TP.HCM “đặt hàng” bài toán lớn, kiều bào nêu loạt khó khăn cần tháo gỡ

Kết nối trí tuệ Việt toàn cầu cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh

Sáng 5/2, UBND TP.HCM cùng với HCMC C4IR đã tổ chức buổi tọa đàm “Phát huy nguồn lực kiều bào trong tận dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 phục vụ phát triển TP.HCM”.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Đức Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM (HCMC C4IR) nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của sự kiện trong bối cảnh thành phố đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ mô hình tăng trưởng.

Theo ông Huy, đây không chỉ là dịp gặp gỡ, tri ân cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài mà còn là không gian trao đổi chính sách, gợi mở các hình thức hợp tác thực chất để huy động nguồn lực trí tuệ, công nghệ và mạng lưới kết nối quốc tế của kiều bào cho quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của thành phố.

Theo ông Huy, trong bối cảnh thế giới đang tăng tốc chuyển đổi kép xanh – số, các công nghệ như: AI, dữ liệu lớn, IoT, tự động hóa và nền tảng số ngày càng được tích hợp sâu vào quản trị đô thị, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ, mà là thiếu cơ chế kết nối hiệu quả giữa tri thức quốc tế và nhu cầu phát triển trong nước.

Từ đó, Trung tâm C4IR TP.HCM được xác định là “thiết chế trung gian” kết nối chính sách – công nghệ – quốc tế, đóng vai trò chuyển hóa tri thức toàn cầu thành hàm ý chính sách và mô hình triển khai phù hợp với điều kiện của thành phố, đồng thời tạo không gian hợp tác ổn định, lâu dài cho cộng đồng kiều bào.

Chuyển từ quản lý sang “đặt hàng” bài toán thật

Tại tọa đàm, đại diện Sở KH - CN TP.HCM đã trình bày bức tranh toàn diện về tiềm lực khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố, với gần 30.000 doanh nghiệp ICT, hơn 500 tổ chức khoa học – công nghệ, trên 100 trường đại học, cao đẳng và hệ sinh thái khởi nghiệp đang tiến gần Top 100 năng động nhất toàn cầu.

Đặc biệt, Sở KH-CN nhấn mạnh tinh thần của Nghị quyết 57 và các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 98 của Quốc hội: Khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ dừng ở vai trò định hướng, mà phải tạo ra tăng trưởng thực chất, đo đếm được.

Sở KH-CN nhấn mạnh, năm 2026 được xác định là năm bản lề, TP.HCM lựa chọn cách tiếp cận có trọng tâm, trọng điểm với 3 đột phá chiến lược: hạ tầng số và quản trị đô thị thông minh; chính sách và không gian đổi mới sáng tạo; nguồn vốn và thị trường cho doanh nghiệp công nghệ.

Điểm nhấn quan trọng là thành phố chuyển vai trò từ “quản lý” sang “khách hàng lớn nhất”, trực tiếp đặt hàng các bài toán lớn của đô thị. Các nhóm đặt hàng tập trung vào: giải pháp công nghệ 4.0 cho giao thông, chống ngập, môi trường, y tế; đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm và cơ chế đồng đầu tư công – tư.

Thông điệp xuyên suốt được Sở KH-CN gợi mở là: bài toán thật – giải pháp thật – triển khai thật, tạo thị trường thực chất để doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và kiều bào cùng tham gia.

Kiều bào luôn sẵn lòng nhưng "vướng" cơ chế, thủ tục và môi trường

Trao đổi tại tọa đàm, nhiều chuyên gia, kiều bào bày tỏ sự đồng tình với định hướng của TP.HCM, đồng thời thẳng thắn chỉ ra các “điểm nghẽn” cần sớm tháo gỡ nếu muốn thu hút và giữ chân chất xám.

GS Hà Tôn Vinh cho rằng, nguồn lực kiều bào không chỉ là tài chính mà quan trọng hơn là chất xám và kết nối quốc tế. Tuy nhiên, để dòng vốn và tri thức này chảy mạnh vào khoa học – công nghệ, thành phố cần có cơ chế bảo đảm rủi ro, minh bạch trong quản lý quỹ và chính sách ổn định để chuyên gia yên tâm làm việc lâu dài. Những vướng mắc về quốc tịch, visa, thủ tục hành chính đang khiến nhiều chuyên gia “đến rồi lại đi”.

Trong lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn, kiều bào Tony Trương phản ánh việc thành lập doanh nghiệp, nhập khẩu linh kiện, máy móc phục vụ nghiên cứu còn mất nhiều thời gian, trong khi công nghệ thay đổi rất nhanh. Các thủ tục hải quan, thuế và danh mục ưu tiên chưa theo kịp thực tiễn đang làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nhiều ý kiến khác cũng cho rằng, bên cạnh tài chính, điều các chuyên gia cần là môi trường làm việc năng động, đầu việc cụ thể, sự ghi nhận và cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý. “Mời về nhưng không có việc để làm, thủ tục phức tạp thì rất khó giữ chân người tài”, một kiều bào thẳng thắn chia sẻ.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy, để nguồn lực kiều bào thực sự trở thành động lực phát triển, TP.HCM cần song song với việc “đặt hàng” bài toán lớn là quyết liệt tháo gỡ các rào cản thể chế, thủ tục và môi trường – những điều kiện tiên quyết để trí tuệ Việt toàn cầu hội tụ và phát huy hiệu quả.

Hiện, TP.HCM đã triển khai các cơ chế đặc biệt để thu hút chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành vào lĩnh vực công nghệ với mức lương cạnh tranh (cao gấp 3-4 lần thông thường), thậm chí đề xuất lên tới 400 triệu đồng/tháng cho nhân tài quốc tế. Các chính sách bao gồm: tuyển thẳng, hỗ trợ nhà ở, chi phí nghiên cứu và “cởi trói” khung lương tại các trung tâm đổi mới sáng tạo để tương đương thị trường quốc tế.
Mức lương cao:
Lương chuyên gia, nhà khoa học bậc cao có thể ngang bằng Bộ trưởng (khoảng 23,4 triệu đồng/tháng theo cơ chế đặc thù công). Riêng chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài và người Việt ở nước ngoài, mức đề xuất có thể lên đến 400 triệu đồng/tháng.
Chính sách ưu đãi:
Tuyển thẳng các nhà khoa học trẻ (dưới 47 tuổi) có học hàm Phó Giáo sư, Giáo sư.

Trả lương thêm tới 300% so với quy định hiện hành.

Hỗ trợ nhà ở, xe cộ đi lại và chi phí công tác.

Môi trường làm việc: Cho phép các trung tâm đổi mới sáng tạo tự chủ nhân sự và áp dụng cơ chế lương theo thị trường.
Lĩnh vực trọng tâm:
Các chính sách này tập trung vào các ngành công nghệ cao, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, và nghiên cứu khoa học.

×