TP.HCM có hơn 2,5 triệu học sinh nhưng chỉ có 16,55% số trường THPT đạt chuẩn, vì sao?

Toàn cảnh hệ thống giáo dục lớn nhất cả nước nước

Nhìn vào báo cáo "Kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học 2025 - 2026 và công tác chuẩn bị năm học 2026 - 2027" của Sở GDĐT TP.HCM, có thể thấy TP.HCM đang vận hành hệ thống giáo dục có quy mô lớn nhất của nước.

Với 3.438 trường học trải dài từ mầm non đến trung học phổ thông (THPT), thành phố đang duy trì một mạng lưới trường học quy mô lớn nhất cả nước. Áp lực quản lý là không hề nhỏ khi lượng học sinh đã lên tới 2.528.789 em, tiếp tục tăng thêm 39.632 học sinh so với năm học trước.

Để duy trì nhịp độ hoạt động cho hệ thống này, thành phố đã phải huy động một lực lượng nhân sự lên tới 180.457 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên.

Đáng chú ý, giáo dục TP.HCM không chỉ lớn về mặt quy mô mà còn liên tục khẳng định vị thế dẫn đầu về chất lượng. Bức tranh học thuật năm qua được ghi dấu ấn bằng 288 giải học sinh giỏi quốc gia, cùng với vị trí Nhất toàn đoàn tại Giải thể thao học sinh phổ thông toàn quốc. Sự nhạy bén của một đô thị thông minh cũng được thể hiện rõ nét qua các chỉ số chuyển đổi số tuyệt đối: 100% phân tuyến tuyển sinh đầu cấp được thực hiện tự động qua bản đồ số (GIS) và 100% trường học áp dụng học bạ số.

Tuy nhiên, đằng sau sự rực rỡ của chất lượng mũi nhọn và công nghệ, giáo dục thành phố lại đang phải đối diện với một mảng màu trầm lắng mang tên "cơ sở vật chất". Các thống kê cho thấy một sự thật đáng suy ngẫm: tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia chung của khối phổ thông chỉ đang neo ở mức 34,54%.

Khi đi sâu bóc tách dữ liệu phân tầng, một nghịch lý lớn lộ diện. Đáng lý ra, khi học sinh lên các cấp học cao hơn, không gian và môi trường giáo dục phải được mở rộng và hoàn thiện tương xứng, nhưng thực tế lại đi theo chiều hướng ngược lại.

Tỷ lệ trường chuẩn đang trượt dốc đều đặn từ bậc mầm non (28,37%), tăng nhẹ ở tiểu học (31,86%) và trung học cơ sở (34,34%), nhưng sau đó lại "lao dốc" xuống mức thấp kỷ lục 16,55% ở bậc THPT.

"Nút thắt" cản bước tiến trường đạt chuẩn quốc gia ở TP.HCM

Con số đáng lo ngại về chuẩn quốc gia ở bậc THPT hoàn toàn không phản ánh năng lực giảng dạy của giáo viên hay chất lượng tiếp thu của học sinh.

Sự thiếu hụt này bắt nguồn từ những áp lực mang tính đặc thù của một siêu đô thị. Yếu tố đầu tiên chính là sức ép khổng lồ từ dòng người nhập cư. Theo các dữ liệu nhân khẩu học, trung bình mỗi năm TP.HCM tăng thêm từ 200.000 đến 400.000 người, tương đương với việc "cõng" thêm quy mô dân số của một quận cỡ trung bình.

Sự gia tăng dân số cơ học liên tục khiến quy mô học sinh "phình to" nhanh chóng, đẩy mạng lưới trường lớp vào tình trạng quá tải cục bộ dù liên tục được đầu tư mở rộng.

Kế đến là câu chuyện về quỹ đất, một bài toán hóc búa nhất tại các khu vực trung tâm đô thị. Để một trường THPT đạt chuẩn quốc gia, yêu cầu về không gian, diện tích sân chơi, bãi tập và các phòng chức năng là vô cùng khắt khe.

Việc thiếu quỹ đất trống, cộng hưởng cùng tiến độ giải phóng mặt bằng kéo dài, đã trở thành "chiếc mỏ neo" ghì chặt nỗ lực chuẩn hóa của toàn ngành. Hơn nữa, quá trình này đòi hỏi một nguồn vốn đầu tư công lớn, gây sức ép lên nguồn ngân sách của TP.HCM.

Không dừng lại ở hạ tầng, sự quá tải học sinh còn tạo ra áp lực dây chuyền lên đội ngũ nhân sự, buộc ngành giáo dục phải liên tục kiến nghị bổ sung biên chế và linh hoạt hóa cơ chế tuyển dụng.

Cuộc chạy đua không ngừng nghỉ

Không thể ngồi yên trước nghịch lý này, ngành giáo dục thành phố đang bước vào một cuộc đua quyết liệt nhằm định hình lại không gian học tập.

Trong bước đệm chuẩn bị cho năm học 2025 - 2026, ngân sách thành phố đã rót để đưa 1.287 phòng học mới vào sử dụng, trong đó ưu tiên 112 phòng cho cấp THPT.

Một động thái mang tính chiến lược khác là việc thành lập mới 5 trường THPT (Võ Nguyên Giáp, Thoại Ngọc Hầu, Phan Văn Hớn, Hà Huy Tập và trường liên cấp Lê Thị Riêng), sẵn sàng vận hành từ năm học 2026 - 2027 nhằm giảm tải trực tiếp cho các điểm nóng.

Tỷ lệ phòng học trên dân số đang được cải thiện tích cực. Từ con số 277 phòng học/10.000 dân số hiện tại, mục tiêu cán mốc tối thiểu 280 phòng vào cuối năm 2026 đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Đáng chú ý nhất là chiến dịch thi đua cao điểm "150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học" phục vụ cho năm học kế tiếp, minh chứng cho quyết tâm phá vỡ sức ỳ cơ sở vật chất.

Có thể thấy, Sở GDĐT TP.HCM đã kiến nghị Ủy ban nhân dân Thành phố ưu tiên dồn lực cho nguồn vốn đầu tư công, cấp quỹ đất và quyết liệt tháo gỡ điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng.

Chỉ khi những "nút thắt" về không gian và nguồn lực được cởi bỏ, chiếc áo chật hẹp về cơ sở hạ tầng mới được thay mới. Đó là điều kiện tiên quyết để hơn 2,5 triệu học sinh TP.HCM được thụ hưởng một môi trường giáo dục toàn diện, khang trang, thực sự tương xứng với chất lượng hàn lâm và vị thế của trung tâm giáo dục lớn nhất nước.

×