TP.HCM hướng đến mô hình siêu đô thị đa cực: Tạo động lực mới từ các cực tăng trưởng và hành lang kinh tế

Không gian phát triển mới cần dựa trên mạng lưới kết nối

Việc mở rộng không gian phát triển đang mở ra cơ hội để TP.HCM định hình một mô hình đô thị mới với quy mô và tầm vóc lớn hơn. Đây là nội dung được nhiều chuyên gia quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị trao đổi tại Hội thảo khoa học “Định hình cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM trong bối cảnh mới” do Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM phối hợp Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức ngày 3/7.

Theo PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM, sau khi mở rộng địa giới, thành phố không chỉ hình thành thêm các khu vực động lực mà còn phải xây dựng được một cấu trúc không gian có khả năng liên kết các cực phát triển thành một hệ thống thống nhất.

Định hướng này bao gồm việc phát triển các trung tâm tài chính - dịch vụ quốc tế, khu đổi mới sáng tạo phía Đông, vùng công nghiệp - logistics phía Bắc, cực cảng biển và thương mại tự do phía Nam, cùng không gian kinh tế biển hướng Cần Giờ - Vũng Tàu.

Theo ông Thuật, mạng lưới metro, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), các tuyến vành đai, hành lang sông Sài Gòn - Đồng Nai và hệ sinh thái Cần Giờ sẽ là những trụ cột giúp thành phố phát triển theo hướng xanh, thông minh và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông cũng cho rằng quy mô công trình hay tốc độ tăng trưởng chưa phải yếu tố quyết định thành công của một siêu đô thị. Quan trọng hơn là tổ chức được không gian hợp lý, khai thác thế mạnh từng khu vực, tăng khả năng liên kết và cải thiện chất lượng sống của người dân.

Ở góc độ nghiên cứu quy hoạch, TS.KTS Phạm Ngọc Tuấn, Trưởng khoa Quy hoạch (Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM), nhận định việc xác định cấu trúc tương lai của TP.HCM không nên chỉ dựa trên quy mô dân số mà cần chuyển sang tiếp cận theo “mạng lưới giá trị”.

Ông Tuấn cho rằng siêu đô thị tương lai cần được xây dựng trên 5 nền tảng gồm nguồn nhân lực sáng tạo; kết nối quốc tế và kinh tế đổi mới sáng tạo; hạ tầng chiến lược theo mô hình vùng đô thị 60 phút; phát triển đô thị Net Zero và tăng khả năng chống chịu sinh thái; cùng với đổi mới thể chế và cơ chế tài chính không gian.

Từ đó, nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình “6+1 cực chiến lược”, gồm lõi trung tâm quốc tế Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm; cực đổi mới sáng tạo Thủ Đức - Thuận An - Dĩ An; cực công nghiệp - logistics phía Bắc; cửa ngõ biển Cái Mép - Cần Giờ; cực sinh thái biển Cần Giờ - Bà Rịa - Vũng Tàu; cực di sản Côn Đảo và cực đô thị sân bay Long Thành.

Tránh phát triển đa cực nhưng thiếu liên kết

Các chuyên gia quốc tế cũng cho rằng quá trình xây dựng siêu đô thị cần đặt trọng tâm vào sự kết nối giữa các trung tâm chức năng thay vì chỉ mở rộng số lượng cực phát triển.

TS.KTS Quentin Michaud, chuyên gia của Boston Consulting Group (BCG), đề xuất TP.HCM xây dựng mô hình gồm 5 cực phát triển, 5 hành lang kinh tế - xã hội, 10 vùng quản trị và 6 khu chức năng đặc thù.

Theo phương án này, từng khu vực sẽ được chuyên biệt hóa với các vai trò khác nhau như trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo, công nghiệp - dịch vụ, logistics, kinh tế biển, năng lượng, thương mại tự do hay trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, hướng tới mô hình đô thị toàn cầu vận hành theo mạng lưới.

Trong khi đó, ThS.KTS Vũ Chí Kiên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, cho rằng dù TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây đều tăng trưởng nhanh, nhưng sự liên kết chức năng giữa các khu vực vẫn chưa rõ nét.

Theo ông, bài học từ vùng đô thị Seoul cho thấy thành công không nằm ở việc hình thành nhiều trung tâm mà ở khả năng phối hợp chức năng giữa các cực. Mô hình của Thượng Hải cũng cho thấy mỗi khu vực cần có lợi thế riêng, từ tài chính, công nghệ cao đến cảng biển hoặc công nghiệp sản xuất.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông kiến nghị TP.HCM cần phân biệt rõ cấu trúc không gian với cấu trúc phát triển, kế thừa các quy hoạch hiện hữu, đồng thời tổ chức các cực theo hướng chuyên môn hóa và phát triển các hành lang như chuỗi giá trị kinh tế thay vì chỉ là tuyến giao thông.

Ở khía cạnh phát triển bền vững, ThS.KTS Nguyễn Thu Phong, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, đánh giá việc mở rộng địa giới giúp TP.HCM có điều kiện xây dựng mạng lưới sinh thái quy mô lớn dựa trên hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai.

Bên cạnh các công viên lớn, ông cho rằng thành phố cần chú trọng phát triển những không gian xanh quy mô nhỏ gắn với khu dân cư theo mô hình Greenhood, kết hợp các nguyên lý Placemaking, Tactical Urbanism và thành phố 15 phút.

Theo ông, mục tiêu không chỉ là tăng diện tích cây xanh mà còn tạo ra các không gian công cộng đa chức năng để cộng đồng gặp gỡ, tương tác và cùng tham gia quản lý, qua đó hình thành hệ sinh thái xanh ngay từ cấp khu dân cư.

Các chuyên gia thống nhất rằng việc chuyển từ mô hình đô thị đơn cực sang siêu đô thị đa cực là hướng đi cần thiết đối với TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới. Hạ tầng giao thông chiến lược, các hành lang kinh tế cùng hệ thống không gian xanh sẽ đóng vai trò là “bộ khung” cho quá trình tái cấu trúc đô thị, tạo nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với biến đổi khí hậu và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

×