường. Từ một điểm tồn đọng rác thải kéo dài, khu vực thôn Ninh Hiệp đã có sự thay đổi rõ nét”, ông Tính chia sẻ.

Biến giám sát thành một phần của văn hóa cộng đồng

Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, cần nhìn nhận người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể trực tiếp của hoạt động giám sát cộng đồng. Là những người trực tiếp sản xuất, sinh sống và gắn bó với địa bàn, người dân có lợi thế trong việc phát hiện sớm những vấn đề phát sinh trong đời sống, sản xuất và môi trường.

Theo ông Thủy, có 4 khía cạnh cần tập trung phát huy để nâng cao vai trò của người dân trong giám sát cộng đồng. Thứ nhất, phát huy khả năng phát hiện sớm và phản ánh kịp thời từ cơ sở. Người dân là những người trực tiếp sống, sản xuất và sinh hoạt tại địa bàn nên có điều kiện nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, để thông tin thực sự phát huy giá trị, người dân cần biết phản ánh đúng nơi, đúng người có trách nhiệm để vấn đề được tiếp nhận và xử lý kịp thời.

Thứ hai, mở rộng giám sát từ phạm vi gia đình ra cộng đồng. Nếu hoạt động giám sát chỉ dừng ở việc bảo vệ lợi ích của từng gia đình thì hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cần phát huy vai trò của các nhóm cộng đồng, câu lạc bộ nông dân, nhóm cùng sản xuất, cùng lợi ích để người dân chia sẻ thông tin, cùng giám sát và cùng chịu trách nhiệm.

“Tôi rất ấn tượng với việc người dân sử dụng các nhóm trao đổi để phản ánh, chia sẻ thông tin. Khi một vấn đề được đưa lên nhóm và nhận được sự quan tâm của cộng đồng, đó không còn là câu chuyện riêng của một gia đình mà trở thành vấn đề chung cần được giải quyết. Khi đó, sức mạnh của giám sát cộng đồng được nâng lên”, ông Thủy nói.

Thứ ba, theo ông Thuỷ là phải biến giám sát thành một phần của văn hóa cộng đồng. Giám sát muốn tạo ra sự thay đổi bền vững, không thể chỉ là hoạt động mang tính thời điểm hay phong trào, mà cần trở thành thói quen và ý thức thường trực của người dân. Khi những hành vi tích cực được cộng đồng ghi nhận, lan tỏa và làm theo, chúng sẽ dần trở thành chuẩn mực trong đời sống cộng đồng.

Thứ tư, nâng cao chất lượng thông tin do người dân thu thập và phản ánh. Thông tin không chỉ cần nhanh mà còn phải chính xác, có tính địa phương, tính cộng đồng và phản ánh đúng vấn đề mà người dân quan tâm. Đây là cơ sở để các cơ quan chức năng có thể xác định đúng vấn đề, đúng mức độ và đưa ra giải pháp phù hợp.

Bên cạnh những yếu tố cần phát huy, ông Thủy cho rằng hoạt động giám sát của người dân hiện vẫn còn 4 hạn chế lớn. Một là, người dân còn thiếu kiến thức và phương pháp giám sát. Người dân có thể phát hiện một hiện tượng bất thường nhưng chưa chắc đã xác định được đó là vấn đề gì, mức độ nghiêm trọng ra sao và cần phản ánh như thế nào. Đặc biệt trong những lĩnh vực đòi hỏi kiến thức chuyên môn như môi trường, người dân nhiều khi mới chỉ dừng lại ở việc mô tả hiện tượng mà chưa nhận diện được vấn đề cốt lõi.

Hai là, khả năng phân loại và đánh giá thông tin còn hạn chế. Người dân có thể thu thập nhiều thông tin nhưng khó phân biệt đâu là vấn đề cần ưu tiên, đâu là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, đâu là tác động khách quan và đâu là vấn đề xuất phát từ chính cộng đồng. Nếu không phân loại được thông tin thì rất khó xác định hướng xử lý và đưa ra kiến nghị phù hợp.

