TP.HCM đề xuất phạt lao động công ích người vi phạm GT: Chuyên gia cảnh báo muốn hiệu quả thật, phải tổ chức thật

Phạt tiền chỉ đánh vào "ví", phạt lao động công ích chạm vào ý thức

Trao đổi với Dân Việt, chuyên gia giao thông Khương Kim Tạo nhận định việc bổ sung hình thức lao động công ích là “một giải pháp tiến bộ và hợp lý”, phù hợp xu thế quốc tế trong giáo dục, răn đe và điều chỉnh hành vi người tham gia giao thông.

“Nhiều quốc gia đã áp dụng biện pháp này và đạt hiệu quả tích cực. Nó không thay thế hình phạt tiền hay trừ điểm giấy phép lái xe, mà là hình thức bổ sung, giúp hoàn thiện cơ chế xử phạt hiện nay”, ông Tạo nói.

Theo ông, xử phạt bằng tiền tuy phổ biến nhưng đã bộc lộ hạn chế khi mức phạt cao vượt quá khả năng chi trả của người dân, trong khi với người giàu lại không đủ sức răn đe.

“Phạt tiền chỉ tác động về tài chính, còn phạt lao động công ích giúp người vi phạm có thời gian ngẫm nghĩ, nhận ra lỗi của mình. Khi họ phải bỏ công sức để làm những việc có ích cho cộng đồng, hiệu quả giáo dục sẽ sâu sắc hơn nhiều,” ông phân tích.

Tuy nhiên, vị chuyên gia nhấn mạnh, việc tổ chức thực hiện cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Lao động công ích không thể áp dụng tràn lan, mà phải có quy định rõ ràng về đối tượng, loại lỗi, hình thức công việc và cơ chế giám sát.

“Không nên bắt tất cả người vi phạm ra quét rác hay đứng đường điều tiết giao thông. Phải có danh mục nhiều loại công việc để người vi phạm có thể lựa chọn cho phù hợp. Ví dụ, người làm công sở có thể viết thông điệp tuyên truyền, tổng hợp nội dung pháp luật giao thông, còn người lao động phổ thông có thể tham gia dọn dẹp, trồng cây, làm sạch vỉa hè,” ông Tạo gợi ý.

Ông Khương Kim Tạo cũng đề xuất chỉ áp dụng hình phạt lao động công ích với các lỗi nghiêm trọng, có mức phạt cao, thay vì mọi lỗi nhỏ lẻ. “Ví dụ những hành vi bị phạt từ 20–30 triệu đồng trở lên mới cần yêu cầu thực hiện lao động công ích, vừa có tính răn đe, vừa tránh gây quá tải cho hệ thống quản lý,” ông nói.

Nếu không tổ chức, giám sát tốt dễ rơi vào "bệnh" hình thức

Một yếu tố khác được ông Tạo đặc biệt lưu ý là tính khả thi trong tổ chức và giám sát. Theo ông, cơ quan chức năng cần có cơ chế linh hoạt, cho phép người vi phạm được sắp xếp thời gian thực hiện nghĩa vụ lao động vào buổi tối hoặc cuối tuần, đồng thời phải có cơ quan giám sát, xác nhận kết quả công việc để đảm bảo minh bạch, tránh hình thức.

“Nếu không có bộ máy giám sát chặt chẽ, việc phạt lao động công ích rất dễ biến tướng hoặc trở thành hình thức. Khi đó, chủ trương đúng cũng có thể phản tác dụng,” ông nói.

Theo ông, đề xuất của TP.HCM là bước đi tiên phong, thể hiện quyết tâm đổi mới trong quản lý trật tự giao thông đô thị, song cần được thực hiện một cách bài bản, thí điểm trước khi nhân rộng.

“Nếu triển khai đúng, đây sẽ là một công cụ hữu hiệu giúp người dân nhận thức sâu hơn về trách nhiệm công dân khi tham gia giao thông, đồng thời góp phần xây dựng văn hóa giao thông văn minh, nhân văn hơn,” ông Khương Kim Tạo nhấn mạnh.

Đồng quan điểm trên, ông Phan Lê Bình - Chuyên gia Giao thông, cho rằng đề xuất bổ sung hình thức lao động công ích cần được xem xét một cách cẩn trọng và có luận cứ cụ thể về cơ sở thực tiễn.

“Điều quan trọng là phải trả lời câu hỏi: vì sao cần thêm hình thức xử phạt mới? Liệu các quy định hiện hành trong Nghị định 168/2025 chưa đủ sức răn đe, hay vấn đề nằm ở khâu thực thi?", ông Bình đặt vấn đề.

Theo chuyên gia này, khung xử phạt vi phạm hành chính về giao thông theo Nghị định 168 hiện đã ở mức rất cao. Vì vậy, nếu không đánh giá nguyên nhân khiến tình trạng vi phạm vẫn phổ biến, việc thêm hình thức lao động công ích có thể trở thành “giải pháp trên giấy”.

Tuy nhiên, ở góc nhìn khác, ông vẫn ủng hộ nguyên tắc mở rộng công cụ xử lý, nhất là trong trường hợp người có thu nhập cao coi tiền phạt không đáng kể.

Ông Bình cho rằng, nếu được xây dựng đúng hướng, hình thức này có thể linh hoạt cho phép người vi phạm lựa chọn giữa nộp phạt tiền hoặc thực hiện lao động công ích, tùy theo điều kiện kinh tế và hoàn cảnh cá nhân.

Vị chuyên gia nhấn mạnh: “Cốt lõi không phải ở việc có thêm bao nhiêu hình thức xử phạt, mà là việc tổ chức thực hiện nghiêm và minh bạch đến đâu".

Theo ông Bình, đề xuất của TP.HCM là hướng tiếp cận mới, đáng ghi nhận trong nỗ lực nâng cao ý thức người tham gia giao thông. Nhưng để tránh tình trạng “hình thức nhiều, hiệu quả ít”, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu kỹ tác động, thí điểm trên quy mô nhỏ, có cơ chế giám sát độc lập trước khi mở rộng.

Nhiều bạn đọc cho rằng, đây là ý tưởng hay nên phát triển và nhân rộng mô hình.

“Phạt tiền nhiều khi không đủ sức răn đe, đặc biệt với người có điều kiện kinh tế. Nhưng bắt họ quét rác, dọn đường, lau biển báo giao thông thì vừa răn đe vừa giúp họ ý thức hơn. Tôi thấy cách này nhân văn hơn là chỉ đóng phạt", anh Lại Sơn, tài xế công nghệ chia sẻ.

“Tôi từng đi du học ở Nhật, thấy người vi phạm được cho lao động công ích nhặt rác, dọn tuyết, rất có trật tự. Họ làm nghiêm, và xã hội tôn trọng những người dám chịu trách nhiệm. Nếu Việt Nam làm được như vậy, tôi ủng hộ", chị Mai Thanh Huyền, nhân viên tư vấn chứng khoán.

Bạn Thu Hương (Phường Bến Thành, TP HCM) góp ý: “Quan trọng là cách truyền thông. Nếu người vi phạm được khuyến khích xem đó như cơ hội sửa sai, không bị kỳ thị, thì đây sẽ là một bước tiến lớn trong văn hóa giao thông.

×