Tổng Bí thư giữ chức Chủ tịch nước: Từ thống nhất quyền lực đến thống nhất hành động

Ngày 7/4, Tổng Bí thư Tô Lâm được Quốc hội khóa XVI bầu giữ chức Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam nhiệm kỳ 2026 -2031. Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia ngày càng cấp thiết, câu chuyện tổ chức bộ máy và thiết kế quyền lực đã thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và dư luận.

Trao đổi với PV Báo Dân Việt, PGS.TS Lê Quốc Lý - nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã đưa ra một lập luận rõ ràng: việc Tổng Bí thư đồng thời làm Chủ tịch nước là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam hiện nay.

Thuận lợi kép, nâng tầm đối ngoại

Theo PGS.TS Lê Quốc Lý, một trong những điểm cốt lõi của việc hợp nhất vị trí lãnh đạo là giảm thiểu sự phân tách mang tính hành chính giữa các thiết chế. Khi hai vai trò có mối liên hệ chặt chẽ về chức năng và quyền hạn được thống nhất trong một chủ thể, bộ máy vận hành sẽ gọn nhẹ hơn, giảm bớt tầng nấc trung gian và tránh trùng lặp trong quá trình ra quyết định.

Ở góc độ đối nội, điều này giúp tăng tính thông suốt trong chỉ đạo, điều hành. Người đứng đầu vừa là lãnh đạo cao nhất của Đảng, vừa là nguyên thủ quốc gia sẽ trực tiếp chịu trách nhiệm trước Đảng và Nhân dân về các quyết sách lớn, từ đó hạn chế tình trạng “phân tán trách nhiệm” vốn có thể xuất hiện khi quyền lực bị chia tách.

Ở phương diện đối ngoại, lập luận của PGS.TS Lê Quốc Lý đặc biệt đáng chú ý. Trong hệ thống quan hệ quốc tế, danh vị nguyên thủ quốc gia mang ý nghĩa đại diện cao nhất về mặt nhà nước. Trong khi đó, chức danh Tổng Bí thư – dù giữ vai trò quyết định trong hệ thống chính trị Việt Nam lại không phải lúc nào cũng được hiểu đầy đủ trong bối cảnh quốc tế. Việc một người lãnh đạo đảm nhiệm hai vị trí sẽ giúp nâng tầm đại diện, tạo sự tương thích với thông lệ quốc tế, đồng thời bảo đảm các quyết sách đối ngoại được triển khai nhất quán, không phải qua nhiều tầng ý kiến.

“Người đứng đầu Đảng đồng thời là người đứng đầu Nhà nước sẽ đại diện trọn vẹn cho ý chí quốc gia trong các vấn đề chiến lược, đặc biệt là đối ngoại”, PGS.TS Lê Quốc Lý nhấn mạnh.

Thậm chí, không dừng lại ở cấp Trung ương, PGS.TS Lê Quốc Lý cho rằng tư duy tinh gọn và hợp nhất vị trí lãnh đạo có thể được nghiên cứu để có thể áp dụng ở các cấp dưới, như cấp tỉnh, cấp xã. Việc một người đảm nhiệm đồng thời vai trò lãnh đạo Đảng và chính quyền địa phương sẽ giúp tăng tính thống nhất trong chỉ đạo, điều hành, đồng thời giảm bớt bộ máy trung gian.

Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu cải cách toàn diện bộ máy hành chính theo hướng tinh giản thực chất. Trong khi số lượng công chức trực tiếp không quá lớn, các bộ phận “phụ trợ” lại có xu hướng phình to, tạo áp lực lên ngân sách và làm giảm hiệu quả vận hành. Vì vậy, việc rà soát, cắt giảm những vị trí trung gian không cần thiết là yêu cầu cấp bách.

Một điểm đáng chú ý khác là chủ trương bố trí cán bộ không phải người địa phương. Theo ông, đây là bước đi phù hợp với yêu cầu khách quan, nhằm hạn chế các mối quan hệ cục bộ, khép kín và nâng cao tính khách quan trong quản lý. Thực tiễn quốc tế cho thấy việc luân chuyển cán bộ từ địa phương khác đến đảm nhiệm vị trí lãnh đạo là cách làm hiệu quả để tăng tính chuyên nghiệp và kỷ luật hành chính.

Không phải “gom quyền lực”, mà là gắn quyền với trách nhiệm

Một trong những vấn đề thường được nhắc tới khi bàn về việc “hợp nhất” chức danh là nguy cơ tập trung quyền lực, dẫn đến độc đoán, chuyên quyền. Tuy nhiên, PGS.TS Lê Quốc Lý cho rằng cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ bản chất vấn đề.