Ba là, tâm lý e ngại va chạm vẫn tồn tại. Có những trường hợp người dân nhận biết vấn đề nhưng không muốn phản ánh vì lo ảnh hưởng đến quan hệ trong cộng đồng, hoạt động sản xuất hoặc sinh kế của gia đình, thậm chí lo tác động đến người thân. Tâm lý ngại va chạm khiến việc giám sát nhiều khi không được thực hiện đến cùng.

Bốn là, năng lực thu thập, lựa chọn và phản ánh thông tin chưa đồng đều. Người dân cần được trang bị kỹ năng xác định thông tin nào có giá trị, thông tin nào cần kiểm chứng và vấn đề nào có tác động đến cả cộng đồng, thay vì chỉ liên quan đến một hộ gia đình.

“Từ những hạn chế này, các chương trình hành động và cơ chế giám sát trong thời gian tới cần được thiết kế theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Muốn người dân thực sự trở thành chủ thể của giám sát cộng đồng thì không chỉ khuyến khích họ lên tiếng, mà còn phải trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện, thu thập, phân loại và phản ánh thông tin”, chuyên gia Hoàng Trọng Thủy nhấn mạnh.

Theo ông, khi người dân có khả năng phát hiện sớm, biết cách phản ánh đúng và ý thức được trách nhiệm với cộng đồng, hoạt động giám sát sẽ không còn mang tính hình thức mà trở thành một nguồn lực quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành ngay từ cơ sở.

Chi hội, tổ hội nông dân là những "mắt xích" giám sát gần gũi nhất

Từ thực tế triển khai các chương trình, dự án về bảo vệ môi trường, Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình có những thuận lợi và khó khăn gì, Hội tập trung vào những giải pháp gì để thúc đẩy người dân có các sáng kiến trong việc giám sát việc thực hiện bảo vệ môi trường, bà có thể giới thiệu một số mô hình, cách làm tiêu biểu ở các Hội cơ sở?

Bà Nguyễn Thị Phương Quỳnh – Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình cho biết: Trong thực tế triển khai các chương trình, dự án về bảo vệ môi trường, Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình nhận thấy đang có nhiều thuận lợi cơ bản, nhất là khi nhận thức của cấp ủy, chính quyền và người dân đã có những chuyển biến rõ rệt.

Với đặc thù là tỉnh đang đẩy mạnh phát triển kinh tế di sản, yêu cầu bảo vệ di sản thiên nhiên, di sản văn hóa và các giá trị vật chất phi vật thể đã trở thành vấn đề sống còn, nhờ đó công tác bảo vệ môi trường nhận được sự quan tâm đặc biệt từ hệ thống chính trị. Bên cạnh đó, Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình luôn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện và hỗ trợ nguồn lực thiết thực từ Trung ương Hội Nông dân Việt Nam trong các chương trình, dự án bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, chúng tôi vẫn đối mặt với những thách thức không nhỏ. Đó là: Các dự án về bảo vệ môi trường đòi hỏi nguồn kinh phí lớn, phần lớn phải huy động từ nguồn lực xã hội hóa, mất nhiều thời gian, công sức và cần sự đồng lòng, chung tay của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài tỉnh. Về duy trì tính bền vững chưa đạt hiệu quả. Khi triển khai các chương trình, dự án trên diện rộng, dù nhận thức của đa số người dân đã chuyển biến, nhưng một bộ phận vẫn chưa chuyển hóa thành hành động duy trì thường xuyên. Khi dự án kết thúc hoặc thiếu sự đôn đốc sát sao, việc bảo vệ môi trường rất dễ bị chững lại.

Để giải quyết vấn đề này, quan điểm của Hội Nông dân Ninh Bình là phải đặt quyền làm chủ của người dân lên trên hết. "Chúng tôi tập trung thúc đẩy việc giám sát ngay từ trong cộng đồng, bắt đầu từ sự nhắc nhở lẫn nhau giữa các hộ gia đình trên tinh thần đoàn kết. Chúng tôi khuyến khích các thôn, xóm xây dựng và cụ thể hóa các tiêu chí bảo vệ môi trường vào hương ước, từ đó điều chỉnh hành vi của người dân một cách tự giác. Chỉ khi sự nhắc nhở trong cộng đồng không còn hiệu quả, chúng tôi mới triển khai các cơ chế phản ánh chính thức qua Chi hội, Hội Nông dân xã, phường lên cơ quan chức năng để có các biện pháp hành chính cần thiết", bà Quỳnh cho hay.

Về các sáng kiến giám sát, chúng tôi luôn tạo ra không gian dân chủ để người nông dân tự phát hiện các vấn đề ngay tại ngôi làng, cánh đồng hay nguồn nước mà họ đang hít thở, sử dụng hàng ngày. Mỗi chi hội, tổ hội nông dân chính là những "mắt xích" giám sát gần gũi nhất. Thông qua việc tạo ra môi trường làm việc dân chủ, cởi mở, chúng tôi giúp bà con hiểu rằng việc giám sát không phải để va đập hay gây mất đoàn kết, mà là vì mục tiêu chung xây dựng môi trường sống xanh – sạch – đẹp.

"Thực tế cho thấy, khi chính quyền địa phương trân trọng và cầu thị tiếp thu những ý kiến phản ánh của nông dân thông qua các đoàn giám sát chuyên đề, sự gắn kết giữa dân và chính quyền ngày càng bền chặt, tạo đà để các chương trình bảo vệ môi trường đạt hiệu quả thực chất và bền vững hơn", bà Quỳnh khẳng định.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương đã ứng dụng công nghệ số trong công tác giám sát việc thực hiện chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường. Ví dụ, nhiều địa phương đã lắp camera để theo dõi, xử lý những trường hợp đổ rác sai quy định, từ đó nâng cao ý thức người dân.

Chia sẻ các câu chuyện thực tế ở xã Phù Đổng, ông Nguyễn Trọng Tính, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phù Đổng nhấn mạnh: Tôi đồng tình và đánh giá cao các ý kiến trao đổi của các chuyên gia ở tọa đàm này, tôi cho đây cũng là nội dung hội chúng tôi đang tích cực thực hiện.

Cụ thể, chúng tôi đã tập trung vào 3 nội dung trọng tâm: Đổi mới tuyên truyền, thay vì tuyên truyền một chiều, chúng tôi đã đưa công tác bảo vệ môi trường vào sinh hoạt chi bộ cơ sở. Đối thoại với dân ngay tại địa bàn khu dân cư, tập trung vào các vấn đề môi trường như rác nguồn, rác chăn nuôi, thuốc BVTV, ra quân làm sạch đường làng ngõ xóm. Khi gắn lợi ích người dân với công tác môi trường thì thay đổi rất tốt.

Trong ứng dụng công nghệ số, ngoài việc gắn zalo, khi có điểm nóng môi trường thì chính quyền chỉ đạo phối hợp lắp camera và từ khi có camera, nhận thức của người dân thay đổi rất rõ nét. Tình trạng đổ trộm, vứt rác đã được khắc phục hoàn toàn, không còn nữa. Điều đó cho thấy công nghệ số đã được thực hiện và đem lại sự thay đối rất tốt.

Thứ hai là chúng tôi tiếp nhận ý kiến phản ánh của dân, điều này đã đem lại tác dụng rõ rệt, bởi khi ý kiến của dân được tiếp thu và được khắc phục thì họ càng tích cực tham gia bảo vệ môi trường.

Ba là chúng tôi lấy cán bộ làm hạt nhân, Hội Nông dân phối hợp với các đoàn thể khác nữa để xây dựng các tuyến đường sạch đẹp, các tổ chức cùng làm ngoài công việc riêng của từng hội, tổ chức và vì thế, công tác bảo vệ môi trường của địa phương được làm tốt. Thời gian tới chúng tôi sẽ tiếp tục chuyển đổi số mạnh hơn, nhân rộng các mô hình đã làm, như đường sáng xanh sạch đẹp, để toàn xã chúng tôi trở nên văn minh hiện đại trong thời gian tới.