Theo ông, việc tách hai vị trí không đồng nghĩa với việc ngăn chặn được nguy cơ lạm quyền. Ngược lại, trong một số trường hợp, sự phân tách có thể khiến trách nhiệm bị “hòa loãng”, dẫn tới tình trạng không ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Khi quyền lực không đi liền với trách nhiệm rõ ràng, hiệu quả quản trị sẽ bị ảnh hưởng.

Do đó, điều quan trọng không nằm ở việc một hay hai vị trí, mà là thiết kế thể chế kiểm soát quyền lực. “Phải xây dựng hệ thống pháp luật minh bạch, quy định rõ cái gì được làm, cái gì không được làm; đâu là trách nhiệm cá nhân, đâu là cơ chế giám sát của Đảng và của Nhà nước”, PGS.TS Lê Quốc Lý phân tích.

Ông cũng cho rằng, trong bối cảnh xã hội hiện đại, với sự phát triển của truyền thông, công nghệ và các cơ chế giám sát xã hội, nguy cơ lạm quyền cũng bị hạn chế đáng kể. Sự công khai, minh bạch và khả năng phản biện ngày càng cao của xã hội chính là “hàng rào mềm” nhưng hiệu quả đối với mọi hành vi lạm dụng quyền lực.

Nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, lịch sử phát triển của các quốc gia cho thấy, sự suy thoái thường bắt nguồn từ việc lạm dụng quyền lực hoặc thiếu trách nhiệm của người đứng đầu. Tuy nhiên, giải pháp không phải là phân tán quyền lực một cách cơ học, mà là thiết lập cơ chế để quyền hạn luôn đi kèm trách nhiệm.

Ông cho rằng, khi một cá nhân đảm nhận đồng thời hai vai trò lãnh đạo cao nhất, áp lực trách nhiệm sẽ lớn hơn rất nhiều. Mọi thành công hay thất bại đều được nhận diện rõ ràng, không thể “chia sẻ” hay “né tránh”. Chính áp lực đó sẽ buộc người đứng đầu phải hành động thận trọng, minh bạch và vì lợi ích chung.

“Quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng phải cao. Khi đã giao quyền, phải đồng thời yêu cầu trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân và trước lịch sử”, ông nói.

Ở góc độ này, việc hợp nhất không chỉ là câu chuyện tổ chức bộ máy, mà còn là bước đi nhằm tái cấu trúc logic vận hành quyền lực theo hướng rõ ràng, minh bạch và hiệu quả hơn.

Kỳ vọng về sự quyết liệt và hiệu quả

Dù ủng hộ mạnh mẽ việc hợp nhất chức danh người đứng đầu Đảng đồng thời làm người đứng đầu chính quyền, PGS.TS Lê Quốc Lý nhiều lần nhấn mạnh: yếu tố quyết định không nằm ở mô hình tổ chức, mà ở con người. Một thiết kế quyền lực dù hợp lý đến đâu cũng không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu đội ngũ lãnh đạo có bản lĩnh, trí tuệ và đạo đức.

Theo ông, mục tiêu tối thượng của mọi mô hình quản trị vẫn là phục vụ nhân dân, mang lại “ấm no, tự do, hạnh phúc”. Đây cũng chính là cách diễn đạt giản dị nhưng đầy đủ nhất về mục tiêu phát triển của đất nước xã hội chủ nghĩa.

Niềm tin vào Đảng, vào hệ thống chính trị và vào đội ngũ cán bộ là điều kiện quan trọng để triển khai các cải cách lớn. Với hơn 5 triệu đảng viên, trong đó có nhiều người tâm huyết và năng lực, Việt Nam có đủ nguồn lực con người để thực hiện những thay đổi cần thiết. “Điều quan trọng không phải là một hay hai vị trí, mà là người đứng đầu có vì nước, vì dân hay không”, ông nhấn mạnh.

Từ những phân tích trên, cũng như quan sát thực tiễn thời gian qua, PGS.TS Lê Quốc Lý bày tỏ sự tin tưởng rằng việc Tổng Bí thư đồng thời đảm nhiệm cương vị Chủ tịch nước trong nhiệm kỳ mới là một lựa chọn phù hợp với yêu cầu tăng cường tính thống nhất, toàn diện trong công tác lãnh đạo.

×