Tích cực ứng dụng công nghệ số trong bảo vệ môi trường

Bà Nguyễn Thị Phương Quỳnh, Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình cho biết thêm, tỉnh Ninh Bình vừa ban hành kế hoạch triển khai chương trình “Nông dân sáng tạo số - Lan tỏa giá trị xanh”. Theo bà Quỳnh, hiện nay người dân sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok ngày càng phổ biến. Đây là điều kiện thuận lợi để đổi mới phương thức tuyên truyền, nâng cao nhận thức của nông dân về bảo vệ môi trường.

“Chúng tôi xác định cần xây dựng một hệ thống dữ liệu, từng bước hình thành ‘Kho dữ liệu xanh’ của Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình, tập hợp những mô hình, cách làm hay, những cá nhân, tập thể thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường và các nhiệm vụ công tác Hội. Trong đó có những mô hình sản xuất, kinh doanh giỏi gắn với bảo vệ môi trường”, bà Quỳnh cho biết.

Theo Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình, ứng dụng công nghệ số trong bảo vệ môi trường là vấn đề đang được các cấp Hội Nông dân quan tâm. Chương trình “Nông dân sáng tạo số - Lan tỏa giá trị xanh” được kỳ vọng trở thành một giải pháp mang dấu ấn của Ninh Bình, góp phần tuyên truyền, thay đổi nhận thức, đồng thời giới thiệu và nhân rộng những mô hình, cách làm hiệu quả trong cộng đồng.

Không chỉ xây dựng các video ngắn để đăng tải trên Facebook, TikTok hoặc truyền hình, Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình dự kiến triển khai nhiều hình thức truyền thông khác như Infographic, khẩu hiệu và các sản phẩm truyền thông trực quan. Hằng năm, Hội dự kiến tổ chức ít nhất hai hoạt động theo chuyên đề. Các đơn vị có thể tổ chức các cuộc thi, qua đó lựa chọn những tác phẩm, sản phẩm phù hợp để bổ sung vào “Kho dữ liệu xanh” của Hội Nông dân tỉnh, phục vụ công tác tuyên truyền và nhân rộng các mô hình hiệu quả.

“Tôi cho rằng đây là một hướng ứng dụng công nghệ số trong bảo vệ môi trường, qua đó lan tỏa những giá trị tốt đẹp và những đóng góp thiết thực của người nông dân đối với công tác bảo vệ môi trường”, bà Quỳnh nói. Bên cạnh ứng dụng công nghệ số, bà Quỳnh nhấn mạnh cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò chủ thể của người nông dân trong bảo vệ môi trường, đặc biệt là thông qua hoạt động giám sát và phản biện xã hội.

Bà dẫn chứng, thời gian qua, các cấp Hội đã tham gia lấy ý kiến, phản biện đối với dự thảo Luật Bảo vệ môi trường. Theo bà, đây là một trong những cách thức phát huy vai trò của người nông dân, bởi những ý kiến từ thực tiễn đời sống có thể góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật về môi trường.

“Người nông dân hiểu rất rõ môi trường cần được bảo vệ như thế nào từ chính đời sống thực tế của mình. Vì vậy, việc tham gia góp ý, phản biện các chính sách là cách để tiếng nói của người dân được đưa vào quá trình xây dựng và hoàn thiện các quy định liên quan đến môi trường”, bà Quỳnh phân tích. Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình cũng tham gia góp ý, phản biện đối với một số nội dung liên quan đến phát triển kinh tế tuần hoàn của tỉnh, phát triển làng nghề...

Theo bà Quỳnh, nếu không phát huy vai trò phản biện xã hội của người dân đối với các dự thảo, chính sách sau khi ban hành có thể chưa thực sự gắn với đời sống và chưa phát huy đầy đủ vai trò của người dân trong bảo vệ môi trường. Một nội dung khác được bà Quỳnh nhấn mạnh là cần nâng cao hơn nữa chất lượng hoạt động giám sát. Theo bà, với người dân, giám sát trước hết phải là hoạt động thường xuyên, liên tục, gắn với những vấn đề diễn ra hằng ngày trong cộng đồng.

Lấy ví dụ từ việc xây dựng các tuyến hàng cây nông dân, bà Quỳnh cho biết sau khi công trình hoàn thành, Hội Nông dân tỉnh sẽ bàn giao cho địa phương, sau đó xã bàn giao cho các hộ gia đình sinh sống gần khu vực để trực tiếp chăm sóc, bảo vệ.

“Những người được thụ hưởng hàng cây cũng chính là những người trực tiếp trồng, chăm sóc và giám sát hàng cây đó. Cách làm này sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc mỗi tháng chỉ tổ chức ra quân một lần”, bà Quỳnh nói. Từ thực tế đó, bà cho rằng cần hiểu rộng hơn về nội hàm của khái niệm “giám sát”. Giám sát không chỉ được thực hiện thông qua các hội nghị, chương trình đối thoại hay các hoạt động như “Lắng nghe nông dân nói”. Những hoạt động này rất cần thiết nhưng không thể thay thế cho sự giám sát thường xuyên tại cơ sở.

Theo bà Quỳnh, để thực hiện Kết luận số 75 cần tiếp tục phát huy vai trò của cấp ủy, chính quyền, các tổ chức, cá nhân và toàn xã hội trong công tác bảo vệ môi trường. Trong đó, cần mở rộng cách hiểu về giám sát để hoạt động này trở thành một phần thường xuyên trong đời sống cộng đồng. “Không nên quá nhạy cảm với khái niệm giám sát, phản biện. Giám sát không có nghĩa là chỉ để phát hiện vi phạm hay tố cáo. Quan trọng hơn, giám sát là để cùng nhau thay đổi nhận thức, thay đổi hành vi và cùng thực hiện tốt hơn trách nhiệm bảo vệ môi trường”, bà Quỳnh nhấn mạnh.

Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, muốn nâng cao chất lượng giám sát của nông dân trong thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, trước hết phải xác định rõ giám sát cái gì, giám sát ở đâu và dựa trên cơ sở pháp lý nào. Môi trường là lĩnh vực rộng, vì vậy nếu không lựa chọn đúng trọng tâm, người dân dễ chỉ dừng ở việc quan sát, phản ánh hiện tượng mà chưa tạo được tác động thay đổi hành vi.

Theo ông, hoạt động giám sát cần tập trung vào 3 yếu tố: “đối tượng – vận hành – đòn bẩy”. Trong đó, phải lựa chọn những vấn đề có nguy cơ tác động lớn đến sản xuất, đời sống của người dân để xây dựng chương trình, kế hoạch giám sát; đồng thời phân định rõ việc Hội Nông dân trực tiếp thực hiện và việc phối hợp với các tổ chức khác.

Ở cấp cơ sở, cần hướng dẫn người dân những kỹ năng rất cụ thể như quan sát, nhận biết vấn đề, chụp ảnh, lưu giữ bằng chứng và báo cáo thông tin. Việc tuyên truyền cũng phải gắn với lợi ích thiết thực của nông dân, nhất là những vấn đề liên quan trực tiếp đến đất, nước, sản xuất và sinh kế. Bên cạnh đó, cần phát huy các mô hình, phong trào cộng đồng để biến bảo vệ môi trường thành thói quen và trách nhiệm chung.

Đặc biệt, theo ông Thủy, giám sát không thể dừng ở khâu phát hiện và phản ánh mà phải theo dõi đến cùng việc xử lý, khắc phục hậu quả. Quy trình cần được vận hành theo chuỗi: phát hiện – báo cáo – chuyển đến nơi có trách nhiệm – theo dõi việc xử lý. Một “đòn bẩy” quan trọng khác là có cơ chế bảo vệ, ghi nhận và biểu dương những người dân dám lên tiếng vì cộng đồng. Khi người dân được bảo vệ và khuyến khích, hoạt động giám sát môi trường sẽ có điều kiện lan tỏa sâu rộng hơn.

“Muốn giám sát hiệu quả, phải lựa chọn đúng đối tượng, vận hành hoạt động một cách có hệ thống và tạo được những đòn bẩy đủ mạnh để người dân yên tâm tham gia. Khi đó, giám sát môi trường mới có thể đi vào chiều sâu và tạo ra thay đổi thực chất”, chuyên gia Hoàng Trọng Thủy nhấn mạnh.

×